İş Kanunu 17, 18 ve 19: Fesih Bildirimi ve İşçi Hakları

17, 18 ve 19. maddeler aynı şeyi mi düzenler?

17. madde belirsiz süreli iş sözleşmesinde bildirim sürelerini; 18. madde iş güvencesi kapsamındaki işçi için geçerli fesih nedenlerini; 19. madde ise bu kapsamdaki fesihte usulü düzenler. İşverenin bildirime yalnız “17 ve 18. madde” yazması, olayın hangi nedene dayandığını açıklamaya yetmez. Yazıdaki somut gerekçe, çalışma süresi, sözleşme türü ve işyerindeki işçi sayısı birlikte okunmalıdır.

İhbar ödenmesi, iş güvencesi kapsamındaki işçi bakımından geçerli neden ve usul sorunlarını kendiliğinden çözmez. Buna karşılık her haksız fesih de işe iade davasına elverişli değildir. İş güvencesi şartları ile kıdem, ihbar ve ücret alacakları ayrı değerlendirme başlıklarıdır.

İhbar süresi hizmet süresine göre nasıl belirlenir?

Altı aydan az hizmette iki hafta; altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta; bir buçuk yıl ile üç yıl arasında altı hafta; üç yıldan fazla hizmette sekiz hafta bildirim süresi öngörülür. Sözleşme daha uzun süre belirleyebilir. Haklı nedenle derhal fesih ve belirli süreli sözleşme gibi durumlar aynı hesap kapsamına otomatik alınmaz.

Örneğin on aylık kesintisiz çalışmada yasal bildirim süresi dört haftadır. Fesih bildiriminin tarihi, işçiye ulaştığı gün ve fiilî çıkış tarihi karşılaştırılır. İş arama izninin verilmemesi, bildirim süresinin hiç kullandırılmamasıyla aynı ihlal değildir; hangi hakkın eksik bırakıldığı açıkça tespit edilmelidir.

Geçerli neden ve savunma kontrolü

18. madde kapsamında işyerinde otuz veya daha fazla işçi, kural olarak en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme gibi koşullar incelenir. Yer altı işçilerinde kıdem şartına ilişkin özel hüküm ve işveren vekillerine ilişkin kapsam istisnaları ayrıca değerlendirilir. İşçinin yeterliliği, davranışları veya işletmenin, işyerinin ya da işin gerekleri şeklindeki nedenler birbirine karıştırılmamalıdır.

19. madde kapsamında fesih bildiriminin yazılı yapılması ve nedenin açık ve kesin belirtilmesi gerekir. İşçinin davranışı veya verimi gerekçe gösterildiğinde savunma alınması kuralı gündeme gelir; 25/II kapsamındaki derhal feshe ilişkin hüküm saklıdır. Her durumda savunma gerektiği veya hiçbir durumda gerekmediği şeklindeki genellemeler doğru değildir.

Hangi belgeler hazırlanmalı?

İşe giriş ve çıkış kayıtları, sözleşme, fesih yazısı, savunma istemi ve verilen cevap, performans kayıtları, bordrolar ve banka ödemeleri bir kronolojiye yerleştirilir. Fesih nedeni bildirildikten sonra gerekçenin sonradan farklı anlatılması da not edilir. SGK çıkış kodu tek başına tüm uyuşmazlığın çözümü değildir; bildirimin ve gerçek olayların değerlendirilmesi gerekir.

Ücret bordroda düşük gösterilmişse banka hareketleri, düzenli ödemeler, sözleşme ve doğrudan bilgisi olan tanıklar birlikte araştırılır. Talep hesabında çıplak ücret, düzenli yan haklarla bulunan giydirilmiş ücret ve net ücretin hangi kalemde kullanıldığı ayrı yazılmalıdır.

Başvuru süresi ve arabuluculuk

İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru gerekir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Bu süreler kıdem veya ücret alacağının zamanaşımıyla aynı değildir. Bildirimin öğrenildiği tarih ve tebliğ belgeleri ilk aşamada belirlenmelidir.

İşe iade talebi ile parasal alacakların kapsamı arabuluculuk başvurusunda açık yazılır. İmzalanacak anlaşma veya ibra metnindeki alacak türleri, ödeme günü ve hesap tutarları incelenir. Dosya belgeleri olmadan yalnız çıkış koduna göre sonuç veya tazminat tutarı belirlemek yerine, aşağıdaki hesaplayıcılarla matematik kalemleri ayrı kontrol edilebilir.

Sık sorulan sorular

Dayanak ve kaynaklar

• ÇSGB — 4857 sayılı İş Kanunu, m.17–28 ve 59

İlgili rehberler

• 4857 tam metni
• İhbar hesaplama
• İşe iade hesabı
• İş hukuku rehberleri