Malullük aylığı nedir?

Malullük kavramının hukuki anlamı

5510 sayılı Kanunun 25 ve 26. maddeleri malul sayılma ile aylık bağlanma koşullarını ayrı düzenler. Genel çerçevede en az yüzde altmış düzeyindeki kayıp önem taşır; hangi gücün kaybının değerlendirileceği statüye göre değişebilir. Sağlık durumunun günlük hayata ağır etkisi bulunması, kanuni malullük değerlendirmesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Yetkili rapor ve Kurum Sağlık Kurulu kararı olmadan kesin aylık hakkı ilan edilmemelidir.

Engellilik ve sürekli iş göremezlikten farkı

Engelli sağlık kurulu raporu, vergi veya sosyal yardım amacıyla düzenlenen belge ve malullük değerlendirmesi aynı rejimde değildir. İş kazası nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri de farklı sigorta koluna dayanır. Aynı hastalık farklı haklar bakımından farklı değerlendirmelere konu olabilir. Bir belgede yazan oranı başka hakkın hesabına doğrudan taşımak yanıltıcıdır; raporun amacı, mevzuatı ve değerlendiren yetkili kurul belirlenmelidir.

Prim ve sigortalılık şartları

Genel koşul en az on yıllık sigortalılık ve toplam bin sekiz yüz gün uzun vadeli sigorta primidir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malullükte on yıllık süre aranmadan bin sekiz yüz gün koşulu uygulanabilir. Bu istisna prim günü şartının tamamen kalktığı anlamına gelmez. Kişinin hangi sigorta statüsünde olduğu, geçiş hükümleri ve diğer özel koşullar ayrıca incelenmelidir.

Hastalığın başlangıç zamanı

İlk sigortalı çalışmaya başlamadan önce malul sayılmayı gerektiren düzeyde hastalığı veya kaybı bulunan kişinin durumu özel olarak değerlendirilir. Aynı hastalık adının daha önce bulunması ile o dönemde malul düzeyde kayıp bulunması farklıdır. Sağlık geçmişi ve sonradan gelişen ağırlaşma kayıtları önemlidir. Malullük aylığı koşulları gerçekleşmezse engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı gibi başka kanuni yolların koşulları ayrıca araştırılabilir; haklar birbirine karıştırılmaz.

Başvuru ve sevk

Sigortalı SGK'ya başvurarak malullük değerlendirmesi isteyebilir. Kurumun yetkili sağlık hizmeti sunucusuna sevki ve düzenlenen sağlık raporunun dayanakları süreçte önemlidir. Kişinin elindeki özel hastane veya engelli raporu yararlı belge olabilir; fakat her belge doğrudan nihai karar yerine geçmez. Başvuru kaydı, sevk yazısı ve verilen raporların nüshaları saklanmalıdır. Eksik tetkik istenmesiyle başvurunun kesin reddi aynı işlem değildir.

Sağlık dosyası nasıl hazırlanır?

Hastalığın ilk tanısı, tedaviler, ameliyatlar, görüntülemeler, laboratuvar sonuçları ve işlev kaybını gösteren kayıtlar kronolojik sunulur. Yalnız çok sayıda belge vermek yerine hangi hastalığın hangi etkisini gösterdiği açıklanabilir. Çalışma geçmişi ve yapılan iş de değerlendirmeye yardımcı olur. Birden fazla rahatsızlığın oranlarını basitçe toplamak doğru değildir; uygulanacak tıbbi değerlendirme kuralları uzman ve yetkili kurul tarafından belirlenir.

İşten ayrılma ve borç koşulu

Aylık bağlama bakımından malullük nedeniyle çalışmadan ayrılma veya faaliyete son verme gibi statüye ilişkin koşullar önem taşır. Bağımsız çalışanlarda prim ve prime ilişkin borç durumu da kontrol edilir. Sağlık değerlendirmesi sürerken gelir ve çalışma planı yapılması gerekebilir. Her kişinin daha başvurmadan aynı gün işinden ayrılması gerektiği yönünde genel tavsiye verilemez; başvuru aşaması ve kurumun talep ettiği koşullar birlikte incelenmelidir.

Kontrol muayenesi

Malullük aylığı bağlandıktan sonra kontrol muayenesi istenebilir. Bu nedenle aylığın süresiz olarak hiçbir incelemeye tabi olmadan devam edeceği varsayılmaz. Kurumun sevk ve bildirimleri takip edilmeli, muayeneye ilişkin yükümlülükler zamanında yerine getirilmelidir. Sağlık durumundaki değişiklik veya çalışmaya başlama aylık üzerinde etkili olabilir. Kesilme ve yeniden bağlanma koşulları yazılı işlem üzerinden değerlendirilir; telefonla alınan açıklama tek başına yeterli olmayabilir.

Ret kararına itiraz

Ret kararının sağlık kaybı düzeyi, hastalığın başlangıcı, prim veya borç gibi hangi nedene dayandığı belirlenir. Tıbbi uyuşmazlıkta ilgili kurul itirazları ve yargısal inceleme gündeme gelebilir. Eksik prim gerekçesiyle reddedilen dosyada yalnız yeni sağlık raporu sunmak sorunu çözmeyebilir. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında kuruma başvuru ve dava yolu koşulları uygulanır. Kararın tebliği ve başvuru belgeleri saklanarak uygun hukuki yol belirlenir.

Çalışmaya yeniden başlamanın etkisi

Malullük aylığı almakta iken yeniden sigortalı çalışma veya bağımsız faaliyete başlama, aylığın kesilmesi ve diğer sonuçlar bakımından incelenmelidir. Yaşlılık aylığı sonrası destek primi anlatımı malullüğe doğrudan uygulanamaz. Çalışmanın statüsü, ülke ve özel istisnalar önemlidir. İşe başlamadan önce kayıt ve bildirim yükümlülüklerinin öğrenilmesi, sonradan yersiz ödeme borcu doğduğu iddiasıyla karşılaşma riskini azaltır; sözlü varsayım yeterli değildir.

Temsili örnek

Dokuz yıllık sigortalılığı ve iki bin günü olan kişinin ağır hastalığı bulunması halinde genel on yıl şartı ile sürekli bakım istisnası ayrı değerlendirilir. İstisnanın uygulanması yetkili sağlık kararına bağlıdır. Diğer yandan on beş yıllık sigortalılığı olup yeterli gün taşımayan kişinin yalnız yaşadığı ağır sağlık sorunu nedeniyle prim şartından kurtulacağı söylenemez. Sağlık ve sigortalılık koşulları birlikte sağlanmalıdır.

Doğru beklentinin kurulması

Başvurucunun önce rapor oranını değil hangi sigorta hakkını istediğini belirlemesi gerekir. Malullük, engellilik nedeniyle yaşlılık ve iş göremezlik farklı şartlar taşır. Kurumun güncel resmî açıklaması başlangıç için yararlıdır; nihai sonuç kişisel kayıtlara ve kurul incelemesine bağlıdır. Aylık miktarı, kabul tarihi ve olası itiraz yolu görülmeden kesin ödeme vaadi verilmez. İnceleme sırasında mevcut hakların ve çalışma koşullarının ayrı izlenmesi gerekir.

Sık sorulan sorular