Ayıplı mal nedir?

Ayıp yalnız bozukluk değildir

Çalışmayan cihaz ayıba örnektir; fakat söz verilen özelliklerin bulunmaması da aynı kapsamda olabilir. İlanda belirtilen kapasiteden düşük ürün, örneğe uymayan model veya beklenen kullanım faydasını azaltan eksiklik değerlendirilir. Alıcının sonradan beğenisini değiştirmesi ise tek başına ayıp değildir. Karşılaştırma, teslim edilen mal ile sözleşme ve haklı beklenti arasında yapılır.

Teslim anı ve sonradan ortaya çıkma

Ayıp teslimde mevcut olup daha sonra fark edilebilir. Kullanım sonucu oluşan her arızanın teslimdeki ayıptan kaynaklandığı otomatik kabul edilmez. Teslimden itibaren ilk altı ayda ortaya çıkan ayıplarda kanuni karine ve malın veya ayıbın niteliğiyle uyum şartı değerlendirilir. Kullanıcı hatası iddiası somut teknik bulgularla açıklanmalıdır; yalnız bir etiket bütün uyuşmazlığı çözmez.

Ayıplı mal ile cayma farkı

Ayıp hakkı sözleşmeye aykırılık nedeniyle kullanılır; mesafeli satıştaki cayma ise şartları varsa gerekçe gerektirmez. Bu nedenle on dört günlük cayma süresinin bitmesi ayıplı mal haklarını kendiliğinden sona erdirmez. Mağazadan alınan ayıplı üründe de kanuni haklar bulunabilir. Cayma istisnasına giren kişiye özel ürün de ayıpsız teslim edilmek zorundadır.

Dört seçimlik hak

6502 sayılı Kanun 11 uyarınca dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim seçenekleri vardır. Her seçenek aynı anda bedelin tamamının ayrıca tutulmasını sağlamaz. Onarım ve değişimin orantısız güçlük doğurması gibi sınırlar değerlendirilir. Tüketici hangi hakkı seçtiğini belirgin biçimde bildirmeli; teknik inceleme için teslimi otomatik onarım seçimiyle karıştırmamalıdır.

Kim sorumludur?

Satıcıya karşı seçimlik haklar ileri sürülebilir. Ücretsiz onarım ve değişim bakımından üretici ve ithalatçının da kanundaki çerçevede sorumluluğu vardır. Bedel iadesinin her durumda bütün muhataplardan aynı esasla istenebileceği düşünülmemelidir. Pazaryerinin sorumluluğu ise faaliyeti ve ilgili özel hükümlerle ayrıca belirlenir. Fatura unvanı ve üretici-ithalatçı bilgileri dosyada ayrılmalıdır.

Süreler ve garanti ilişkisi

Kural olarak teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımı; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıl söz konusudur. İkinci el satışlarda kanunun asgari koruma süreleri ve bilinen ayıp ayrımı vardır. Ağır kusur veya hileyle gizlenen ayıpta zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Garanti süresiyle ayıptan sorumluluk aynı kavram değildir; daha uzun sözleşmesel veya özel koruma da bulunabilir.

Onarımın gerçekleştirilmesi

Onarım ve değişim taleplerinde kanuni süreler, malın niteliği ve satış sonrası hizmetler listesindeki azami tamir süreleri dikkate alınır. Her ürün için tek bir tamir günü söylemek doğru değildir. Servise veriliş, talebin muhataba ulaştığı tarih, teslim fişi ve sonuç raporu tutulur. Talebin süresinde karşılanmaması diğer seçimlik hakları gündeme getirebilir. Süre hesabında iş günü ile takvim günü ayrımı yapılır.

Delillerin hazırlanması

Fatura, sipariş açıklaması, reklam ekranı, teslim tarihi, seri numarası, fotoğraf, servis kayıtları ve yazışmalar bir arada saklanır. Arızanın hangi koşulda ortaya çıktığı somut biçimde anlatılır. Ürünün sökülmesi veya değiştirilmesi teknik incelemeyi güçleştirebileceğinden işlem geçmişi kayda geçirilir. Ayıp oranında indirim isteniyorsa ayıpsız ve ayıplı değer arasındaki ilişki bilirkişi incelemesi gerektirebilir.

