Kefalet sözleşmesi nedir?

Asıl borca bağlı kişisel güvence

TBK 581 ve devamında kefalet asıl borca bağlı kişisel teminat olarak düzenlenir. Kefil belirli malı üzerinde yalnız rehin vermekle aynı durumda değildir; geçerli sözleşmenin sınırları içinde kişisel malvarlığıyla sorumluluk gündeme gelebilir. Borçlunun borcu, kefaletin kapsamı ve kefilin savunmaları ayrı değerlendirilir. Her tanıklık imzası veya borçlunun yakını olma kefalet yaratmaz. Belgenin hangi sıfatla imzalandığı ve üstlenilen yükümlülüğün içeriği görülmelidir; sözleşmenin başlığı tek başına belirleyici değildir.

Yazılı şekil ve el yazısı

TBK 583 uyarınca yazılı şekil, azami sorumluluk miktarı ve kefalet tarihi önemlidir. Kefilin azami miktarı, tarihi ve müteselsil kefillik varsa bu sıfatı veya aynı anlamdaki ifadeyi kendi el yazısıyla belirtmesi gerekir. Boş alanları sonradan başkasının doldurması geçerlilik sorunu yaratabilir. Yalnız imzanın kefile ait olması bütün zorunlu unsurların tamamlandığını göstermez. Matbu bir formdaki hazır tutar ve tarih, kanunun el yazısı şartıyla karşılaştırılmalıdır. Sonradan sorumluluğu artıran değişikliklerde de şekil kuralları gözetilir.

Adi ve müteselsil kefalet ayrımı

Adi kefalette alacaklının önce asıl borçluya ve kanundaki koşullara göre teminatlara başvurması gündeme gelir. Müteselsil kefalette alacaklı belirli şartlarla kefile daha erken yönelebilir. Sözleşmede müşterek borçlu veya garanti veren yazması, gerçek hukuki niteliğin mutlaka o olduğu anlamına gelmez. Kişisel teminatın içeriği ve TBK 603 gibi koruyucu hükümler incelenir. Kefilin yalnız borçlu ödemezse bana sıra gelir beklentisi matbu metindeki sorumlulukla çelişebilir; hangi tür kefalet üstlenildiği imza öncesinde açık anlaşılmalıdır.

Eşin yazılı rızası

TBK 584 kapsamında evli kişinin kefaletinde kural olarak eşin yazılı rızası gerekir; rızanın sözleşmeden önce veya en geç kurulma anında verilmesi önemlidir. Ayrılık ve kanuni ayrı yaşama halleri ile kanunda sayılan ticari istisnalar ayrıca değerlendirilir. Her şirket kefaletinde veya her akraba için aynı muafiyet yoktur. Ticaret siciline kayıtlı işletme sahibi, şirket ortağı veya yöneticinin işletmeyle ilgili kefaletine ilişkin özel koşullar araştırılır. Sırf sözleşmede ticari yazması eş rızası gereğini otomatik kaldırmaz.

Azami miktar ve faiz sınırları

Kefilin sorumluluğu sözleşmedeki azami miktar ve kanuni kapsamla belirlenir. Asıl borç, faiz, takip gideri ve diğer kalemlerin kefile yöneltilebilmesi ayrı incelenir. Borçlunun sonradan aldığı her yeni kredi eski kefaletin içine otomatik girmez. Sürekli kredi ilişkilerinde sözleşme tarihi, limit ve değişiklikler önem taşır. Kefilin limitiyle bankanın takip hesabı satır satır karşılaştırılmalıdır. Asıl borçlunun temerrüt tarihi ile kefile yöneltilen ihtarın sonucu aynı olmayabilir; her kişi bakımından hesap açıklanmalıdır.

Gerçek kişi kefaletinde süre

TBK 598 gerçek kişi tarafından verilen kefalet için on yıllık azami devam kuralı ve uzatmaya ilişkin şartlar düzenler. Bu süreyle asıl alacağın zamanaşımı aynı değildir. Sözleşmenin kurulma tarihi, yürürlük geçişi ve kanuna uygun uzatma ayrı incelenir. Eski bir kefalet belgesine bakıp süresiz sorumluluk bulunduğu varsayılmamalıdır. Buna karşılık süre hesabı yalnız kredi kullanım tarihine göre yapılamaz; kefaletin tarihi belirlenmelidir. Tüzel kişi kefilin durumu aynı koruma kapsamında olmayabilir; kefilin kimliği önemlidir.

