Faktoring nedir?

Alacağın devri üzerinden hizmet

Bir üretici müşterisine vadeli satış yapıp parasını aylar sonra alacak olabilir. Faktoring şirketi belgelenmiş alacağı devralarak ön ödeme sağlayabilir, tahsilatı izleyebilir veya belirli koşullarda ödeme riskini üstlenebilir.6361 m. 38 bu işlevlerden birinin veya birkaçının bulunmasına izin verir. Bu nedenle her sözleşmede hem finansman hem garanti olduğu söylenemez. Kullanıcı satıcı şirket, alacağı ödeyecek borçlu ve faktoring kuruluşunun rollerini ayırmalıdır. Aynı işlemde faturanın muhatabı, çeki düzenleyen ve sözleşmedeki müşteri farklı kişiler olabilir; aralarındaki bağlantı belgeyle kurulmalıdır.

Fatura ve gerçek ticari ilişki

BDDK açıklaması fatura veya benzeri belgeyle doğrulanmamış senetlerin faktoring şirketince iskonto edilerek ödenemeyeceğini belirtir. Teminat için alınmış çek veya bono tek başına satış alacağını ispatlamaz. Teslim, hizmetin yapılması ve fatura bağlantısı araştırılır. Sahte veya gerçeğe aykırı belge kullanılması yalnız tahsil sorunu değil ayrı sorumluluklar da doğurabilir. Vadeli belgenin bulunması gerçek satışın yapıldığına dair bütün incelemeyi gereksiz kılmaz. İade faturası, kısmi teslim ve mahsup anlaşmaları başlangıçta açıklanmalıdır; aksi halde devredilen tutar ile gerçekte doğan alacak uyuşmayabilir.

Doğmuş ve doğacak alacak ayrımı

Doğmuş alacakta satış ve tahakkuk belgeleri somutlaştırılır. Gelecekte doğacak satış alacakları bakımından Kurulun belirlediği doğrulama kuralları uygulanır; belirsiz bütün gelirlerin her koşulda devriyle aynı değildir. Alacağın hangi borçluya karşı ve hangi ticari ilişkiyle doğacağı yeterince belirli olmalıdır. Sözleşmede üst limit yazması henüz yapılmamış her satışın otomatik finanse edildiğini göstermez. Bildirim, onay, teslim belgesi ve kullanım koşulları ayrıca bulunabilir. Proje iptal olursa veya hizmet hiç sunulmazsa finansman ve geri ödeme hükümleri özel önem kazanır.

Rücu ve garanti kapsamı

Rüculu işlemde borçlunun ödememesi halinde satıcıya dönülmesinin koşulları sözleşmeden ve kanundan incelenir. Rücusuz veya garantili denilen işlemde de garanti limiti, onaylanmış borçlu, ticari ihtilaf ve istisnalar vardır. Alıcının ödeme güçlüğüyle malın ayıplı olduğu savunması aynı risk değildir. Şirketin her olumsuzlukta müşteriyi kesin kurtardığı sonucu yalnız ürün adından çıkarılamaz. Garanti başlangıcı, hangi faturaların kapsandığı ve vadesinde bildirim şartı görülmelidir. Satıcı satıştan kaynaklanan kendi yükümlülüğünü yerine getirmediyse bunun sonuçları ödeme riskinin devrinden farklı olabilir.

Borçluya bildirim ve ödeme yeri

Alacağın devri genel olarak borçlunun iznine bağlı olmayan bir işlem olabilir; ancak kanuni ve sözleşmesel devir sınırlamaları değerlendirilir. Borçlu devirden haberdar olduktan sonra ödemenin kime yapılacağına dikkat etmelidir. Sahte hesap değişikliği mesajları nedeniyle yalnız eposta üzerinden para gönderilmemeli, devir bildirimi doğrulanmalıdır. Devrin zamanı, ödeme zamanı ve borçlunun bilgisi TBK hükümleri bakımından önemlidir. Önceden satıcıya yapılmış ödeme veya mahsup varsa dekontlar saklanır. Aynı fatura için hem satıcı hem finansman şirketi ödeme istiyorsa borcun iki kez ödenmesi yerine hak sahipliği ve savunmalar incelenmelidir.

Borçlunun savunmaları ve kambiyo

Alacağın devriyle çekin ciro edilmesi bütün sonuçları bakımından aynı değildir. TBK alacak devrinde borçlunun savunmaları,6361 özel hükümleri ve TTK kambiyo kuralları birlikte değerlendirilir. Faktoring şirketinin senedi elinde tutması borçlunun her itirazını otomatik ortadan kaldırmaz. Buna karşılık temel satış uyuşmazlığının her durumda herhangi bir senet hamiline ileri sürülebileceği de söylenemez. Şirketin devraldığı faturayla senet arasındaki bağ ve iktisap koşulları önemlidir. İmza inkârı, ayıp, ödeme ve bedelsizlik farklı iddialardır; takip türüne uygun sürede ve doğru merci önünde ileri sürülmelidir.

Maliyet nasıl karşılaştırılır?

Finansman bedeli, komisyon, tahsilat hizmeti, garanti primi, vergi ve diğer sözleşmesel kalemler ayrı gösterilmelidir. Alacağın nominal tutarıyla hesaba geçen net tutar karşılaştırılır. Vade uzaması veya borçlunun erken ödemesi hesaplamayı etkileyebilir; erken tahsil bütün ücretlerin kesin iadesi demek değildir. Dövizli işlemde kur tarihi ve kur farkı kime ait olduğuna bakılır. Temerrüt faizinin anaparaya eklenmesi her sözleşmede sınırsız serbest değildir; TTK ve TBK sınırları incelenir. Tek bir piyasa oranı bütün müşteriler için hukuken zorunlu tarife olarak sunulmamalıdır.

Örnek: fatura bedelinin bir kısmı ihtilaflı

Satıcı yüz birimlik mal gönderip alıcının yirmi birimlik iade talebini faktoring şirketine bildirmemiş olabilir. Alıcı seksen birim ödemek istediğinde hangi alacağın devredildiği, iade belgesi ve bildirim tarihleri araştırılır. Faktoring sözleşmesindeki garanti her ticari ihtilafı kapsamayabilir. Şirketin satıcıya rücu etmesi ile alıcıya yönelteceği talep farklı dayanaklar taşır. Çek de verilmişse faturanın tek taraflı iptali senedin hukuki durumunu kendiliğinden çözmez. Taraflarca imzalanmış mutabakat, teslim kaydı ve cari hesap dökümü birlikte değerlendirilerek gerçek bakiye bulunmalıdır.

Uyuşmazlık ve resmî denetim

Resmî UYAP 721167300 kararında faktoring ilişkisinin tarafları arasındaki savunmalar ile ilişki dışındaki kambiyo borçlularına uygulanacak hükümler ayrılmıştır. Alacağın devri ve TBK 188 bakımından kişisel savunmaların somut olayda ileri sürülebilmesi değerlendirilmiştir. Bu, her hamil karşısında her itirazın sınırsız kullanılacağı anlamına gelmez. BDDK denetimi de özel alacak uyuşmazlığını mahkeme gibi çözmez. Ticari uyuşmazlıkta görev ve arabuluculuk şartları ayrıca araştırılır. Şirkete hesap itirazı yapılması icra itiraz süresini kendiliğinden durdurmaz; kararın tarafları ve devralma zinciri mevcut dosyayla karşılaştırılmalıdır.

Hazırlanacak belgeler ve sınırlar

Faktoring sözleşmesi, limit ve garanti onayları, devir listeleri, faturalar, irsaliyeler, teslim ve hizmet kayıtları, senet örnekleri, bildirimler ve ödeme dekontları hazırlanır. Gerçek imza, ciro zinciri ve temsil yetkisi gerektiğinde ayrıca incelenir. Dava ve takip harçları talebe göre değişir; avukatlık bedeli finansman komisyonu değildir. İtirazın amacı borcun bulunmadığını göstermek, yanlış hesabı düzeltmek veya rücu sınırını belirlemek olabilir. Belge eksikliği peşinen hiçbir hak yok anlamına gelmez; fakat finansman alan tarafın faturanın arkasındaki ticari işlemi açıklayabilmesi uyuşmazlığın çözümünde belirleyici önem taşır.

Sık sorulan sorular