İflas nedir?

Toplu tasfiye neden farklıdır?

Haciz yolunda belirli alacaklı belirli mallara yönelirken iflasta borçlunun haczedilebilir malvarlığı toplu tasfiyeye konu olur. Alacaklılar kanuni kayıt ve paylaşım sistemi içinde haklarını ileri sürer. İflas mahkeme kararıyla açılır; borçlunun kendi kendine iflas ettim demesi aynı hukuki sonucu yaratmaz. Kararın tarihi ve saati bazı işlemler bakımından önemlidir. İflasın ilanı, masa işlemleri ve alacak kaydı birbirini izleyen aşamalardır; yalnız ticaret sicilindeki bir satırla bütün tasfiye sonucu anlaşılmaz.

Kimler iflasa tabidir?

İİK 43 ve ilgili ticaret hükümleri kapsamında tacirler ve kanunda özel olarak iflasa tabi tutulan kişiler değerlendirilir. Her ücretli çalışan veya tüketici borcu bulunan gerçek kişi sırf borcunu ödeyemediği için genel iflas rejimine girmez. Ticaret şirketiyle şirket ortağının kişisel durumu da aynı değildir. Şirketin iflası bütün ortakların otomatik olarak şahsen iflas etmesi anlamına gelmez. Ticareti terk eden kişinin özel sorumluluk süreci de ilgili hükümlerle incelenir; sicil kaydı ve faaliyet tarihi önemlidir.

İflas takibi ve doğrudan iflas

Bazı durumlarda iflas yoluyla takip yapılır ve ödeme emri sonrası dava aşamasına geçilir. Kanunda sayılan doğrudan iflas sebeplerinde farklı yol izlenebilir. Her alacaklı, borç ödenmedi diye hiçbir koşul aranmadan doğrudan iflas kararı alamaz. Alacağın varlığı, vadesi, borçlunun iflasa tabi olması ve seçilen sebep ispatlanmalıdır. Mahkeme aşamasında depo kararı ve diğer usul işlemleri gündeme gelebilir. Başvuru hangi iflas sebebine dayanıyorsa gerekli belge ve şartlar o sebebe göre hazırlanır.

Görevli mahkeme ve merkez

İflas davasında asliye ticaret mahkemesi görevli olup borçlunun muamele merkezi bakımından kanuni yetki kuralları önemlidir. Borçlunun bir şubesinin bulunduğu her şehirde aynı dava açılabileceği varsayılmamalıdır. Merkezin sonradan değiştirilmesi ve sicil kayıtlarının gerçek durumu ayrıca incelenebilir. Alacaklı, borçlunun unvanı ve kimlik bilgilerini doğru belirlemelidir. Aynı gruptaki farklı şirketler birbirinin yerine davalı gösterilemez; alacağın hangi tüzel kişiye ait borçtan doğduğu açıkça belgelenmelidir.

İflas masasına hangi mallar girer?

İflas açıldığında borçlunun haczedilebilir mal ve hakları masa kapsamında değerlendirilir. Başkasına ait malın borçlunun elinde bulunması mülkiyeti otomatik masaya geçirmez; üçüncü kişinin hak iddiası ayrı incelenir. Rehinli mallar ve korunan haklar da kendi kurallarına tabidir. Borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf yetkisinin sınırları iflasın açılmasıyla değişir. Alacaklıya bireysel ödeme veya mal devri yapılması diğer alacaklılar yönünden sonuç doğurabilir; tasfiye organının yetkisi ve kararları dikkate alınmalıdır.

Bireysel takipler ve devam eden davalar

İİK 193 çerçevesinde iflas açılması borçlu aleyhindeki takipleri etkiler; istisnalar ve rehinli takipler ayrıca değerlendirilir. Devam eden hukuk davaları bakımından durma ve masanın temsili gibi özel hükümler bulunur. İflas kararını öğrenen alacaklı yalnız eski haciz dosyasını izlemekle yetinmemelidir. Alacağını masaya bildirme ve kayıt sürecine katılma gereği araştırılır. İflastan önce dava açılmış olması her durumda kayıt işlemlerini gereksiz kılmaz; dava konusu ve tasfiyenin aşaması birlikte değerlendirilmelidir.