Tüketici işlemindeki kefalet

6502 m.4 kapsamında tüketicinin edimlerine karşı alınan şahsi teminatların adi kefalet sayılmasına ilişkin özel kural vardır. Tüketicinin alacakları için karşı tarafça verilen şahsi teminatın niteliği de ayrıca düzenlenir. Bu nedenle matbu sözleşmede müteselsil yazması her tüketici ilişkisinde aynı sonucu doğurmaz. İşlemin gerçekten tüketici işlemi olup olmadığı önce belirlenir. Ticari krediyle kişinin özel kullanımı için aldığı tüketici kredisi aynı kapsamda değerlendirilmemelidir. Özel koruma, genel TBK şekil şartlarının kontrolünü gereksiz hale getirmez.

Kefilin savunma ve bilgi hakları

Kefil kanunun tanıdığı asıl borca ilişkin savunmaları ve kendi kefalet ilişkisinden doğan itirazları ileri sürebilir. Geçersiz şekil, limit aşımı, ödeme, süre ve alacaklının kanuni yükümlülükleri ayrı incelenir. Alacaklının elindeki teminatların korunması ve kefile bilgi verilmesi bazı sonuçlar doğurabilir. Kefilin her savunmadan önceden sınırsız vazgeçtiğini yazan standart metinler kanunla karşılaştırılmalıdır. Hangi borç için ne kadar ödeme yapıldığı ve teminatların ne olduğu bilinmeden yalnız ben kefildim açıklaması yeterli değerlendirme sağlamaz.

Ödeme yapan kefilin rücuu

Kefil borcu ödediğinde kanuni koşullarla asıl borçluya rücu ve alacaklının haklarına halefiyet gündeme gelebilir. Bu haklar ödeme miktarı ve kapsamıyla sınırlı değerlendirilir. Kefilin alacaklıdan makbuz, borç hesabı ve gerekli teminat belgelerini alması önemlidir. Borçluya ödeme veya takip hakkında bildirim yükümlülükleri de incelenir. Aynı borcun hem borçlu hem kefil tarafından ödenmesi mükerrer tahsilat sorunu yaratabilir. Ödeme yapılmadan önce dosyanın güncel durumu kontrol edilmeli; kefilin hangi kalemi hangi hukuki nedenle ödediği açıklanmalıdır.

Örnek: kira sözleşmesindeki kefil satırı

Bir kişi kira sözleşmesinin sonuna kefil olarak imza atmış fakat azami tutar ve tarih kendi el yazısıyla yazılmamış olabilir. TBK 583 şartları yönünden geçerlilik araştırılır. Resmî UYAP kararında bu eksikliklerin kefaletin geçersizliği bakımından önemi açıklanmıştır. Ancak her kira kefaletinin aynı eksikliği taşıdığı varsayılamaz. Sözleşmenin tamamı, ekler, tarih ve varsa uzatma metni görülür. Kiracının borcu bulunması, geçersiz kefaletle kefilin de mutlaka sorumlu olacağı anlamına gelmez; iki ilişki ayrıdır.

Belge kontrolü ve yargısal yaklaşım

Sözleşmenin tüm sayfaları, el yazılı alanlar, eş rızası veya istisna belgeleri, kredi ya da kira ilişkisi, ihtarlar ve ödeme dökümü hazırlanır. UYAP’taki kefalet kararları şekil ve eş rızası koşullarının ayrı incelenmesi gerektiğini gösterir. Ticari istisna olsa bile azami miktar ve el yazısı gibi diğer şartlar ortadan kalkmaz. Kullanıcı açısından güvenilir değerlendirme, imzanın varlığına indirgenmemeli; geçerlilik, kapsam, süre ve takip hesabı dört ayrı soru olarak incelenmelidir. Her kefalet kendi belge ve tarihlerine göre sonuç doğurur.

Sık sorulan sorular