Örnek ve karşı örnek

Su geçirmez olarak satılan saatin belirtilen kullanım koşullarında su alması sözleşme özellikleri bakımından incelenir. Kullanım sınırlarını aşan basınç altında bozulması ise farklıdır. Çiziği açıkça belirtilerek satılan üründe bilinen aynı çizik için hak iddia edilemeyebilir; fakat gizli motor arızası ayrı kalır. Başvuru, ürün bozuk ifadesinden ziyade vaat, kullanım koşulu, ortaya çıkış ve seçilen hak sıralamasıyla hazırlanmalıdır.

Servis raporuna itiraz nasıl somutlaşır?

Yetkili servis raporunda kullanıcı hatası yazması uyuşmazlığın bütününü otomatik çözmez. Raporda hangi bulgunun hangi kullanıma bağlandığı, teknik açıklama ve inceleme yöntemi görülmelidir. Örneğin sıvı teması iddiası varsa temas yeri, görüntü ve arızayla bağlantı değerlendirilir. Kullanıcının ürünü düşürdüğünü kabul etmesi de her bağımsız arızanın aynı sebepten doğduğunu tek başına göstermez. Tüketici rapora karşı soyut ret yerine somut çelişki ve kayıtları sunmalıdır. Gerektiğinde hakem heyeti veya mahkeme uzman incelemesine başvurabilir. Cihazın seri numarası, servise teslimdeki görünümü, teslim formundaki arıza tanımı ve son rapor eşleştirilir; başka ürüne ait rapor veya eksik kontrol formu üzerinden kesin sonuç kurulmaz.

Bilinen ayıp ile gizli ayıp

Teşhir ürününün belirli yüzey çizikleri açıklanarak indirimle satılması, tüketicinin bilmediği bütün ayıpları kabul ettiği anlamına gelmez. Açıklanan çizik ile iç mekanizmadaki gizli arıza ayrı değerlendirilir. Hangi eksikliğin bildirildiği fatura, etiket ve satış belgesinde açık olmalıdır. Sadece teşhir ürünüdür ibaresi her türlü sorumluluğu kaldıran sınırsız kayıt olarak kullanılmamalıdır. Buna karşılık tüketicinin tam olarak bilerek kabul ettiği belirli eksiklik için aynı ayıp nedeniyle hak ileri sürmesi sınırlanabilir. Satıştan önce alınan fotoğraf ve açıklamaların saklanması, bilinen ayıbın kapsamını gösterir. Ağır kusur veya hileyle gizleme iddiası ise sıradan eksiklikten ayrı delillerle değerlendirilir; yalnız ürünün sonradan bozulması gizleme fiilini kanıtlamaz.

Konut ve dayanıklı mal farkı

Ayıplı mal hükümlerinin kapsamı yalnız küçük tüketim eşyaları değildir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda özel süreler ve teknik inceleme ihtiyaçları bulunur. Teslim tarihi, ortak alan eksiklikleri, proje ve sözleşme ekleri, kullanım amacı ve ayıbın ortaya çıkış biçimi önemlidir. Cihazdaki basit değişim örneğini bir konutun tümüne doğrudan uygulamak yeterli olmaz; mümkünlük ve orantılılık ayrıntılı değerlendirilir. Buna karşılık her yapı sorununu da yalnız müteahhit garantisi üzerinden ele almak doğru değildir. Tüketici işlemi olup olmadığı, sözleşme türü ve talebin muhatabı belirlenir. Teslim tutanağının imzalanması, tutanakta görünmeyen bütün gizli ayıplardan vazgeçildiği anlamına gelmez. İnceleme zamanı ve delil tespiti ihtiyacı uyuşmazlığın teknik niteliğine göre ele alınır.

Ayıp bildiriminin içeriği

Yazılı bildirimde model, seri numarası, teslim tarihi ve tespit edilen eksiklik belirtilmesi uyuşmazlığı daraltır. Ürün çalışmıyor ifadesi yerine hangi işlevin hangi koşulda yerine gelmediği anlatılmalıdır. Örneğin cihaz belirli programda kapanıyorsa bunun zamanı ve hata kaydı sunulur. İlan özelliği eksikse sipariş anındaki açıklama eklenir. Tüketici seçtiği hakkı ve muhatabını açıklaştırır; teknik inceleme isteğiyle onarım kabulünün aynı olup olmadığı ayrıca belirtilir. Bildirimin satıcıya ulaşma kaydı saklanır. Bu belgeler her durumda bilirkişi ihtiyacını kaldırmaz; ancak ayıbın tanımı, talep tarihi ve taraf cevapları konusunda sonradan doğabilecek belirsizliği azaltır. Satıcının verdiği alternatif çözüm de aynı dosyada tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular