Mavi Kart nedir?

Kimler Mavi Kart kapsamındadır?

5901 sayılı Kanunun 28. maddesi, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle vatandaşlığı kaybedenler ile üçüncü dereceye kadar altsoyları için özel hak düzeni kurar. Her eski vatandaş veya her yabancı bu kapsama otomatik girmez. Vatandaşlığın nasıl kazanıldığı ve nasıl kaybedildiği belirleyicidir. Kaybettirme, çıkma izni ve başka kayıp nedenleri aynı değildir. Başvuruda önce vatandaşlık kararları ve aile bağı doğrulanmalıdır.

Kartın gösterdiği hukuki durum

Mavi Kart, kanunda tanınan haklardan yararlanılabileceğini gösterir; yeni bir Türk vatandaşlığı kararı değildir. Kişi yabancı vatandaşlığını gösteren kimlik veya pasaportuyla da işlem yapar. Kart ile Mavi Kartlılar Kütüğündeki kayıt bağlantılıdır. Fiziksel kartın kaybı, hukuki statünün her durumda sona erdiği anlamına gelmez; kayıt üzerinden doğrulama imkânı NVI açıklamasında yer alır. İşlem türüne göre kimlik ve kayıt bilgilerinin birlikte sunulması gerekebilir.

Hakların genel kapsamı

Kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanma esası bulunur; milli güvenlik ve kamu düzeni hükümleri saklıdır. Bu genel cümle her özel kanunun koşullarını gereksiz kılmaz. Tapu, çalışma veya sosyal güvenlik işleminde ilgili alandaki usul ve belgeler ayrıca uygulanır. Kurumun kişiyi sıradan yabancı kategorisinde değerlendirdiği düşünülüyorsa 28. madde kapsamı ve kayıt örneğiyle somut işlem üzerinden açıklama istenebilir.

Mavi Kart ve benzer belgeler

Özel hak statüsü vatandaşlık veya oturma izniyle eşit değildir.

Seçme, seçilme ve askerlik

Mavi Kart kapsamındaki kişilerin seçme ve seçilme hakkı ile askerlik yükümlülüğü bulunmaz. Muafen araç veya ev eşyası ithal etme gibi istisnalar da NVI açıklamasında belirtilir. Türk vatandaşlarına benzer birçok hak taşımak, siyasi haklar bakımından vatandaş olmakla aynı değildir. Kişinin ayrıca Türk vatandaşlığını koruduğu veya yeniden kazandığı başka bir durum varsa statü yeniden değerlendirilir; yalnız eski kimlik veya aile kaydı üzerinden sonuç çıkarılmaz.

Kamu görevlerinde özel ayrım

Bir kadroya dayalı, kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevleri bakımından sınırlama vardır. Buna karşılık kamu kurumlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilme imkânı ayrı düzenlenir. Her kamu kurumu ilanının aynı statüyü aradığı varsayılmaz. İlanın hukuki dayanağı, görev türü ve özel koşulları okunmalıdır. Mavi Kartın varlığı, bütün kamu görevlerine başvuru şartlarını otomatik sağlamak anlamına gelmez.

Sosyal güvenlik ve kazanılmış haklar

Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış haklar saklıdır; kullanımı ilgili kanunlara tabidir. Emeklilik, borçlanma veya sağlık bakımından hizmet geçmişi, vatandaşlık dönemleri ve uluslararası anlaşmalar ayrıca önem taşıyabilir. Mavi Kart sahibi olmak tek başına belirli emeklilik yaşı veya aylığı garantilemez. Dosyada hangi tarihlerde hangi statüyle çalışıldığı gösterilmelidir. Yurt dışı çalışma belgesiyle Türkiye’deki prim kaydı farklı işlev taşır; ikisi birlikte değerlendirilir.

Başvuru ve belge listesi

Yurt içinde ilçe nüfus müdürlükleri, yurt dışında dış temsilcilikler üzerinden kart düzenlenir. NVI açıklamasında talep dilekçesi, iki fotoğraf ve yabancı devlet vatandaşlığını gösteren kimlik veya pasaport yer alır. Altsoy bakımından aile bağını ve kapsamı gösteren ek belgeler gerekebilir. İsim veya doğum bilgilerinde farklılık varsa dayanaklarıyla açıklanır. Güncel başvuru ve belge bedeli makamdan kontrol edilir; eski yılların tutarı bugüne aynen taşınmaz.

Nüfus olaylarının bildirilmesi

Doğum, evlenme, boşanma ve diğer kişisel durum olayları Mavi Kartlılar Kütüğüne bildirilmelidir. Türkiye’de nüfus müdürlükleri, yurt dışında dış temsilcilikler üzerinden işlemler takip edilir. Yabancı ülkedeki boşanma kararının hangi usulle kayda alınacağı ayrıca değerlendirilir. Eski Türk nüfus kaydının kapalı olması kişisel durumun güncel tutulmasını önemsiz kılmaz. Kayıtlar arasındaki uyum, miras ve aile işlemlerinde ileride ortaya çıkabilecek karışıklıkları önler.

Aslan Faruk Toprak kararının ilgisi

AYM’nin 24/3/2016 tarihli Aslan Faruk Toprak, 2013/2957 kararında, Türk vatandaşlığından çıktıktan sonra kapalı nüfus kaydıyla bağlantılı ad değişikliği sorunu incelenmiş ve maddi manevi varlığın korunması hakkının ihlali sonucuna varılmıştır. Karar, 5490 sayılı Kanunun 14. ve 5901 sayılı Kanunun 28. maddesiyle ilişkilidir. Buradan her kayıt talebinin otomatik kabulü çıkarılmaz; kişinin kimlik hakkı ve kayıt usulü somut biçimde değerlendirilmelidir.

Vatandaşlığa dönüş ayrı başvurudur

Mavi Kart sahibi olmak Türk vatandaşlığını yeniden kazanmakla aynı değildir. Çıkma izniyle kayıp sonrası yeniden kazanmanın kendi kanuni koşulları ve yetkili makam süreci bulunur. Başvuru yapılmasıyla statü hemen değişmez. Yeniden kazanma kararı varsa bunun nüfus ve diğer kurum kayıtlarına etkisi ayrıca takip edilir. Seyahat, çalışma ve kamu görevi planı yapılırken halen hangi vatandaşlık ve hangi özel hak statüsünün geçerli olduğu doğru belirtilmelidir.

Örnek: isim değişikliğinin kayıtlara etkisi

Alman vatandaşlığını aldıktan sonra adı değişen Mavi Kartlı kişi, Türk kapalı nüfus kaydı ve yabancı pasaportunda farklı adlarla görünebilir. Yeni adın resmi dayanağı, vatandaşlıktan çıkış kaydı ve Mavi Kartlılar Kütüğü birlikte incelenir. Sorun yalnız kartın baskısındaki harf hatası mı yoksa hukuki ad değişikliği mi olduğu belirlenir. Aynı başlık altında tek dilekçe çözümü varsayılmadan uygun kayıt ve gerektiğinde yargı yolu değerlendirilir.

Sık sorulan sorular