Garanti sözleşmesi nedir?

Hangi risk üstlenilir?

Garanti veren, garanti alanı belirli bir işlem veya davranışa yöneltirken ekonomik bir riski üzerine alabilir. Riskin kapsamı, gerçekleşme koşulu ve ödenecek bedel sözleşmeden anlaşılmalıdır. Her iyi sonuç vaat eden açıklama hukuken aynı garanti sözleşmesi değildir. Bir şirketin borcunu öderim beyanıyla bir malın belirli süre çalışmasını sağlama taahhüdü farklı içerikler taşır. Kullanıcı önce hangi olayın hangi kişiye karşı güvence altına alındığını belirlemelidir. Garanti sözcüğünün belge başlığında bulunması tek başına sınırsız ve bağımsız ödeme borcu yaratmaz; gerçek edimler incelenir.

Kefaletten temel fark

Kefalet asıl borca bağlı kişisel teminatken bağımsız garanti farklı sorumluluk yapısı gösterebilir. Asıl borcun geçersizliği veya borçluya ait savunmaların etkisi aynı olmayabilir. Ancak tarafların kefalet yerine garanti yazmasıyla koruyucu hükümler otomatik aşılmaz. Belgenin bütünü, tarafların amacı ve üstlenilen risk değerlendirilir. Asıl borcun her sonucuna bağlı bir güvenceyle belirli sonucu bağımsız üstlenme ayrılır. Uyuşmazlıkta yalnız başlığa bakılarak karar verilmemelidir; sorumluluğun ne zaman doğduğu, hangi savunmaların korunacağı ve talep şartları açık okunmalıdır. Aynı belge farklı maddelerde karma yükümlülükler içerebilir.

TBK 128 ve üçüncü kişinin fiili

TBK 128 üçüncü kişinin fiilini üstlenenin, bunun gerçekleşmemesinden doğan zararı giderme yükümlülüğünü düzenler. Belirli süreli üstlenmede yazılı başvuru ve sürenin dolmasına ilişkin özel sözleşme düzeni bulunabilir. Bu kurum her bankanın ilk talepte ödeme mektubuyla bütün ayrıntıları aynı değildir. Fiilin kime ait olduğu, gerçekleşmemeyi doğuran olay ve zarar sınırı belirlenir. Garanti alanın kendisinin edimini yerine getirip getirmediği de sözleşmeyle ilişkili olabilir. Sadece üçüncü kişi ödemedi demek her koşulu tamamlamaz; bildirim, vade ve kapsamın gerçekleştiği gösterilmelidir.

Gerçek kişi garantörün korunması

TBK 603, gerçek kişilerin başka ad altında verdiği kişisel güvencelerde kefaletin şekli, ehliyet ve eş rızasına ilişkin korumaların uygulanmasını düzenler. Bu nedenle garanti adı kullanılması el yazısı, azami tutar veya gerekli rıza incelemesini ortadan kaldırmaz. Her ticari şirket tarafından verilen garantiyle gerçek kişinin imzası aynı kurallara tabi sayılmamalıdır. Ticari eş rızası istisnası varsa bile diğer şekil koşulları ayrıca değerlendirilir. Garantör hangi sıfatla ve hangi limitte sorumluluk üstlendiğini anlamalıdır. Sözleşmenin yalnız imza sayfası yerine bütün teminat maddeleri ve ekleri görülmelidir.

Banka teminat mektubu ilişkisi

Bankanın lehtarın yükümlülüğü için muhataba verdiği teminat mektubu garanti ilişkisi niteliği taşıyabilir. Kesin, geçici, süreli veya süresiz yapı ve ilk talep koşulları metne göre incelenir. Mektup tutarıyla bankanın müşterisine karşı rücu ilişkisi farklıdır. Muhatabın talebinin mektup kapsamına uygun ve süresinde olup olmadığı önemlidir. Banka tarafından verilmiş her yazı gerçek teminat mektubu değildir. Asıl sözleşmedeki uyuşmazlıkla mektubun ödenme koşulları ayrı değerlendirilir; ödeme talebinin durdurulması için ileri sürülen iddia ve kanıtın niteliği de somut dosyaya bağlıdır.

Ürün garanti belgesinden ayrımı

Tüketici ürünlerindeki garanti belgesi, üretici ve ithalatçının onarım veya diğer kanuni yükümlülükleriyle ilişkilidir. Borç için bağımsız kişisel garanti sözleşmesiyle aynı şey değildir. Ürünün garanti süresi bitse bile ayıp ve zamanaşımı hakları kendi koşullarıyla ayrıca değerlendirilebilir. Satıcının garanti veriyorum sözü de bütün kanuni sorumlulukları azaltamaz. Bu sayfadaki kavramı teknik servis garanti belgesiyle karıştırmak yanlış talep doğurur. Tüketici hangi ürünü aldığı, hangi arızanın doğduğu ve hangi hakka başvurduğunu gösterirken teminat sözleşmesinde garanti edilen risk ve lehtar belirlenir; belgeler farklıdır.

Limit ve süre nasıl okunur?

Garanti belirli tutar, dönem veya olayla sınırlandırılmış olabilir. Üst limitin faiz ve giderleri kapsayıp kapsamadığı metin ve emredici kurallarla incelenir. Sürenin yalnız riskin doğma zamanı mı yoksa ödeme talebinin garanti verene ulaşma süresi mi olduğu önemlidir. Bu ikisini aynı saymak hak kaybı yaratabilir. Garanti alan başvurusunun hangi tarihte alındığını belgelemelidir. Garantör de süre bitti diyerek her geçmiş riskin otomatik sona erdiğini varsaymamalıdır; sözleşmenin süre maddesi açık okunur. Sonradan uzatma ve limit artırma ayrı yetki veya şekil gerektirebilir.

Yetki ve şirket teminatı

Bir şirket adına garanti veriliyorsa imzalayanın temsil yetkisi ve şirket kararları incelenir. Ortak olmak her durumda tek başına şirketi bağlayıcı imza yetkisi vermez. Gerçek kişinin şirket kaşesi altında attığı imzayla kendi adına garanti verip vermediği de ayrı araştırılır. Tüketicinin edimine karşı alınan şahsi teminatlar 6502 m. 4’teki özel adi kefalet korumasıyla değerlendirilebilir. İşlem ticari olsa dahi genel işlem koşulları ve dürüstlük denetimi tamamen ortadan kalkmaz. Belgeyi imzalayan kişi hangi malvarlığının ne ölçüde risk altında olduğunu somut olarak anlamalıdır.

Örnek: şirket borcuna şahsi garanti

Şirket ortağı tedarik sözleşmesine garantör olarak imza atmış olabilir. Tedarikçi borç ödenmediğinde doğrudan ortağa yönelmek isteyebilir. Önce bu imzanın şahsi güvence mi şirket temsili mi olduğu, TBK 603 korumaları ve limit incelenir. Garantör yalnız ana şirketin ödeme gücünü anlattığını savunuyorsa metindeki taahhüt ve yazışmalar karşılaştırılır. Asıl borçluya ait her savunmanın bağımsız garantide aynı etkisi olmayabilir; buna karşılık garanti edilen riskin hiç doğmadığı ileri sürülebilir. Örnek, her ortak imzasının otomatik ve sınırsız sorumluluk doğurduğu anlamına gelmez; belge esas alınır.

Talep ve dava dosyası

Garanti sözleşmesinin tamamı, asıl ilişki, yetki ve rıza belgeleri, riskin gerçekleşmesi, zarar hesabı, ödeme talebi ve tebligat hazırlanır. Talebin vade ve süre koşulları ayrı kontrol edilir. Banka mektubunda asıl metin ve değişiklikler alınır; elektronik görüntünün doğruluğu gerektiğinde kaynağından teyit edilir. Görevli mahkeme ve dava şartları işlemin tüketici veya ticari niteliğiyle belirlenir. Harç, teminat ve uzman gideri somut talebe bağlıdır. Garanti kelimesinden kesin tahsil veya savunmasız borç sonucu çıkarılmamalı; sözleşmenin hukuki niteliği ve emredici korumalar birlikte değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular