Mirasta intifa hakkı nedir?

Miras payından farklı bir hak

Mirasçı terekeye kanun veya geçerli atama nedeniyle katılır. İntifa sahibi ise hakkın kapsamındaki malı kullanır ve ürünlerinden yararlanır; çıplak mülkiyet başka kişide bulunabilir. Örneğin dairenin mülkiyeti çocuklara, yaşam boyu yararlanması eşe bırakılmış olabilir. Bu durumda tapudaki payla kira gelirini alma yetkisi aynı kişide toplanmayabilir. Kimin malik, kimin intifa sahibi ve kimin yalnız vasiyet alacaklısı olduğu ayrı belirlenmelidir. Aksi halde satış, kira ve gider kararlarında yanlış yetki varsayımları ortaya çıkar.

Vasiyet yoluyla intifa bırakılması

TMK m.517, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde intifa bırakılmasına imkan tanır. Bu tasarruf, vasiyetname şekli ve geçerliliğiyle birlikte değerlendirilir. Belirli dairenin yararlanmasını bırakmakla kişiyi bütün terekeye mirasçı atamak aynı hukuki sonuç doğurmaz. Tasarrufta malın ve yararlanma kapsamının anlaşılır olması uygulamayı kolaylaştırır. İntifa vasiyeti, taşınmaz üzerindeki ayni hakkın her işlemde kendiliğinden tapuda oluştuğu varsayımıyla uygulanmamalıdır; vasiyet alacağının ifası ve gerekli tescil adımları ayrıca incelenmelidir.

Malikin ve yararlananın yetkileri

İntifa, hak sahibine kanuni kapsamda kullanma ve yararlanma sağlar. Buna karşılık malın öz değerini yok edecek sınırsız tasarruf yetkisi vermez. Çıplak malik mülkiyet hakkını korur; devrin intifaya etkisi ve hakkın devamı tapu yüküyle birlikte değerlendirilir. Malik daireyi devrettiğinde yararlananın hakkı her durumda otomatik sona ermez. Aynı şekilde intifa sahibi çıplak mülkiyetin tamamını kendi başına satamaz. Mülkiyet ve yararlanma ayrımı, üçüncü kişiye yapılacak açıklamada ve sözleşmelerde açık kurulmalıdır.

Sağ kalan eşin konut talebi

TMK m.652, eşlerin birlikte yaşadığı konut ve ev eşyası terekeye dahilse sağ kalan eşin miras payına mahsuben belirli taleplerini düzenler. Haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı gündeme gelebilir. Bu düzen herkesin ölümünde eşe bedelsiz ve otomatik ömür boyu intifa verildiği anlamına gelmez. Konutun terekeye dahil olması, fiili aile konutu niteliği, miras payı ve diğer kanuni şartlar araştırılır. İstenen hakkın değeri ve mahsup hesabı da çözümün parçasıdır.

Mal rejimi ve miras hesabı

Sağ kalan eşin TMK m.240 kapsamındaki mal rejimi talebiyle 652 kapsamındaki miras talebi farklıdır. Önce hangi malın kime ait olduğu ve mal rejimi tasfiyesinin terekeye etkisi açıklığa kavuşturulmalıdır. Katılma alacağı miras payının başka adı değildir; aynı değer iki kere hesaba katılmamalıdır. Konut diğer eşe ait olsa bile her olayda aynı sonuç çıkmaz. Başvuru yalnız hak başlığıyla değil mülkiyet, edinim tarihi, evlilik rejimi ve hesap dayanaklarıyla kurulursa uygun talep belirlenebilir.

Gerçek kişinin ölümü ve hakkın sonu

Gerçek kişi lehine intifa, kanuni sınırlar içinde en geç hak sahibinin ölümüyle sona erer. Bu nedenle ölen kişinin bizzat sahip olduğu intifanın çocuklarına aynı hak olarak geçtiği düşünülmemelidir. Buna karşılık ölen, başkası lehine intifayla yüklü malın çıplak malikiyse, hak sahibi hayattayken mirasçılar yükü dikkate alır. İki ölüm olayı birbirinden farklıdır. Tescilin terkin işlemi ile hakkın maddi hukukta sona erme sebebi de ayrı incelenir; kayıtların güncellenmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Gelirler, giderler ve yönetim

İntifa konusu taşınmazın kira gelirleri, olağan bakım yükleri ve malın korunması hak ile borç dengesi içinde değerlendirilir. Her büyük giderin ve her verginin mutlaka tek kişiye ait olduğu söylenemez; giderin niteliği ve özel hükümler önemlidir. Malikle yararlananın yazılı gider planı yapması uyuşmazlığı azaltabilir. Kiracı bakımından da kimin hangi yetkiyle sözleşme kurduğu açıklanmalıdır. İntifa, aile içinde ücretsiz oturma izniyle aynı değildir; ayni hakkın kapsamı ve üçüncü kişilere etkisi ayrıca sonuç doğurur.

Saklı pay ve tenkis ihtimali

Vasiyetle kurulan intifa diğer mirasçıların saklı payını etkileyebilir. TMK m.568, intifa veya irat yükünün değeriyle tasarruf edilebilir bölüm arasında özel değerlendirme öngörür. Hesap, yalnız dairenin piyasa değerini söylemekle tamamlanmaz; yükün ekonomik değeri de önemlidir. Her intifa tasarrufu geçersiz değildir ve her itiraz aynı dava değildir. Tenkis koşulları, talep ve süreleri ayrıca incelenir. Tasarruf yapılırken ailedeki bütün mirasçılar, diğer kazandırmalar ve yükün süresi birlikte değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış kararın gösterdiği ayrım

UYAP 1093096900 numaralı kararda sağ kalan eşin aile konutuna ilişkin talebinde TMK m.652 ile 240 arasındaki farklar ve miras payına mahsup çerçevesi ele alınır. Karar, konutun eşe sınırsız karşılıksız bırakılacağı şeklinde okunmamalıdır. UYAP 929527700 numaralı karar ise intifanın kullanma ve yararlanma içeriği bakımından yol gösterir. İkinci karar tek başına vasiyetin geçerliliği veya saklı pay hesabını çözmez. Farklı hukuki sorunlara ait kararların kapsamı korunarak somut talebin hangi unsuru için kullanıldıkları açıkça gösterilmelidir.

Belge, süre ve maliyet

Vasiyetname ve açılma kayıtları, mirasçılık belgesi, tapu yükleri, aile konutunun kullanım belgeleri ve mal rejimi bilgileri hazırlanır. Değer hesabı gereken dosyada uzman incelemesi gündeme gelebilir. Vasiyet alacağında TMK m.602 özel süre düzenler; iptal, tenkis ve ayni hak korumasının süreleri aynı değildir. Yalnız intifa sözcüğüne bakarak tek dava süresi verilmez. Noter, tapu ve yargılama giderleri yapılacak işleme göre değişir. Değerli bir konut için internetteki sabit işlem bedeline güvenilmemelidir.

Örnek ve doğru hukuki hedef

Bir anne dairesinin çocuklarına kalmasını, eşinin ise yaşamı boyunca gelirinden yararlanmasını istiyorsa mülkiyet devri, intifa vasiyeti ve konutta oturma hakkı farklı seçeneklerdir. İntifa kiralama ve gelir bakımından oturmadan daha geniş olabilir. Tasarrufta yalnız evde kalma arzusu yazılması her durumda aynı kapsamı sağlamaz. Eşin önce ölmesi, dairenin satılması ve büyük onarım ihtimali düşünülmelidir. Amaç ve kapsam açık belirlenip saklı pay ile şekil denetlenirse aile fertlerinin gelecekte hangi yetkilere sahip olacağı daha öngörülebilir hale gelir.

Sık sorulan sorular