Aval nedir?

Kambiyo güvencesinin amacı

Poliçe, bono veya çekin tedavülünde ödeme güvencesi artırılmak istenebilir. TTK 700 ve devamındaki aval kurumu senede bağlı özel bir taahhüt doğurur. Aval veren üçüncü kişi olabileceği gibi kanundaki koşullarla senette imzası bulunan kişi de olabilir. Güvence hangi borçlu için verilmişse sorumluluğun bağlantısı buna göre belirlenir. Kullanıcı senedin ön ve arka yüzünü, ek alonju ve bütün imzaları birlikte görmelidir. Ayrı bir sözleşmede genel ödeme vaadi bulunması her durumda senet üzerindeki avalin yerini tutmaz; şekil ve yerleşim önemlidir.

Aval şerhi ve imza

Aval şerhi senet veya alonj üzerine yazılır; kanuni anlamı taşıyan ifade ve aval verenin imzası gerekir. Muhatap veya düzenleyenin imzaları dışındaki ön yüz imzalarının aval sayılmasına ilişkin özel hüküm vardır. Bu nedenle tanık olmak için imzaladım savunması gerçek senet düzeniyle karşılaştırılır. Her arka yüz imzasını otomatik aval saymak da doğru değildir; ciro ve aval ayrılır. Şirket kaşesi, imza yeri ve temsil açıklaması önem taşır. Hangi imzanın kime ve hangi sıfatla ait olduğu açıklığa kavuşmadan kişisel sorumluluk konusunda kesin sonuç verilmemelidir.

Kimin lehine verildiği

Avalin hangi kişi için verildiği belirtilirse o kişinin kambiyo sorumluluğu esas alınır. Belirtilmemiş halde kanunun düzenleyen lehine kabul kuralı değerlendirilir. Birden çok imza veya borçlu bulunan senette herkesin aynı sorumluluğu üstlendiği varsayılmaz. Avalin kısmi tutar için verilmesi mümkünse kapsam açık olmalıdır. Senet bedelinin sonradan doldurulduğu iddiası varsa başlangıç anlaşması ve metin ayrıca incelenir. Kullanıcı aval satırında yalnız isim bulunmasına güvenmemeli; güvence verenin hangi borca ve hangi tutara bağlandığını senedin bütünü içinde değerlendirmelidir.

Bağımsız sorumluluk niteliği

TTK 702 kapsamında aval veren, lehine aval verdiği kişi gibi sorumlu olur. Güvence altındaki borcun şekil eksikliği dışındaki nedenlerle geçersizliği avalin taahhüdünü her durumda ortadan kaldırmaz. Bu özellik kefaletin ferî yapısından farklıdır. Asıl taraflar arasındaki sözleşme uyuşmazlığının bütün savunmaları aval verene aynı şekilde geçmez. Ancak senette zorunlu şekil noksanı veya avalin kendi imzası ve yetkisine ilişkin sorunlar ayrıca incelenir. Avali yalnız borçlu ödemezse sonra düşünürüm şeklinde hafif bir tanıklık gibi görmek ciddi kişisel malvarlığı riski yaratabilir; belge dikkatle değerlendirilir.

Kefalet ve eş rızası

Avale kefalet hükümlerinin bütününün otomatik uygulanacağı söylenemez.20.04.2018 tarihli E.2017/4,K.2018/5 içtihadı birleştirme kararında eş rızası bakımından özel yaklaşım benimsenmiştir. Resmî UYAP 882917600 metni avalin bağımsızlığını ve bu karara ilişkin açıklamaları içerir. Bu, sahte imza veya temsil eksikliğinin hiç dinlenmeyeceği anlamına gelmez. Kefaletteki el yazılı tutar ve tarih kontrolünü avale aynen kopyalamak da yanlış olur. Senedin gerçekten kambiyo niteliğini taşıdığı ve verilen güvencenin aval olup olmadığı önce belirlenir; farklı kişisel teminatlar kendi kurallarıyla değerlendirilir.

