Kısmi süreli çalışma nedir?

Kısmi süre nasıl belirlenir?

4857 sayılı Kanunun 13. maddesi emsal tam süreli işçiye göre önemli ölçüde daha az çalışmayı esas alır. Çalışma Süreleri Yönetmeliğinde tam sürelinin üçte ikisine kadar olan süre kısmi süreli kabul edilir. Haftalık emsal süre kırk beş saat ise otuz saate kadar çalışma bu ölçüte girer. Ancak her işyerinde emsal sürenin kırk beş saat olduğu varsayılmamalıdır.

Gün sayısı ile saat sayısı ayrımı

Haftanın üç günü tam gün veya beş günü kısa saatlerle çalışma mümkün olabilir. Hukuki nitelik yalnız kaç gün işyerine gelindiğine göre belirlenmez; kararlaştırılan ve gerçekleşen haftalık süre incelenir. İşçi kâğıt üzerinde kısa süreli gösterilip fiilen tam zamanlı çalıştırılıyorsa ücret ve prim eksikliği doğabilir. Puantaj ile işin gerçek akışı arasındaki uyuşmazlık somut kayıtlarla ortaya konulmalıdır.

Tam süreli çalışma ile karşılaştırma

Kısmi süreli işçi, haklı neden olmadıkça sırf sözleşme türü nedeniyle farklı işleme tabi tutulamaz. Bölünebilir ücret ve paraya ilişkin menfaatler çalışma süresiyle orantılı belirlenebilir. Buna karşılık işçi sağlığı, ayrımcılık yasağı veya kişiliğin korunması saat oranına göre azalan haklar değildir. Emsal işçinin aynı veya benzer işi yapması ve işyerindeki koşulların karşılaştırılabilir olması önemlidir.

Ücretin hesaplanması

Saatlik veya aylık ücret sistemi açıkça kararlaştırılabilir; asgari ücretin çalışılan süreye denk gelen alt sınırı gözetilir. Gerçek çalışma saatleri, ara dinlenmeleri ve ödeme dönemleri birbirinden ayrılır. Yol ve yemek gibi menfaatlerin niteliği ve fiilî kullanım koşulları ayrıca değerlendirilir. Kısmi süreli denilerek bütün yan hakların sıfırlanması doğru değildir; bölünebilirlik ve haklı ayrım nedenleri incelenmelidir.

Yıllık izin ve kıdem

Yıllık izin hakkı bakımından kısmi süreli çalışan tam süreli işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İznin hesabında iş ilişkisinin sürdüğü dönem ve kanuni hak kazanma koşulları önemlidir; yalnız fiilen çalışılan günleri toplayıp bir yıllık süreyi yıllarca ertelemek doğru olmaz. İzin işçinin kendi çalışma düzenine uygun kullandırılır. Kıdem tazminatı koşulları oluşursa ücret ve çalışma biçimi hesaba yansıtılır.

Fazla çalışma konusunda özel kural

Fazla Çalışma Yönetmeliği, kısmi süreli çalışanlara fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırılmamasını düzenler. Uygulamada sözleşme sınırının aşılması, çalışmanın ispatı ve ödenmesi gereken karşılık bakımından uyuşmazlık yaratabilir. Yasak, yapılan işin ücretinin hiç ödenmeyeceği anlamına gelmez. Sürekli ek çalışma varsa sözleşmenin gerçek türü ve emsal tam süreli süreyle ilişkisi de ayrıca değerlendirilmelidir.

Birden fazla işverenle çalışma

Kişi birden fazla işyerinde kısmi çalışabilir; her işveren kendi bildirim ve ücret yükümlülüklerini yerine getirir. Çalışma ve dinlenme sürelerinin toplam etkisi, sadakat borcu ve geçerli rekabet sınırlamaları göz önünde tutulur. İşverenin her ikinci işi mutlak biçimde yasaklayabileceği veya işçinin bütün işleri bildirmeden sınırsız çalışabileceği sonucu çıkarılamaz. Somut sözleşme ve işin niteliği önemlidir.

SGK günleri ve eksik bildirim

Ay içindeki çalışma saatlerinin günlük normal süreye çevrilmesi, eksik gün nedeni ve belge düzeni sosyal güvenlik mevzuatına göre değerlendirilir. İş sözleşmesinin kısmi olduğu yazılmasına rağmen tam çalışma varsa eksik bildirim tartışması doğar. Genel sağlık sigortası veya isteğe bağlı tamamlama durumu kişinin toplam sigortalılığına göre değişebilir. İşyerindeki sözlü açıklama yerine SGK hizmet dökümüyle fiilî çalışma karşılaştırılmalıdır.

Tam süreliye geçiş ve özel haklar

İşyerinde uygun boş yer bulunduğunda kısmi ve tam süreli çalışanların geçiş taleplerinin dikkate alınması ve boş yerlerin duyurulması kanuni çerçevede önemlidir. Analık sonrası kısmi süreli çalışma ise ayrıca düzenlenmiş şartlara tabidir. Her kısmi çalışma talebi doğrudan aynı haktan kaynaklanmaz. Çocuğun yaşı, diğer ebeveynin durumu ve işin istisnaları gibi unsurlar ilgili özel düzenleme üzerinden incelenmelidir.

Belgeler ve başvuru

Haftalık çalışma planı, yazılı sözleşme, vardiya çizelgeleri, giriş çıkış kayıtları, bordro ve banka ödemeleri toplanır. Gerçek saatlere ilişkin iş mesajları ve görevlendirmeler yardımcı olabilir. Ücret veya feshe bağlı işçilik taleplerinde arabuluculuk hükümleri; eksik sigorta bildiriminde ise SGK başvurusu ve hizmet tespiti koşulları ayrı ele alınır. Aynı belge bütün başvuru yollarının yerine geçmez ve süreler talep türüne göre belirlenir.

Temsili olay

Emsal çalışanların kırk beş saat çalıştığı işyerinde haftalık yirmi dört saat için alınan işçinin her hafta kırk iki saat görevlendirilmesi yalnız sözleşmedeki kısmi ibaresiyle açıklanamaz. Gerçek süre, ücret ve prim kayıtları incelenmelidir. Buna karşılık bazı haftalarda vardiyanın günlere farklı dağıtılması tek başına tam süreli çalışma oluşturmayabilir. Haftalık toplam ve uygulanabilen denkleştirme kuralları somut olarak karşılaştırılır.

Sık yanlış değerlendirmeler

Kısmi süreli çalışanın deneme döneminde sigortasız olabileceği, yıllık izin kullanamayacağı veya ayrımcılık korumasının bulunmadığı düşünceleri yanlıştır. İşçinin birden çok işi olması da ilk işvereni borçlarından kurtarmaz. Sağlıklı değerlendirme, sözleşme türünü hakları ortadan kaldıran etiket olarak kullanmak yerine her hak bakımından süre, ücret ve kanuni koşulları ayrı incelemekle yapılır. İşçi hizmet dökümünü düzenli kontrol ederek kayıt farkını erken fark edebilir.

Sık sorulan sorular