Hacze iştirak nedir?

İştirak hangi sorunu çözer?

Borçlunun malı bütün borçları karşılamıyorsa alacaklıların satış bedelinden hangi sırayla pay alacağı belirlenir. İlk kesin haciz önemli bir başlangıç noktasıdır. Kanun bazı alacaklılara belirli belgeler veya alacağın niteliği nedeniyle ilk haciz derecesine katılma imkânı verir. Böylece yalnız daha sonra takip açıldığı için hak kaybı doğması her durumda kabul edilmez. Ancak borcun gerçek olması, uygun belge ve zaman koşulları bulunmalıdır; alacaklıların anlaşması diğerlerinin sırasını kendiliğinden değiştirmez.

Takipli iştirak şartları

İİK 100, önceki takip veya davanın tarihiyle ve alacağı gösteren belgenin niteliğiyle ilgili koşullar getirir. İlk haciz ilamsız takibe dayanıyorsa takip talebi; ilama dayanıyorsa dava tarihi gibi kanundaki referanslar önemlidir. Sırf eski tarihli fatura bulunması bütün koşulların gerçekleştiğini göstermez. Alacağın dayandığı belgenin kanunda sayılan nitelikte olup olmadığı ve haciz isteme yetkisinin kazanılıp kazanılmadığı araştırılır. Sonradan alınan bir belgeyle geriye dönük sıra yaratıldığı varsayılmamalıdır.

Takipsiz iştirak ayrı bir kurumdur

İİK 101, belirli aile ve vesayet ilişkilerinden doğan alacaklarla nafaka ilamına bağlı alacak için önce takip yapılmadan iştirak imkânı düzenler. Bu özel kurum bütün yakın akraba alacaklarına açık değildir. Alacağın gerçekten evlenme, velayet veya vesayet ilişkisinden doğup doğmadığı araştırılır. Kanundaki ilişki ve zaman şartları birlikte değerlendirilir. Borçluya akraba olmak tek başına üstün sıra sağlamaz; ilişkinin türüyle alacağın hukuki sebebi arasında bağ kurulmalıdır.

Nafaka alacağı bakımından özel önem

Nafaka ilamına bağlı alacakta takipsiz iştirak mümkündür. Resmî UYAP kararında kanundaki her zaman ifadesinin, satış bedelinin icra veznesine girmesine kadar olan aşamayı anlattığı açıklanmıştır. Bu nedenle bedelin paylaştırılmasını beklemek risklidir. İlam, ödenmeyen dönemler ve hesap birlikte sunulmalıdır. Nafakanın ilk hacze katılma imkânı ile aynı derece içindeki imtiyazı farklı basamaklardır. Cari ve birikmiş nafaka kalemleri de hesabın anlaşılması için ayrılmalıdır.

Başvurunun son aşaması

İştirak talebi satış bedelinin vezneye girmesinden önce yapılması gereken usule tabidir. Malın henüz satılmadığı düşünülerek dosyanın aylarca izlenmemesi uygun değildir; elektronik ihale ve ödeme tarihleri kısa aralıklarla ilerleyebilir. Başvuru icra dosyasında açık biçimde aynı derecede iştirak talebi olarak sunulmalıdır. Sadece başka dosyadan haciz müzekkeresi gönderilmesi her durumda aynı hukuki sonucu sağlamaz. Talebin hangi ilk hacze ve hangi belgeye dayandığı belirtilmelidir.

Hazırlanacak tarih çizelgesi

İlk haciz dosyasının takip türü, takip ve dava tarihleri, haciz tarihi, kendi alacağının doğum tarihi ve dayanak belgenin tarihi ayrı yazılır. Her satırın karşısına ilgili evrak eklenir. Örneğin borç ikrarı belgesinin düzenlendiği tarih ile belgenin noterde onaylandığı tarih aynı olmayabilir. İlam varsa davanın açıldığı tarih önem kazanabilir. Tarih çizelgesi karar yerine geçmez, fakat İİK 100 koşullarının karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Belgesiz eski alacak iddiasıyla sıra istenmesi yeterli değildir.

Paylaştırma eşit tutar demek değildir

Aynı dereceye katılan alacaklıların her biri aynı miktarda para almaz. Alacak miktarı, geçerli haklar ve imtiyazlar oranlı paylaşımı etkileyebilir. Rehinli alacak, kamu alacağı ve aynı derecedeki özel imtiyazlar ayrıca incelenir. Bir satış bedeli bütün alacakları karşılamıyorsa sıra cetveli düzenlenir. Bu cetvel iştirak talebinin kabul edilip edilmediğini ve payın hesabını gösterir. Kullanıcı açısından yalnız talebin dosyaya verilmesiyle yetinmeyip cetveldeki sonucu kontrol etmek gerekir.

Kamu alacağı ve rehinli alacak sınırı

İİK 100–101 düzenlemeleriyle kamu haczinin özel iştirak kuralları aynı değildir.6183 sayılı Kanundaki hükümler ilgili kamu alacağının durumuna göre uygulanır. İpotekli taşınmaz satışında da rehin hakkının önceliği ayrı değerlendirilir. Bir işçilik veya nafaka alacağının imtiyazlı olması, hangi dereceye girdiği belirlenmeden her önceki hakkı geçeceği anlamına gelmez. Önce derece, sonra derece içindeki sıra ve tutar hesaplanmalıdır. Bu ayrım yanlış üstünlük beklentisini önler.

Ret halinde hangi yol gündeme gelir?

İcra müdürlüğünün iştirak talebini reddetmesi veya sıra cetvelinde hatalı derece kurulması şikâyet konusu olabilir. Başka alacaklının alacağının gerçekte bulunmadığı iddiası ise sıra cetveline itiraz davası gerektirebilir. Sadece sıra uyuşmazlığı ile alacağın varlığına ilişkin uyuşmazlığın makamı aynı değildir. Genel ve özel başvuru süreleri dosyanın aşamasına göre belirlenir. Tebliğ edilen sıra cetvelini bekletmeden incelemek, hangi kişiye karşı hangi talebin yöneltileceğini belirlemeyi sağlar.

Örnek: eski ilam, yeni haciz

Bir alacaklı ilk hacizden sonra kendi haczini koydurmuş fakat alacağına ilişkin davayı daha önce açmış olabilir. Bu durum kendiliğinden aynı dereceye giriş sağlamaz; İİK 100 kapsamındaki ilam ve tarih koşulları karşılaştırılır. Başka alacaklı yalnız eski bir satış faturası sunuyorsa belgenin kanuni niteliği farklıdır. Her iki kişinin talebini dosya açılış tarihine bakarak aynı sonuca bağlamak yanlıştır. İnceleme için ilamın tamamı ve dava açılış kaydı birlikte gerekir.

İçtihat nasıl okunmalıdır?

UYAP’ta yayımlanan iştirak kararında, nafaka ilamına dayanan kişinin satış bedeli vezneye girinceye kadar takipsiz iştirak edebileceği ve imtiyazın derece sistemiyle ilişkisi açıklanmıştır. Karar, İİK 206’daki iflas sıralarının haciz yolunda doğrudan herkesi geçiren bir hak olarak uygulanamayacağını da gösterir. Somut başvuruda mahkemenin değerlendirdiği haciz türü, iştirak zamanı ve alacak niteliği eşleştirilmelidir. Karardan yalnız imtiyaz kelimesinin alınması doğru pay hesabına ulaşmaya yetmez.

Sık sorulan sorular