Teminat senedi savunmasının sınırı

Asıl borçlu senedin bir sözleşme için teminat olduğunu ileri sürebilir. Aval verenin aynı savunmadan yararlanması senedin metni, ilişki ve kendi taahhüdüne göre değerlendirilir. Resmî UYAP kararında sırf teminat senedi iddiasının avalin bağımsız sorumluluğunu otomatik kaldırmadığı açıklanmıştır. Bununla birlikte senetteki kayıtsız şartsız ödeme unsurunu bozan kayıtla ayrı sözleşmedeki teminat amacı farklı olabilir. Sadece teminat içindir yazısı bütün dosyaları aynı sonuçlandırmaz. Asıl senet, bağlantılı sözleşme ve devir zinciri görülmeden kesin geçerlilik veya geçersizlik sonucu çıkarılmamalıdır.

Ödeme yapan avalistin hakları

Aval veren ödemede bulunduğunda kanuni koşullarla lehine aval verdiği kişiye ve ona karşı sorumlu olanlara kambiyo haklarıyla başvurabilir. Bu, ödediği tutarın üzerinde sınırsız kazanç hakkı değildir. Senet aslı, ödeme makbuzu ve borçlu zinciri önemlidir. Aynı senet için başkalarının yaptığı tahsilatlar da bilinmelidir. Aval verenin ödeme sonrasında senedi veya gerekli belgeleri almaması sonraki rücuu güçleştirebilir. Hangi kişi için aval verildiği başlangıçta açık değilse geri isteme sorunu da karmaşıklaşır; ödeme öncesi hesap ve muhatap kontrol edilmelidir.

Takip ve savunma süreleri

Aval veren kambiyo takibine muhatap olabilir. Borca, imzaya veya senedin niteliğine ilişkin savunmaların makam ve kısa süreleri İİK’nın ilgili hükümleriyle değerlendirilir. Genel hacizdeki icra dairesine itirazın aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır. Gönderilen ödeme emrinin tamamı ve tebliğ tarihi alınmalıdır. Takibin yalnız asıl borçluya yapılmış olması aval veren için aynı gün süre doğurduğu anlamına gelmez; kişisel bildirimler ayrı incelenir. Menfi tespit, şikâyet ve kambiyo itirazı farklı amaç taşır. Her başvurunun kendiliğinden haciz veya satışı durdurduğu söylenemez; koruma kararı ayrıca değerlendirilir.

Örnek: bononun ön yüzündeki ikinci imza

Şirket yetkilisi bonoyu şirket adına imzalamış, ayrıca kaşe dışına kişisel ikinci imza atmış olabilir. Bu imzanın aval niteliği, metin ve temsil durumu incelenir. Şirket borcu ödenmediğinde kişi yalnız yönetici sıfatıyla hiç sorumluluğu bulunmadığını savunabilir; fakat senet üzerindeki kişisel taahhüt farklı sonuç yaratabilir. Tersine, bütün çift imzalar otomatik iki ayrı aval değildir. Senedin aslı ve imza yerleri görülmelidir. Örnekteki belirleyici unsur imza sayısı değil hangi kişi adına hangi hukuki taahhüdün verildiğidir; fotoğrafın kırpılmış kısmıyla sonuca gidilmez.

Belge dosyası ve giderler

Senedin iki yüzü, alonj, devir ve ciro zinciri, asıl sözleşme, şirket yetkisi, ödeme ve protesto veya ibraz belgeleri hazırlanır. Aval sorumluluğunun zamanaşımı lehine aval verilen kişinin ve senet türünün rejimiyle değerlendirilir; bütün senetler için tek süre verilmez. Harç, takip ve uzman inceleme giderleri somut talebe bağlıdır. İmza incelemesi gerekiyorsa uygun karşılaştırma belgeleri alınır. Güncel TTK ile doğrulanmış karar ilkeleri birlikte okunmalı; başka davadaki sonucu kesin kazanım gibi aktarmadan avalin şekli, kapsamı ve kişisel savunmalar ayrı değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular