Erişim sağlayıcı nedir?

Bağlantıyı sağlayan taraf

5651 sayılı Kanun erişim sağlayıcıyı işlevi üzerinden tanımlar. Sabit veya mobil bağlantı hizmeti sunan işletmenin rolü, haberi yazan içerik sağlayıcıdan ve sunucuda barındıran yer sağlayıcıdan ayrıdır. Bir şirketin başka hizmetler de sunması mümkün olsa da her işlemde hangi sıfatla hareket ettiği araştırılır. Kullanıcının şikâyetini doğru kişiye yöneltmesi bu nedenle önemlidir. Bağlantı sorunu yaşayan kişiyle belirli bir yayının kaldırılmasını isteyen kişinin hukuki ihtiyacı aynı değildir; sağlayıcının yetkisi de buna göre değişir.

Abone ve fiilî kullanıcı

Abonelik sözleşmesinde adı bulunan kişi, bağlantıyı kullanan tek kişi olmayabilir. Evde aile bireyleri veya işletmede çalışanlar aynı hattı paylaşabilir. Bu ayrım özellikle trafik bilgileriyle bir işlem isnat edilirken önemlidir. Erişim sağlayıcı tahsis ve bağlantı kayıtlarını sunabilir; fakat her mesajı hangi kişinin yazdığını tek başına bilmek zorunda değildir. Abone bilgisi, cihaz ve hesap delilleriyle birlikte değerlendirilir. Şifrenin paylaşılması veya bağlantının başkası tarafından kullanıldığı savunması somut koşullar çerçevesinde araştırılmalıdır.

Sağlayıcı rollerinin karşılaştırılması

Erişim, barındırma ve içerik üretimi birbirinden farklı faaliyetlerdir. Aynı marka altında sunulmaları ayrımı kaldırmaz. Kullanıcı doğrudan yazara ulaşmak isterken erişim şirketine bütün yayını dünya çapında sildirme talebi göndermiş olabilir. Erişim sağlayıcının teknik konumu bu sonucu her durumda sağlamaz. Öte yandan hukuken geçerli bir engelleme kararını uygulama ödevi, içerik yazarı olmadığı gerekçesiyle yok sayılamaz. Talebin konusu ve kanuni dayanağı belirlenerek muhatabın hangi yükümlülüğünün ileri sürüldüğü açıkça gösterilmelidir.

Trafik bilgisi yükümlülüğü

5651'in 6. maddesi erişim hizmetine ilişkin trafik bilgilerinin yönetmelikteki koşullarla saklanmasını, doğruluk, bütünlük ve gizliliğinin korunmasını öngörür. Kanundaki altı aydan az ve iki yıldan fazla olmama çerçevesi, bütün kayıtların her olayda tam iki yıl tutulduğu şeklinde okunmamalıdır. Somut hizmete ilişkin düzenleme ve kayıt türü kontrol edilir. Trafik verisi mesaj içeriğiyle aynı değildir. Yetkili makamın talebi karşılanırken gereksiz üçüncü kişi bilgilerinin yayılmaması ve kaydın güvenilirliğinin korunması gerekir.

Erişim engelleme ile silme farkı

Erişim engeli belirli erişimi sınırlar; kaynak sunucudaki içeriğin ortadan kalkmasıyla aynı teknik sonuç değildir. Aynı yayına başka ağ veya bağlantıyla ulaşılması ihtimali bulunabilir. İçeriğin çıkarılması ise yayının ilgili ortamdan kaldırılmasına yönelir. Hak arayan kişi hangi sonucu istediğini belirtmeli, seçilen yolun o sonucu sağlayıp sağlamayacağını değerlendirmelidir. Alan adının tümünü etkileyen tedbirle tek bağlantıyı hedefleyen tedbir de aynı ölçekte değildir. Orantılılık ve üçüncü kişilerin bilgi alma hakkı önem taşır.

İptal edilen 9. maddeyi ayırmak

AYM'nin E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararı sonrasında 5651'in eski kişilik hakkı temelli 9. madde yolu 10 Ekim 2024 itibarıyla yürürlükten kalkmıştır. Eski anlatımlardaki bütün başvurular sulh ceza hâkimliğine yapılır cümlesi bugün aynen kullanılamaz. Bununla birlikte 8. madde kapsamındaki suçlar, 8/A ve özel hayatın gizliliğine ilişkin 9/A gibi ayrı düzenlemeler kendi koşullarıyla değerlendirilir. Her engelleme talebini aynı maddeye bağlamak hem yanlış muhatap hem yanlış süre sonucuna yol açabilir.

Özel hayat ve acil talepler

Özel hayatın gizliliğine ilişkin bir yayında 9/A kapsamındaki özel başvuru şartları gündeme gelebilir. Bu yol, her ticari eleştiri veya itibar uyuşmazlığı için genel kaldırma yolu değildir. Yayının tam adresi, ihlalin açıklaması ve kimlik bilgileri gibi kanuni unsurlar önemlidir. Başvuru ile yetkili yargısal değerlendirme ve uygulama aşamaları birbirinden ayrılmalıdır. Aciliyet iddiası somut zararla desteklenir. Erişim şirketine gönderilen serbest biçimli mesajın bütün özel başvuru işlemlerinin yerine geçtiği varsayılmamalıdır.

Abonelik ve hizmet uyuşmazlığı

Kesinti, hız, ücret veya sözleşmenin sona erdirilmesi gibi sorunlar yayın içeriğine ilişkin uyuşmazlıklardan farklıdır. Abonelik sözleşmesi, tarife, fatura ve hizmet kayıtları bu dosyanın temel belgeleridir. Tüketici ilişkisi bulunan durumda ilgili tüketici başvuru yolları; ticari ilişkide sözleşme ve görev kuralları değerlendirilir. Her bağlantı şikâyeti 5651 kapsamında erişim engeli gerektirmez. Kullanıcı önce hangi hizmetin ne zaman eksik sunulduğunu ve ne istediğini açıklamalıdır. Başvuru alındısı ve verilen cevaplar korunmalıdır.

Verilerin açıklanması ve güvenlik

Erişim şirketinin kullanıcı bilgilerini elinde tutması herkese açıklama yetkisi vermez. Kişisel veriler için kanuni işleme şartları, amaç ve güvenlik tedbirleri gerekir. Başka abonenin adresi veya kimliği ancak uygun hukuki koşullarla paylaşılabilir. Kullanıcı kendi verileri hakkında 6698 kapsamında bilgi isteyebilir; ancak bu hak üçüncü kişilerin bütün trafik kayıtlarını sınırsız edinme hakkına dönüşmez. Kayıt talebinin kim tarafından, hangi yetkiyle ve ne kapsamda yapıldığı açıklanmalı; veri aktarımının izlenebilirliği korunmalıdır.

Belge ve süre planı

Başvuruda hizmet veya yayın sorunu açıkça ayrılır. İçerik için tam bağlantı ve tarih; abonelik için sözleşme numarası ve faturalar; veri talebi için kimlik ve somut hak belirtilir. İlgili kanunların farklı süreleri birbirinin yerine geçmez. Sağlayıcıya şikâyet etmek her dava süresini durdurmaz. Kayıtların saklanma süresi de hak düşürücü süreyle aynı değildir. Masraf, başvurunun idari veya yargısal niteliğine göre değişebilir; bütün erişim sağlayıcı uyuşmazlıkları için tek bir sabit bedel açıklamak doğru olmaz.

Temsili uyuşmazlık ve çözüm

Bir kişi kendisine hakaret içeren paylaşımın ekran görüntüsünü bağlantı şirketine gönderip yazarın kimliğinin açıklanmasını ve tüm internetten silinmesini istemiş olsun. Bu talepler farklı hukuki işlemler gerektirir. Yayının korunması, suç şüphesi varsa yetkili makamdan araştırma istenmesi ve kişilik hakkı bakımından uygun hukuk yolunun seçilmesi değerlendirilir. Şirketin erişim rolü yazarlıkla karıştırılmaz. AYM'nin iptal kararındaki temel yaklaşım da hızlı müdahale ile ifade özgürlüğü ve etkili güvenceler arasında kanuni denge ihtiyacını ortaya koyar.

Sık sorulan sorular