Vesayet nedir?

Vesayetin amacı ve velayetten farkı

Velayet ana ve babanın çocuğa ilişkin hak ve yükümlülüklerini içerir. Vesayet ise velayet altında bulunmayan küçükler ile kanunda belirlenen koruma ihtiyacındaki erginler için farklı bir sistemdir. Korunacak kişinin ihtiyaçları ve mümkün olduğunca iradesi dikkate alınır. Yakınının onun yerine işlem yapmak istemesi tek başına vesayet nedeni değildir. Daha sınırlı araçların yeterli olup olmadığı da somut olayda değerlendirilmelidir.

Vesayet organları ve denetim

TMK397 ve devamında vesayet daireleri, vasi ve kayyım düzenlenir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi bütün malvarlığını serbestçe kendi yararına kullanamaz; korunan kişinin menfaatine göre görev ve hesap sorumluluğu vardır. Hangi işlemlerin izin gerektirdiği ayrıca belirlenir. Vasi atanması bir mal devri veya mirasçılık kazanımı değildir.

Kısıtlama sebepleri

Akıl hastalığı veya zayıflığı, savurganlık ve bağımlılık gibi kanundaki sebepler, kişinin korunma gereksinimiyle birlikte incelenir. Kendi isteğiyle kısıtlanma da belirli koşullara bağlıdır. Tek bir teşhis adı bütün hukuki ehliyeti otomatik ortadan kaldırmaz. İlgili kişinin dinlenmesi, resmî sağlık kurulu raporu gerektiren hâller ve usul güvenceleri dikkate alınır. Talep, yakınlar arasındaki malvarlığı çekişmesini çözmenin dolaylı aracı olmamalıdır.

Benzer kavramlardan farkı

Hükümlüler için güncel kural

2024 değişikliği sonrasında TMK407, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla cezaevinde bulunan erginin isteği üzerine kısıtlanmasını veya kayyım atanmasını düzenler. Toplam beş yıl ve üzeri kesinleşmiş cezada istek olmasa bile kişilik veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülürse kısıtlama mümkündür. Eski “bir yıl hapisle otomatik vesayet” bilgisi güncel başvuruya taşınmamalıdır. Karar öncesi hükümlünün dinlenmesi de düzenlenmiştir.

Yetkili yer ve başvuru bilgileri

TMK411 vesayet işlerinde küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki daireleri yetkili kılar. Bir kurumda bulunmak ile hukuki yerleşim yeri aynı olmayabilir. UYAP’taki 22 Mayıs 2025 tarihli yargı yeri kararında hükümlünün cezaevinden önceki yerleşim yeri incelenmiştir. Başvuruya adres ve koruma ihtiyacını açıklayan bilgiler eklenir. Yakının ikamet ettiği yerin otomatik yetkili olduğu varsayılmaz.

Hangi belgeler hazırlanabilir?

Nüfus ve adres kayıtları, sağlık belgeleri, mevcut temsil veya koruma kararları, korunması gereken malvarlığına ilişkin bilgiler yararlı olabilir. Hükümlülük söz konusuysa kesinleşme ve infaz bilgileri önem taşır. Sağlık raporunun gereken niteliği mahkeme sürecinde değerlendirilir; her özel hekim notunun aynı hukuki etkisi yoktur. Kişinin günlük işlerde hangi somut güçlükleri yaşadığı açıklanmalıdır; yalnız aile içi değerlendirmeler yeterli görülmeyebilir.

Vasinin seçimi ve çıkar çatışması

Kanunun koşullarını taşıyan uygun kişi vasi atanabilir; yakınlık önemli olsa da otomatik atama hakkı değildir. Adayın menfaat çatışması, görevini yerine getirme imkânı ve korunan kişinin yararı incelenir. Vasiyle temsil edilen kişi arasında belirli bir işlemde çatışma varsa kayyım veya başka düzenleme gündeme gelebilir. Aynı kişinin hem alıcı hem temsilci olduğu işlemler bu nedenle özel dikkat gerektirir.

İzne bağlı ve yasak işlemler

TMK462 ve463 taşınmaz işlemleri, mirasın paylaşılması veya pay devri gibi belirli işlemlerde izinler öngörür. Hangi makamın izni gerektiği işlem türüne göre ayrılır. TMK449’daki önemli bağış, kefalet ve vakıf kurma gibi yasak işlemler de gözden kaçırılmamalıdır. Vasinin imzası tek başına her sözleşmeyi geçerli hâle getirmez. Noter veya tapu işlemi öncesinde temsil ve izin belgeleri kontrol edilmelidir.

Temsili olay: yaşlı ebeveynin evi

Bir kişinin yaşlı olması çocuklarına onun evini satma yetkisi vermez. Kişinin ehliyeti, iradesi ve gerekiyorsa korunma ihtiyacı incelenir. Vasi atansa bile satış için kanuni izin ve kişinin menfaati ayrıca değerlendirilir. Örnek, vesayetin mirasçıların ilerideki payını güvenceye alan bir araç olmadığını gösterir. Korunan kişinin bakım ve yaşam gereksinimleri esas alınmalıdır.

Doğrulanmış güncel uygulama

UYAP’ta yayımlanan 2025 tarihli kararlarda TMK407’nin yeni istek ve beş yıllık ceza ayrımı aktarılmıştır. Bu, eski otomatik kısıtlama bilgisinin kullanılmaması açısından önemlidir. Bununla birlikte mahkeme kararı her hükümlünün aynı temsil düzenine tabi tutulacağı anlamına gelmez. Kişinin korunma ihtiyacı, iradesi ve uygun temsil aracının kapsamı kanunla birlikte somutlaştırılmalıdır.

Görevin sürdürülmesi ve sona erme

Vasi görevi devam ederken hesap, malvarlığı yönetimi ve mahkeme kararlarına uyma yükümlülüklerini yerine getirir. Kısıtlama sebebinin ortadan kalkması, vesayetin kaldırılması veya vasi değişikliği gibi durumlar ilgili usulle değerlendirilir. Aile içindeki anlaşma mevcut kararı kendiliğinden değiştirmez. İtiraz ve şikâyet yolları kararın türüne göre ayrılır; korunan kişinin dinlenme ve hukuki başvuru hakları süreç boyunca gözetilmelidir.

Vasi adayının mevcut borç veya alacak ilişkisi de açıklanmalıdır; korunan kişiyle karşılıklı menfaat bulunması uygun temsil değerlendirmesini etkileyebilir.

Sık sorulan sorular