Mal rejimi nedir?

Yasal rejim ve seçilebilen rejimler

TMK202 edinilmiş mallara katılmayı asıl kabul eder. Kanunda mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı da düzenlenmiştir. Seçim, kanundaki biçim ve ehliyet koşullarına uygun yapılmalıdır. Eşlerin kendi aralarında “mallarımız ayrı” demesi her durumda geçerli bir mal rejimi sözleşmesi anlamına gelmez. Hangi rejimin hangi tarihten başlayarak uygulandığı belirlenmeden tasfiye hesabına geçilemez.

2002 öncesi ve sonrası ayrımı

1 Ocak 2002’den önceki yasal rejim ile sonraki edinilmiş mallara katılma rejimi farklıdır. Evlilik eski tarihte kurulmuşsa tek bir dönem varsayılmamalıdır. Malın edinilme tarihi, varsa rejim sözleşmesi ve geçiş hükümleri incelenir. Evlilik boyunca aynı evin kredi ödemelerinin farklı dönemlere yayılması da ayrıca önem taşıyabilir. Eski dönem katkı payı alacağı ile sonraki katılma alacağı aynı hesap yöntemi değildir.

Edinilmiş mal ve kişisel mal

Çalışma karşılığı edinimler genellikle edinilmiş mal; evlilik öncesi varlık, miras ve karşılıksız kazandırmalar ise kişisel mal ayrımı içinde ele alınır. Kişisel malın yerine geçen değerler ve gelirleri farklı değerlendirmelere konu olabilir. Malın yalnız bir eş adına kayıtlı olması onun mutlaka kişisel mal olduğunu göstermez. Hangi kaynaktan finanse edildiği ve kanuni karinenin aksinin ispatı önem taşır.

Benzer kavramlardan farkı

Mülkiyet ile tasfiye alacağı farklıdır

Tapu veya banka hesabının kime ait olduğu mülkiyet sorusudur. Katılma alacağı ise rejim tasfiyesindeki artık değer üzerinden doğan bir alacak olabilir. Diğer eşin mutlaka tapunun yarısını alacağı sonucu çıkarılamaz. Borçlar, kişisel mal kaynakları ve eklenecek değerler hesaba etki eder. Taşınmazın aynen devriyle parasal alacağın tahsili ayrı talepler olduğundan dava sonucunun kapsamı açıkça kurulmalıdır.

Rejim ne zaman sona erer?

TMK225 ölüm, başka rejimin kabulü ve mahkeme kararına bağlı hâlleri düzenler. Boşanma kararı verilirse rejim boşanma davası tarihinden geçerli olarak sona erer. Bu tarih ile boşanma hükmünün kesinleşmesi aynı değildir; tasfiye davasının ilerleyişi ve zamanaşımı bakımından farklı işlevleri vardır. Eşlerin fiilen ayrı yaşadığı tarih her durumda rejimin sona erdiği gün sayılmaz.

Tasfiye için hazırlanabilecek envanter

Taşınmaz, araç, hesap, şirket payı ve diğer varlıkların edinme tarihleri, finansmanı ve borçları listelenebilir. Tapu kayıtları, kredi planı, banka hareketleri, miras belgeleri ve bağış kayıtları yararlı olabilir. Eşin adına kayıtlı malı bilmemek, tahmine dayalı kesin tutarlar yazmayı gerektirmez; uygun araştırmalar istenebilir. Her varlık için hangi rejim döneminde ve hangi kaynakla edinildiği ayrı gösterilmelidir.

Katılma, katkı ve değer artış payı

Katılma alacağı yasal rejimden kaynaklanırken değer artış payı diğer eşin malına karşılıksız veya uygun karşılık almadan yapılan katkıyla ilgilidir. Eski mal ayrılığı dönemindeki katkı payı ayrıca incelenir. Aynı varlığa ilişkin farklı talepler bulunabilse de mükerrer tahsil olmaz. Hukuki isim tek başına yeterli değildir; olay, tarih ve para akışları doğru anlatılarak talebin niteliği belirlenmelidir.

Boşanma kusurunun etkisinin sınırı

Mal rejimi tasfiyesi her olayda kusurlu eşin bütün malını kaybetmesi anlamına gelmez. TMK236/2 zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete göre azaltılmasını ya da kaldırılmasını ayrıca düzenler. Bu özel hüküm bütün boşanma nedenlerine genişletilmemelidir. Boşanma sebebi, kesinleşmiş hüküm ve tasfiye konusu talep birlikte incelenir.

Ölüm hâlinde mirasla ilişki

Eşin ölümü hem mal rejimini sona erdirebilir hem miras ilişkisini başlatır. Sağ kalan eşin tasfiye alacağıyla miras payı farklı hukuki haklardır. Önce terekenin net içeriğinin belirlenmesi için mal rejimi alacağı incelenebilir. Bu alacağın varlığı her ölümde eşin mutlaka ayrıca belirli tutar alacağı anlamına gelmez. Mal kaynakları, borçlar ve uygulanacak rejim değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış içtihat ve zamanaşımı

UYAP’taki HGK incelemesinde katılma alacağına TBK146 çerçevesinde on yıllık zamanaşımı uygulanması ve boşanmanın kesinleşmesinin önemi açıklanır. Bu süre TMK178’deki boşanmanın ferilerine ait bir yıllık süreyle karıştırılmamalıdır. Dava türü, talep artırımı ve usul işlemleri ayrıca önem taşır. Zamanaşımı hesabı yalnız evlilik veya malın satın alınma gününe bakılarak yapılmamalıdır.

Temsili olay ve başvuru planı

Evlilikten önce miras kalan evin evlilik içinde satılıp yeni ev alınmasında, satış bedelinin kaynağı ve ek kredi ödemeleri ayrı izlenir. Yeni tapunun evlilik döneminde alınmış olması bütün değerin aynı tür mal olduğunu tek başına göstermez. Görüşmeye edinme, ödeme, dava ve kesinleşme tarihleriyle gelmek yararlıdır. Tasfiye hesabı belgeler ve gerekiyorsa bilirkişi incelemesi sonucunda somutlaştırılır.

Mal envanterinde aynı varlığın hem satış bedeli hem yeni alınan mal olarak iki kez sayılmaması için kaynak zinciri açıkça gösterilmelidir.

Sık sorulan sorular