İcra inkâr tazminatı nedir?

Özel tazminatın amacı

Borçlunun ödeme emrine itirazı genel haciz yolundaki ilamsız takibi durdurabilir. Alacaklı uygun yargı yoluyla itirazın etkisini kaldırmak ister. İİK 67 kapsamındaki itirazın iptali davasında belirli şartlarla borçlu aleyhine icra inkâr tazminatı gündeme gelir. Bu ödeme Hazineye verilen ceza değil karşı tarafa hükmedilen tazminattır. Asıl alacak, faiz, yargılama gideri ve vekâlet ücretinden ayrı kalemdir. Talep ve hükümde hangi miktara hangi hukuki nedenle uygulandığı açık gösterilmelidir.

Her itiraz haksız sayılmaz

Borçlu borcun bir kısmına veya tamamına karşı savunma yapabilir. İtirazın mahkemede reddedilmesi, tazminatın bütün koşullarını kendiliğinden tamamlamaz. Alacağın belirlenebilirliği, usul yolu ve talep incelenir. Örneğin hesaplanması yargısal takdir gerektiren bir zarar ile sözleşmedeki açık taksit borcu aynı değildir. İtiraz hakkının kullanılması tek başına kötü niyet göstergesi sayılmaz. Tazminat değerlendirmesi somut alacağa ve ilgili kanun maddesine göre yapılır; genel olarak borçlu davayı kaybetti açıklaması yeterli olmaz.

Likit alacak ne demektir?

Likit alacak, borçlunun miktarını elindeki veya bilmesi gereken verilerle belirleyebildiği alacaktır. Mutlaka tek bir senede dayanması gerekmez. Hesap yapılması veya bilirkişi incelemesi bulunması da her zaman alacağı likit olmaktan çıkarmaz. Önemli olan hesabın nesnel verilerden yapılabilir olmasıdır. Buna karşılık miktarın mahkemenin hakkaniyet takdirine veya henüz belirlenmemiş zarara bağlı olması farklıdır. Fatura, teslim, ödeme ve sözleşme kayıtları miktarın borçlu tarafından bilinebilirliğini somutlaştırır; faturanın tek başına varlığı her olayda yeterli değildir.

En az yüzde yirmi kuralı

İİK 67 kapsamında koşullar oluştuğunda hükmedilecek tazminat için yüzde yirmiden az olmama kuralı bulunur. Eski kararlardaki yüzde kırk oranı güncel genel oran olarak sunulmamalıdır. Hesabın hangi asıl alacak veya kabul edilen bölüm üzerinden kurulacağı ve fazla talebin etkisi değerlendirilir. Takipte istenen bütün faiz ve masraflara otomatik aynı oran eklemek doğru değildir. Kısmi kabul halinde tazminata esas haklı bulunan miktar belirlenir; hüküm fıkrasında hesabın anlaşılır olması gerekir.

Talep şartı ve doğru usul yolu

Tazminat talebi yargılamada usulüne uygun ileri sürülmelidir. İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması aynı yargılama değildir; İİK 68 ve devamında kendine özgü şartlar bulunur. Kambiyo takibindeki itiraz ve tazminat hükümleri de ayrı değerlendirilir. Bu sayfa İİK 67 çevresindeki temel kavramı açıklar. Alacaklı hangi başvuru yolunu seçtiğini ve o yolun belge şartlarını belirlemelidir. Sırf başlıkta icra inkâr yazılması diğer özel tazminat hükümlerini uygulanır hale getirmez.

Bir yıllık dava süresi

İtirazın iptali davası İİK 67 uyarınca itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süreyi ödeme emrinin borçluya tebliğinden veya takibin açıldığı günden başlatmak yanlış olabilir. Bir yıllık sürenin geçirilmesiyle alacağın maddi hukuk zamanaşımı aynı şey değildir; genel alacak davası ve takibe etkisi ayrıca değerlendirilir. İcra inkâr tazminatı bakımından seçilen dava türü önemlidir. Tebligat kaydı dosyadan alınmadan süre ve hak kaybı konusunda kesin sonuç verilmemelidir.

