Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik)

Temel kontrol noktaları

• “Şiddetli geçimsizlik” günlük dilde kullanılan ifadedir; kanuni başlık evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.
• Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılmış olmalıdır.
• Davacının kusuru daha ağırsa davalının TMK m.166/2 kapsamındaki itirazı ayrıca değerlendirilir.
• Soyut niteleme yerine her olayın tarihi, içeriği ve hukuka uygun delili gösterilmelidir.

TMK m.166/1 neyi düzenler?

Türk Medeni Kanunu m.166/1, evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her birine boşanma davası açma imkânı verir. Düzenleme tek bir davranışı değil, evliliğin somut olaylarla ortaya çıkan bütün durumunu değerlendirir.

Bu nedenle yalnız “anlaşamıyoruz” veya “şiddetli geçimsizlik var” demek yeterli değildir. Evliliği çekilmez hâle getirdiği ileri sürülen davranışlar, zaman ve bağlamıyla açıklanmalı; her vakıa mümkün olan hukuka uygun delille ilişkilendirilmelidir.

Hangi olaylar temelinden sarsılma kapsamında olabilir?

Fiziksel veya psikolojik şiddet, ağır ya da süreklilik gösteren hakaret, güven sarsıcı davranış, ekonomik baskı, aile birliğinin giderlerine katılmama, ilgisizlik, eşin ailesinin müdahalesine karşı ortak hayatı korumama ve evlilik yükümlülüklerini sürekli ihmal etme somut koşullara göre bu sebebi oluşturabilir.

Bir davranışın adı tek başına sonucu belirlemez. Yoğunluk, tekrar, evliliğe etkisi, tarafların birbirine karşı davranışları ve ortak hayatın gerçekten sürdürülebilir olup olmadığı birlikte incelenir.

• Şiddet veya yakın tehlike varsa önce 112 ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma yolları değerlendirilir.
• Zina şartlarına ulaşmayan sadakat ihlali genel boşanma sebebi ve kusur bakımından önem taşıyabilir.
• Her evden ayrılma TMK m.164 anlamında terk değildir; ayrılığa yol açan olaylar genel sebepte ayrıca incelenebilir.

Davacının daha ağır kusurlu olması ve itiraz — TMK m.166/2

Davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Bu itiraz otomatik ve mutlak değildir; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Mahkeme yalnız taraflardan birinin “boşanmak istemiyorum” demesiyle yetinmez. Karşılıklı kusur davranışlarını, evliliğin devamındaki somut yararı ve itirazın dosyadaki anlamını birlikte değerlendirir.

İspat yükü ve hukuka uygun deliller

Dayandığı vakıadan kendi lehine sonuç çıkaran taraf, o vakıayı ispatlamalıdır. Tanık, mesaj, e-posta, sosyal medya içeriği, fotoğraf, video, sağlık ve kolluk kaydı, banka veya diğer kurum kayıtları ancak ilgili olayla bağ kurulduğunda anlam taşır.

Eşin hesabına izinsiz girmek, takip yazılımı kurmak veya sistematik gizli kayıt yapmak hukuka aykırılık ve ceza sorumluluğu riski doğurabilir. Delilin çarpıcı olması, elde edilişindeki hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.

Süre, af ve önceki olayların etkisi

TMK m.166/1 için zina veya TMK m.162'deki gibi özel altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü süre düzenlenmemiştir. Buna rağmen olayların çok eski olması, sonrasında evliliğin sürdürülmesi, barışma veya hoşgörü davranışları kusur ve ispat değerlendirmesini etkileyebilir.

Dava dilekçesinde bilinen önemli vakıaların sonradan eklenebileceği düşünülmemelidir. Dilekçeler aşaması, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı ile delil bildirme süreleri birlikte planlanmalıdır.

Yargıtay yaklaşımında kusur karşılaştırması

Yargıtay uygulamasında kusur, soyut sıfatlarla değil ispatlanan somut davranışlarla kurulmaktadır. Tarafların davranışlarının hangisinin evliliğin sarsılmasına ne ölçüde etki ettiği ve davranışlar arasındaki ağırlık farkı gerekçede gösterilmelidir.

Affedilen veya en azından hoşgörüyle karşılanan olayların kusur yüklenmesinde kullanılması, duyuma dayalı tanık anlatımı ve dilekçede ileri sürülmeyen vakıalar içtihat denetiminde önem taşır. Kararın yalnız sonuç cümlesi değil, vakıaları ve gerekçesi karşılaştırılmalıdır.

Nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımı

Boşanma kararı ile bağlantılı taleplerin her biri ayrı şartlara tabidir. Maddi ve manevi tazminatta kusur ile menfaat kaybı veya kişilik hakkı ihlali; yoksulluk nafakasında yoksulluğa düşme ve daha ağır kusurlu olmama; iştirak nafakasında ise çocuğun ihtiyacı ve ebeveynlerin gücü değerlendirilir.

Velayet eşleri ödüllendirme veya cezalandırma aracı değildir; çocuğun üstün yararı esastır. Mal rejiminin tasfiyesi ve ziynet talepleri de boşanmanın kusur incelemesiyle otomatik olarak sonuçlanmaz.