Haricen tahsil nedir?

Dosya dışındaki ödeme neden önemlidir?

Borçlu doğrudan alacaklının banka hesabına para gönderebilir veya alacaklıyla sulh kapsamında ödeme yapabilir. Bu para icra veznesinden geçmediği için dosyada tahsilat olarak otomatik görünmeyebilir. Aynı borcun yeniden istenmesini önlemek için ödeme ilişkisi açık belgelenmelidir. Dekontta dosya numarası, borçlu ve ödeme amacı bulunması yararlıdır. Alacaklının veya tahsile yetkili vekilin kabulü de önem taşır. Paranın gerçekten ilgili borca mahsup edildiği belirlenmeden yalnız banka havalesi yapılmış olması bütün takip borcunun kapandığını göstermeyebilir.

Tam ve kısmi tahsil ayrımı

Haricen ödeme borcun tamamını veya yalnız bir bölümünü karşılayabilir. Asıl alacak, işlemiş faiz, vekâlet ücreti ve giderler anlaşmada açık ayrılmalıdır. Borçlu ilk takip tutarını yatırmış olsa bile aradan geçen süre nedeniyle bakiye kalabilir; buna karşılık alacaklı sulhle daha düşük bedeli tam ifa olarak kabul etmiş olabilir. Bu iki durumda dosyanın kapanma hesabı farklıdır. Hangi kalemlerden vazgeçildiği ve ödemenin tam ibra sağladığı açık yazılmalıdır. Belirsiz ödendi ifadesi yeni uyuşmazlık yaratabilir.

Tahsil bildirimi ile feragat aynı değildir

Alacağın gerçekten ödenmesi, yalnız takipten vazgeçilmesi ve hakkın özünden feragat farklı işlemlerdir. Bildirimde kullanılan kelimeler dosya sonucunu etkileyebilir. Alacaklı yalnız belirli haczin kaldırılmasını istemişse bütün alacaktan vazgeçtiği varsayılmamalıdır. Borçlu açısından da senet iadesi veya takip iptali her durumda ödeme kanıtı değildir. İcra müdürlüğüne sunulan beyanın kapsamı, sulh belgesi ve gerçek para hareketi birlikte değerlendirilir. Sonradan düzeltme gerekmemesi için hangi tutarın hangi tarihte hangi sonuca bağlandığı açık gösterilir.

Tahsil harcı nasıl değerlendirilir?

Haricen tahsil, kanuni harç yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.492 sayılı Harçlar Kanunu ve ilgili tarife bakımından takip aşaması, tahsil veya vazgeçme niteliği ve harca esas miktar incelenir. Hacizden önce, hacizden sonra veya mal paraya çevrildikten sonraki durumlar aynı değildir. Sabit bir yüzdeyi bütün dosyalara uygulamak doğru olmaz. Dosya hesabında harcın dayanağı ve matrahı açık gösterilmelidir. Tarafların kendi aralarında harcı kimin ödeyeceğini kararlaştırması idarenin kanuni tahakkuk yetkisini tek başına değiştirmez.

Harçlar Kanunu 23 ve somut sebep

Kanun 23, takipten vazgeçmenin tutanağa yazılması ve satış sonrasındaki durum için özel harç düzenler. Ancak usulden iptal edilmiş takipte senet aslının geri istenmesi her olayda haricen tahsil sayılmaz. Resmî UYAP’ta 26.03.2025 tarihli kararda bu ayrım yapılmıştır. Kullanıcı açısından önemli nokta, dosyadaki kapanma sebebinin gerçeğe uygun belirtilmesidir. Hiç ödeme yokken haricen tahsil yazılması hem harç hem ispat uyuşmazlığı yaratabilir. Müdürlük işlemi dayanak olayla karşılaştırılmalı; otomatik formun her dosyaya uyduğu varsayılmamalıdır.

Ödeme yetkili kişiye yapılmalıdır

Alacaklıya ait olmayan hesaba veya tahsil yetkisi bulunmayan kişiye verilen para borcu sona erdirmeyebilir. Vekilin yetkisi, ödeme talimatı ve gerçek alacaklı kontrol edilir. Bir şirketin çalışanına nakit teslimde makbuzun şirket adına ve yetkili kişi tarafından verilmesi önemlidir. Borçlu yalnız karşı tarafın telefonla bildirdiği isimle yetinmemelidir. Bu, yeni bir borç ilişkisi kurmak değil mevcut borcun doğru ifasını sağlamak açısından gereklidir. Özellikle alacak devri varsa ödemenin kime yapılacağı yazılı belgelerden anlaşılmalıdır.

Hacizlerin kaldırılması ayrı işlemdir

Tam ödeme veya sulh sonrası ilgili hacizlerin kaldırılması için müdürlükte gerekli işlemler yapılır. Tapu, araç sicili, banka ve işveren farklı kayıtlar tutar; birine yazı gitmesi diğerindeki haczi otomatik silmez. Dosyada birden fazla alacaklı veya başka dosyalardan haciz varsa sadece bu dosyanın kaldırılması yeterli olmayabilir. Kaldırma yazısının gönderilip uygulanması izlenmelidir. Bankada tutulan para ile alacaklıya aktarılmış para da farklı aşamalardır. Fazla tahsilat varsa iade talebi uygun muhataba yöneltilir; yalnız haciz kaldırma istemi yeterli olmayabilir.

Faiz ve ödeme tarihi

Ödemenin borca mahsup edildiği tarih faiz hesabını etkiler. Banka havalesinin talimat günüyle alacaklı hesabına geçişi farklı olabilir; somut ifa koşulları incelenir. Kısmi ödemede masraf, faiz ve anaparaya mahsup sırası ayrıca değerlendirilir.7589 sonrası kanuni faiz hesabının değişmesi eski dönemlerin de rastgele tek oranla hesaplanmasını haklı kılmaz. Sulh anlaşması bütün faizden vazgeçme içeriyorsa bu açık gösterilir. Alacaklıya fiilen ödenmiş tutarın dosyada hâlâ faiz üreten borç gibi görünmesi hesap düzeltme talebini gündeme getirebilir.

Örnek: indirimli kapatma anlaşması

Alacaklı belirli tarihe kadar daha düşük bir tutarın ödenmesi halinde dosyadaki bütün alacağından ibra edeceğini yazılı kabul edebilir. Borçlu zamanında ödeme yaparsa sulh koşulları ve tahsil bildirimi karşılaştırılır. Belge yalnız anapara için indirim öngörmüşse faiz ve giderlerin durumu ayrıca araştırılır. Son ödeme tarihi kaçırıldığında indirimin devam edip etmediği metne bağlıdır. Tarafların birbirinden farklı beklentilerini önlemek için dosya, toplam kabul edilen bedel, kalan hak bulunup bulunmadığı ve hacizlerin kaldırılması yükümlülüğü açıkça belirtilmelidir.

Saklanacak belgeler ve yargısal sınır

Sulh veya ibra, makbuz, banka dekontu, alacaklının dosya bildirimi, güncel kapak hesabı, harç makbuzu ve haciz kaldırma yazıları saklanır. Resmî UYAP 713225000 kararındaki tahsil harcı tartışması, hesapta hangi alacak kaleminin usulüne uygun takibe dahil edildiğinin önemini gösterir. Eski karardaki tutar ve oranlar bugüne aynen aktarılmaz. Borçlu ile alacaklı, mahkeme kararının neyi hükme bağladığını ve hangi tutarın gerçekten tahsil edildiğini ayrı belgelemelidir. Sadece dosya kapandı ekranı bütün taraflar arasındaki ibra kapsamını göstermeyebilir.

Sık sorulan sorular