Alacağın masaya bildirilmesi

İlanda gösterilen süre ve mercie alacak ile dayanak belgeler sunulur. İİK 219 kapsamında alacaklıların ve malı elinde bulunduranların ilan yükümlülükleri önemlidir. Sözleşme, fatura, ilam, senet, ödeme ve hesap dökümü hazırlanır. Faiz ve giderler açık ayrılır. İletişim adresi ile tebligat talebi ve gereken avansın usulüne uygun sunulması sonraki kararları öğrenmeyi kolaylaştırır. Alacağın bir bölümü teminatlıysa rehin veya kefalet ilişkisi ayrıca açıklanmalıdır; aynı borç için yapılan tahsilatlar gizlenmemelidir.

Sıra cetveli ve kayıt kabul

İflas idaresi alacakları inceler ve sıra cetveli düzenler. Alacağın reddi veya eksik kabulü halinde İİK 235 kapsamında kayıt kabul davası gündeme gelebilir. İflas cetvelindeki on beş günlük özel süre ve başlangıcın ilan veya kanuni tebliğe bağlı oluşu incelenmelidir. Haciz yolundaki sıra cetvelinin yedi günlük süresi buraya doğrudan uygulanmaz. Resmî UYAP kararında tebligat gideri yatırarak bildirim isteyen alacaklı bakımından sürenin tebliğle ilişkisi açıklanmıştır; dosyanın kendi tebligatı kontrol edilmelidir.

İmtiyaz ve rehinli alacak

İİK 206 ve ilgili hükümler alacakların sırasını düzenler. İşçilik, nafaka, kamu alacağı ve rehinli alacakların durumu koşullarıyla değerlendirilir. Her işçi alacağının tutarı ve doğum dönemi aynı önceliğe sahip olmayabilir. Bir alacağın ilama bağlı olması da tek başına bütün alacaklardan önce ödeme sağlamaz. Masaya giren malın değeri, tasfiye giderleri ve önceki haklar dağıtılabilir bedeli etkiler. Alacaklı hem kabul edilen tutarı hem hangi sırada kaydedildiğini kontrol etmelidir; iki sorun farklı başvuru gerektirebilir.

Örnek: iflas eden şirketin müşterisi

Bir müşteri bedelini ödediği ürün teslim edilmeden şirketin iflas ettiğini öğrenebilir. Önce sözleşmenin tarafı, ödeme tarihi ve malın mülkiyetinin geçip geçmediği araştırılır. Müşterinin talebi bazen para alacağı, bazen kendisine ait belirli malın masadan ayrılması iddiası olabilir. Depodaki benzer ürünlerin tamamının kendisine ait sayılması mümkün değildir. Alacak kaydıyla ayni hak iddiası ayrılır; ürünün kimliği ve sözleşme hükümleri belgelenir. Tasfiye sürecinde hangi talebin nasıl ileri sürüleceği buna göre belirlenir.

Kapanma, aciz ve ceza ayrımı

İflasın kapanması, bütün borçların mutlaka ödendiği anlamına gelmez; karşılanmayan alacak için kanuni aciz belgesi sonuçları doğabilir. Şirketin tasfiyesiyle gerçek kişinin gelecekteki sorumluluğu da aynı değildir. Hileli veya taksirli iflas iddiası ise ayrı ceza hukuku koşullarına tabidir; her iflas suç değildir. Alacaklı bakımından belge saklamak, alacak kaydını ve sıra cetvelini izlemek gerekir. Borçlu bakımından malvarlığı, kayıt ve bildirim yükümlülükleri tasfiye organlarıyla usulüne uygun yerine getirilmelidir.

Sık sorulan sorular