Belirli süreli iş sözleşmesi nedir?

Objektif koşul neden aranır?

4857 sayılı Kanunun 11. maddesi, sürenin belirlenmesini işin niteliği veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlar. Amaç sürekli çalışanı sırf kâğıt üzerindeki tarihlerle iş güvencesinden uzaklaştırmayı önlemektir. Bir projenin belirli tarihte bitecek olması gerekçe oluşturabilir; fakat işverenin sürekli personel ihtiyacına yıllık bütçe ayırması tek başına aynı sonucu doğurmaz.

Bitiş tarihi ile belirli iş ayrımı

Sözleşmede takvim günü gösterilmesi mümkün olduğu gibi belirli bir işin tamamlanması esas alınabilir. Sonucun ne olduğu anlaşılır olmalıdır. Hangi projenin, hangi aşamasının tamamlanacağı belirtilmeden belirsiz bir gelecek olaya atıf yapılması uyuşmazlık yaratır. İzinli çalışanın yerine alınan işçide geçici ihtiyacın kimden ve hangi nedenle kaynaklandığını gösteren kayıtlar önem taşır; kişisel bilgilerin gereksiz açıklanması ise gerekmez.

Belirsiz sözleşmeden farkı

Geçerli belirli süreli ilişki, sürenin dolmasıyla sona erdiğinde olağan ihbar kurallarından farklı değerlendirilir. Buna karşılık süre kaydı geçersizse ilişki belirsiz süreli sayılabilir ve fesih sonuçları buna göre ele alınır. Ücret, iş sağlığı ve dinlenme hakları bakımından işçi sıfatı devam eder. Sözleşme türü, çalışanın bütün alacakları peşinen kaybettiği anlamına gelmez.

Yazılılık ve sözleşme içeriği

Belirli süreli sözleşmenin yazılı kurulması gerekir. İşin tanımı, objektif neden, başlangıç ve sona erme koşulu açık yazılmalıdır. Ücret ile yan hakların miktarı ve ödeme düzeni de gösterilir. Matbu metinde yalnız süreli ibaresi bulunması işin gerçekten geçici olduğunu ispatlamaz. Sözleşmenin ekindeki proje belgesi, ikame ihtiyacını gösteren kayıt veya özel kanun hükmü değerlendirmeyi somutlaştırabilir. Tarafların imzalı nüshaları karşılaştırılarak kapsam doğrulanmalıdır.

Zincirleme yenileme

Esaslı neden olmadıkça belirli süreli sözleşme üst üste yapılamaz. Aksi halde başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılma sonucu gündeme gelir. Esaslı neden mevcutsa zincirleme sözleşme niteliğini koruyabilir. Bu nedenle yalnız kaç kez imzalandığına bakmak yetersizdir; her yenileme tarihinde geçici ihtiyacın devam edip etmediği açıklanmalıdır. Farklı belge başlıklarıyla aynı sürekli görevin sürdürülmesi de bu denetimden kaçış sağlamaz.

Eşit işlem ve yan haklar

Süreli çalışan, ayrımı haklı kılan neden olmadıkça yalnız sözleşme türü nedeniyle emsal belirsiz süreli çalışandan farklı işleme tabi tutulamaz. Ücret veya paraya ilişkin bölünebilir menfaatler, çalışılan süreye uygun oranla değerlendirilebilir. Kıdeme bağlı haklarda da işyerindeki gerçek çalışma süresi önemlidir. Sözleşmede tüm sosyal haklardan vazgeçildiği yazması, emredici işçilik haklarını geçersiz hale getirmez.

Süreden önce sona erdirme

İşverenin haklı neden olmaksızın süre bitmeden ilişkiyi sonlandırması, TBK 438 kapsamındaki bakiye süre zararını gündeme getirebilir. İşçinin çalışmamakla tasarruf ettiği veya başka işten elde ettiği kazanç gibi indirim nedenleri incelenir. Bu alacak ihbar tazminatıyla aynı değildir. İşçinin de haklı neden olmaksızın erken ayrılmasının ayrı sonuçları bulunabilir; bütün süreli ilişkilerde cezasız ayrılma varsayımı kurulmaz.

Süre dolduktan sonra çalışmaya devam

Kararlaştırılan bitişten sonra işçinin çalışmaya devam etmesi ve işverenin bunu kabul etmesi, ilişkinin yeni niteliğini etkileyebilir. TBK 430 ve İş Kanunu 11 birlikte değerlendirilir. Yeni belirli süre için esaslı gerekçe bulunup bulunmadığı araştırılır. İşçinin yalnız sözleşme bitmiştir yazılı e-postaya rağmen fiilen görevlendirilmesi, kâğıt üzerindeki tarihle gerçek çalışma arasındaki farkı ortaya koyabilir.

Başvuru yolu ve kısa süre riski

Süre kaydının geçersizliği nedeniyle gerçekte işveren feshi bulunduğu ileri sürülüyorsa işe iade koşulları ayrıca incelenir. Bir aylık arabuluculuk ve anlaşamama sonrasında iki haftalık dava süreleri gözden kaçırılmamalıdır. Sözleşmenin türü üzerindeki tartışma, başvuru süresini kendiliğinden uzatmaz. Ücret, izin ve diğer alacak taleplerinde talebin tabi olduğu arabuluculuk ve zamanaşımı hükümleri ayrıca uygulanır.

Gerekli belgeler ve hesap

Bütün dönemlere ait sözleşmeler, yenileme yazıları, işin proje belgeleri, bordro, banka kaydı ve ayrılış bildirgesi sıralanır. İş aynı biçimde devam etmişse bunu gösteren görev çizelgeleri yararlı olabilir. Erken sona erdirme tazminatında kalan süre ve yeni işe başlanılan tarih belirlenir. Brüt ücret, düzenli yan menfaat ve gerçek ödeme kalemleri birbirinden ayrılır; yalnız son banka transferi ücretin tamamını göstermeyebilir.

Temsili örnek

Bir yıllığına yurt dışına gönderilen personelin yerine geçici olarak işe alınan kişinin durumu ile on yıldır faaliyetteki mağazada her ocakta sözleşmesi yenilenen kasiyer aynı değildir. İlkinde belirli olguya bağlı geçici ihtiyaç açıklanabilir. İkincisinde süreli çalışmanın objektif ve yenilemenin esaslı nedeni gösterilmelidir. Örnekler sonuç garantisi vermez; işin niteliği, özel kanun ve fiilî uygulama belirleyicidir.

Kavramın uygulamadaki sınırı

Belirli süreli sözleşmeyi her durumda işveren lehine veya işçi aleyhine saymak doğru değildir. Gerçek geçici işte belirlilik iki taraf için de planlama sağlayabilir. Hukuki sorun, kullanılan sürenin emredici korumaları dolanıp dolanmadığıdır. Bu sayfa sözleşme türünü açıklar; somut fesih ve alacak talepleri için işin kapsamı, belgeler ve ayrılma iradesi birlikte incelenmelidir.

Çalışma Bakanlığının sözleşme türleri yayını, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 21 Nisan 2005 tarihli E.2005/12959, K.2005/14208 kararını aktarır: sürekli işte objektif neden bulunmaması süre kaydının niteliğini etkiler. Karar, yalnız sözleşmeye tarih yazılmasının yeterli olmadığı ayrımını somutlaştırır; özel kanuni düzenlemeler ve güncel olay ayrıca incelenmelidir.

Sık sorulan sorular