Boşta geçen süre ücreti nedir?

Alacağın hukuki anlamı

Feshin geçersizliği, işçinin işinden uzak kaldığı süre bakımından özel mali sonuç doğurur. Kanun bunu sınırsız bir ücret borcu olarak değil en çok dört aylık ücret ve diğer haklar şeklinde düzenler. Dava on sekiz ay sürse bile yalnız dava süresine bakarak on sekiz aylık ücret talep edileceği söylenemez.

Bu hak işe başlatmama tazminatından ayrıdır. İşçi usulüne uygun başvuru sonrasında gerçekten işe başlatılsa da kanuni boşta geçen süre hakları gündeme gelebilir. İşe başlatmama tazminatı ise başlatmama koşuluna bağlıdır. İki kalemi aynı ad altında tek tazminat gibi göstermek bordro ve mahsup hatasına yol açar.

İşe iade süreciyle bağlantısı

Genel iş güvencesi koşulları, belirsiz süreli sözleşme, işçi sayısı ve kıdem yönünden incelenir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru ve anlaşmama tutanağından itibaren iki hafta içinde dava açma süreleri önemlidir. İşçi sadece bir ücret davasıyla geçersiz fesih sonucunu her durumda elde edemez.

Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için başvuru yapılması gerekir. Bu başvuru samimi olmalı ve ulaşması ispatlanabilmelidir. Başvuru süresi geçirilirse fesih geçerli sayılacağından boşta geçen süre sonucu da etkilenir; yalnız kazanılmış kararın varlığına güvenilmez.

Diğer alacaklardan farkı

Kıdem tazminatı çalışma süresi ve sona erme nedenine; ihbar tazminatı bildirim yükümlülüğüne; işe başlatmama tazminatı başlatmama davranışına dayanır. Boşta geçen süre ise ücret ve diğer hak niteliğinde ayrı kalemdir. Her kalemin brüt tabanı ve kanuni kesinti düzeni aynı değildir.

Dört aylık üst sınır

Kanun “en çok dört ay” der. Gerçekte daha kısa bir süre varsa bunun değerlendirilmesi gerekir; dört ay her dosyada ölçülmeden otomatik yazılmamalıdır. Süre hesabı kararın kesinleşmesine kadarki çalıştırılmayan dönemle ve kanuni düzenlemeyle bağlantılıdır. Mahkeme kararındaki parasal belirleme tahsilatta esaslıdır.

Dört ayın ücret kalemleri hesaplanırken hangi dönem ve hangi ücret seviyesinin kullanıldığı açık olmalıdır. 4857 sayılı Kanun’un 21, mahkemenin dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal belirleme yapmasını öngörür. İnternetteki eski “mutlaka fesih ücreti” veya “mutlaka son zamlı ücret” açıklaması tek başına yeterli değildir.

Ücret ve diğer haklar neleri kapsar?

Yalnız çıplak ücret değil, işçi çalışsaydı ilgili dönemde doğacak diğer haklar da incelenir. Düzenli yemek ve yol gibi menfaatler ile fiilî çalışmaya bağlı değişken ödemeler ayrıştırılır. Her primin veya fazla mesainin otomatik eklenmesi doğru değildir; ödemenin niteliği ve hak kazanma şartları belirlenir.

Toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi, bordro, banka hareketleri ve işyeri uygulaması bu nedenle birlikte okunur. Aynı kalemin hem ücretin içinde hem ayrıca gösterilmesi çift hesaba yol açabilir. Brüt tutardan nete geçişte kesinti kalemleri açıklanmalı; işe başlatmama tazminatının vergi rejimi buraya aynen kopyalanmamalıdır.

SGK bildirimi ve hizmet etkisi

Boşta geçen süre ücretinin işçilik ve sosyal güvenlik sonuçları bulunur. Prim ve hizmet bildirimleri, işverenin işe başlatma veya başlatmama davranışı ve mevzuattaki bildirim esasları dikkate alınarak değerlendirilir. Bu ödeme sırf adında “boşta” sözcüğü geçtiği için prim dışı tazminat sayılmaz.

İşçinin hizmet dökümünde sonradan yapılan düzeltmeler kontrol edilebilir. Daha önceki çıkış tarihi, karar ve yeni başvuru süreci arasında tutarsızlık varsa işçilik hesabıyla SGK kaydı ayrı belgeler üzerinden incelenir. Emeklilik ve işsizlik ödeneği gibi bağlantılı sonuçlar da kendi şartlarına tabidir.

Mahsup ve işe başlama

İşçi işe başlatılırsa önceden peşin ödenen bildirim süresi ücreti ve kıdem tazminatı, kanundaki mahsup rejimi çerçevesinde ele alınır. İşçi işe başlatılmazsa kıdem ve ihbarın durumu ayrıca değerlendirilir. Önceden yapılmış bütün ödemelerin hiçbir ayrım olmadan düşülmesi doğru hesap yöntemi değildir.

Ödeme açıklaması, bordro dönemi ve önceki sulh veya ibra metni incelenir. Aynı para iki farklı alacağa mahsup edilmemelidir. Alacak dökümünde hak edilen brüt, önceki ödeme, mahsup gerekçesi ve kalan tutar ayrı satırlarda gösterilirse uyuşmazlık daha anlaşılır hâle gelir.

Temsili örnek ve sınır

Temsili örnek: Geçersiz fesih sonrası işçi süresinde başvurup işe başlatılmışsa, sırf işe döndüğü için boşta geçen süre ücretinin tamamen ortadan kalktığı söylenemez. Karardaki en çok dört aylık haklarla önceki ödemelerin mahsubu birlikte değerlendirilir.

Karşı örnek: İşçi kesin karar sonrası hiç başvurmadan yalnız dört aylık ücreti istemişse başvuru koşulu göz ardı edilemez. Ayrıca davanın iki yıl sürmesi iki yıllık ücret hakkı yaratmaz. İşçi başka işte çalışmışsa bunun farklı kalemlere etkisi somut yargı ilkeleri ve dosyaya göre incelenir; otomatik kesinti varsayımı yapılmaz.

Diğer hakların hangi koşulla doğduğunu belirleme

Hesap dosyasında her sosyal hak için ödemenin düzenli olup olmadığı ve fiilî çalışmaya bağlanıp bağlanmadığı gösterilebilir. Örneğin her ay sabit verilen bir menfaatle yalnız belirli satış hedefi gerçekleşince ödenen prim aynı niteliği taşımayabilir. İşçinin çalışsaydı o dönemde hak kazanacağı kalem, sözleşme ve işyeri uygulaması üzerinden belirlenir.

Brüt hesapta aynı yemek veya yol payının hem ücret toplamına katılıp hem ayrı kalem olarak eklenmesi mükerrerlik yaratır. Ödemelerin ayni veya nakdi biçimi ve karşılık değerinin hangi veriye dayandığı açık yazılmalıdır. Mahkemenin parasal belirlediği tutarla tahsilat sırasında düzenlenen bordro arasında fark varsa önce hükmün kapsamı kontrol edilir. İşverenin prim bildirimi yapması bütün nakdi alacağın ödendiğini tek başına göstermez. Bankadaki para transferi de hangi borca mahsup edildiği açıklanmadıkça bütün kalemlerin ifası sayılmamalıdır. Ücret ve hizmet kayıtları bu nedenle birlikte değerlendirilir.

Hesap ve belge kontrolü

Kesin karar ve tebligatı, işe dönüş başvurusu, işveren cevabı, dava tarihi ücret bordrosu, düzenli sosyal hak belgeleri ve önceki ödemeler hazırlanır. SGK hizmet dökümüyle prim bildirimi kontrol edilir. Arabuluculukta işe başlatma anlaşılmışsa boşta geçen süre haklarının parasal miktarı da açık yazılmalıdır.

Temerrüt, faiz başlangıcı ve tahsilat aşaması ücretin ne zaman istenebilir olduğuyla birlikte değerlendirilir. Kararda yazılı tutarın brüt mü net mi olduğu anlaşılmadan rastgele kesinti yapılmaz. Aynı dönemin ve sosyal hakkın tekrar hesaplanmadığı doğrulanır.

Sık sorulan sorular