Kayyımlık nedir?

Belirli iş veya yönetim amacı

Kayyım kişinin bütün yaşamını üstlenen genel bir temsilci olmak zorunda değildir. Atama belirli dava, sözleşme, malvarlığı veya yönetim ihtiyacına ilişkin olabilir. Bu nedenle hangi iş için ve hangi gerekçeyle atandığı önemlidir. Temsil edilenin ehliyeti kayyım var diye her durumda otomatik kalkmaz. Kayyımın karar dışındaki işlemleri bakımından yetki ve izin sorunu ayrıca incelenmelidir; yakınlık veya fiilî yardım tek başına bu sıfatı yaratmaz.

Temsil kayyımını gerektiren hâller

TMK 426 ivedi işini kendisi göremeyen veya temsilci atayamayan ergin, yasal temsilciyle menfaat çatışması yaşayan küçük-kısıtlı ve temsilcinin görev engeli gibi hâlleri düzenler. Her şehir dışında bulunma otomatik kayyım gerekçesi değildir; kişinin kendi temsilcisini atama imkânı önemlidir. Menfaat çatışması da somut işlemle açıklanmalıdır. Kanuni temsilcinin yalnız dava sonucunu istemesi çocuğun bağımsız çıkarını her durumda yeterince koruduğunu göstermez.

Çocukla ebeveyn arasındaki menfaat çatışması

Soybağı, miras veya mal devrinde anne-babanın kendi hakkı çocuğun hakkıyla çatışabilir. Bu durumda temsil kayyımı çocuğun menfaatini bağımsız değerlendirmek için gündeme gelir. Ailenin kendi arasında anlaştığı kişi otomatik kayyım değildir. Mahkemenin ataması ve görevin kapsamı gerekir. Velayetin bulunması çocuğa karşı açılan veya taraf menfaatinin ayrıştığı her davada sınırsız temsil yetkisi anlamına gelmez; somut usul değerlendirilmelidir.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Yönetim kayyımı ve malvarlığı

TMK 427 yönetimi kimseye ait olmayan veya korunması gereken mallar için gereken önlemleri ve özel hâlleri düzenler. Uzun süre bulunamama, yönetim gücü eksikliği ve organ sorunu gibi gerekçeler kendi koşullarıyla incelenir. Sadece mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunması her durumda bütün terekeye yönetim kayyımı atanmasını gerektirmez. Tereke temsilcisi ve koruma önlemleri farklı araçlar olabilir; hangi ihtiyacın hangi kurumla karşılandığı açıklanmalıdır.

Yetkili makam ve görev sınırı

Vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir; kayyımlık türüne göre özel hükümler bulunabilir. Esas davaya bakan mahkemenin her durumda kendi ara kararıyla kayyım atayabileceği varsayılmaz. TMK 430 ve ilgili yetki düzeni incelenir. Atama kararının iş ve kişi kapsamı açık olmalıdır. Bir davada atanan kayyımın sonradan başka mal satımında da yetkili olduğu sonucu otomatik çıkarılamaz.

Vasi ve vekilden ayrımı

Vasi kanuni vesayet düzeninde kişisel ve malvarlığı korumasına yönelik daha geniş görev taşıyabilir; vekil ise yetkisini kural olarak iradi işlemden alır. Kayyımın görevi atama sebebiyle sınırlanır. TMK 403’ün vasi hükümlerine yaptığı atıf izin ve denetim bakımından önemlidir. Kayyım atanması kişinin bütün işlemlerinin hükümsüz olduğu anlamına gelmez. Yasal danışmanlık da farklı kapsamlı bir koruma aracıdır; isimler gelişigüzel kullanılmamalıdır.

İzinler, çıkar çatışması ve hesap

Kayyım temsil ettiği kişinin yararını gözetmeli, yetki ve kanuni izinleri aşmamalıdır. Mal satışı, miras payı devri veya başka önemli işlemde ayrıca izin gerekebilir. Atama tek başına kendisiyle veya yakınıyla dilediği sözleşmeyi yapma serbestisi değildir. Gider, gelir ve işlemlerin belgelenmesi denetim için önemlidir. Kendi menfaatiyle temsil edilenin menfaati çatışırsa bunun hukuki etkisi ve uygun temsil düzeni ayrıca değerlendirilir.

Başvuru belgeleri ve somut ihtiyaç

İlgili nüfus ve adres kayıtları, mevcut temsil kararı, görülmesi gereken dava veya işlem, engeli ve çatışmayı gösteren belgeler hazırlanabilir. Bilinen malvarlığı ve acil risk açıklanır. Her başvuruda sağlık raporu aynı biçimde zorunlu değildir; gerekçe türüne göre delil değişir. “Kayyım istiyoruz” sonucundan önce hangi işin neden mevcut temsilciyle yapılamadığı anlatılmalıdır. Aday kişinin uygunluğu ve taraflarla ilişkisi de açıklanabilir.

Süre, gider ve sona erme

Kayyımlığın ne zaman sona ereceği atama nedeni ve kanuni düzenle ilişkilidir. Belirli işin tamamlanmasıyla yönetim görevinin devamı aynı değildir; gerekirse kaldırma ve hesap işlemleri izlenir. Ücret ve yargılama giderleri işin kapsamı ve güncel düzenlemelerle değerlendirilir; her kayyımlık için tek sabit bedel verilmez. Atama kararına karşı başvuru ve esas davanın kanun yolu süreleri ayrı izlenmeli, birinin varlığı diğerini otomatik durdurmamalıdır.

Doğrulanmış içtihat ve örnek

UYAP 349514200 numaralı kararda esas davaya bakan mahkemenin görevli olmadığı hâlde duruşmada kayyım ataması değerlendirilmiş, sulh hukuk sürecinin önemi açıklanmıştır. Eski karardaki kanun yolu süreleri güncel başvuruya aynen taşınmaz. Temsili olarak anneyle çocuğun aynı miras paylaşımında karşılıklı menfaati varsa temsil ihtiyacı somut işlem üzerinden incelenir. Atama sadece usul formalitesi değil korunacak hakkın bağımsız temsilidir.

Vekâlet yetkisiyle atama kararı

Kayyım avukatla temsil edilmek istiyorsa vekâlet, görev kapsamını aşan bağımsız yetki yaratmaz. Esas davada hangi kişi adına ve hangi işlem için hareket edildiği açık gösterilmelidir. Atamanın kaldırılması veya işin tamamlanması sonraki temsil işlemlerinin değerlendirilmesinde ayrıca önemlidir.

Sık sorulan sorular