Kısmi itiraz ve önceki ödeme

Borçlu borcun yalnız bir bölümüne itiraz etmişse takibin hangi tutarda durduğu belirlenir. Önceden yapılan ödeme veya mahsup miktarı etkiler. Alacaklı ödenmiş kalemi de dava konusu yapmışsa o kısımda haklı çıkmayabilir. Hesap çizelgesinde asıl borç, işlemiş faiz, ödeme tarihleri ve itiraz edilen kısım ayrı gösterilmelidir. Mahkemenin kabul ettiği alacakla takipteki tüm toplamın eşit olduğu varsayılmamalıdır. Tazminatın hesabı belirlenirken haklı bulunan ve likit olduğu kabul edilen bölüm incelenir.

İspat için hangi belgeler gerekir?

Takip talebi, ödeme emri, itiraz dilekçesi ve itirazın tebliği alınır. Sözleşme, fatura, teslim ve banka kayıtları borcun doğumu ile miktarını gösterir. Cari hesap varsa açılış bakiyesi, her işlem ve mahsup açıklanmalıdır. Bilirkişiye yalnız toplam liste sunmak yerine dayanak kayıtların erişilebilir olması gerekir. Borçlunun miktarı hesaplayabileceğini gösteren açık sözleşme ve ödeme planı likidite tartışmasında önem taşır. Buna karşılık imzasız veya tek taraflı hazırlanan çizelgenin karşı tarafı bağlama gücü ayrıca değerlendirilir.

Örnek: açık taksit borcu

Tarafların imzaladığı sözleşmede ödenecek tutar ve tarihler belirli, teslim gerçekleşmiş ve taksitlerden bazıları ödenmemiş olabilir. Borçlu hangi tutarı ödemediğini kendi kayıtlarından hesaplayabiliyorsa likidite yönünden güçlü veri bulunur. Fakat teslim edilen ürün sayısı veya fiyat anlaşması tartışmalıysa önce bu olgular ispatlanır. Her faturaya otomatik tazminat eklenmez. Yargılama sonunda hangi tutarın alacaklı lehine belirlendiği ve tazminat talebinin koşulları ayrıca değerlendirilir; örnek sonuç garantisi oluşturmaz.

Karşı örnek: takdire bağlı zarar

Bir sözleşmenin ihlali nedeniyle manevi tazminat veya miktarı mahkemenin değerlendirmesine bağlı bir zarar istenmiş olabilir. Mahkemenin davayı kısmen kabul etmesi bu alacağın takip tarihinde borçlu tarafından tam hesaplanabilir olduğunu göstermez. İcra inkâr tazminatı açısından likidite ayrı tartışılır. Bilirkişinin zarar tutarı hesaplaması tek başına iki yönden de kesin sonuç yaratmaz; hesap için bilinmesi gereken unsurlar ve yargısal takdir payı incelenir. Bu ayrım kullanıcıyı her dava kazanımında ek yüzde yirmi beklentisinden korur.

Doğrulanmış içtihat ve talep sınırı

Resmî UYAP metninde yayımlanan kararda borçlunun miktarı tek başına belirleyebilmesinin likit alacak değerlendirmesinde önemi açıklanmıştır. Alacağın mutlaka belgeye bağlı olması gerekmediği de belirtilir. Bu yaklaşım belgesiz iddianın her zaman tazminat doğuracağı anlamına gelmez; önce alacağın varlığı ispatlanmalıdır. Alacaklı bakımından borç ve likidite delilleri ayrılmalı, borçlu bakımından haklı itiraz edilen kalemler somutlaştırılmalıdır. Özel tazminatın koşulları, asıl alacağın kabulünden bağımsız gerekçeyle değerlendirilir.

Sık sorulan sorular