İcranın geri bırakılması nedir?

İİK 36 kapsamındaki temel mekanizma

Bir hüküm kesinleşmeden icra edilebiliyorsa borçlunun kanun yoluna başvurması tahsil işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. İİK 36, uygun teminat veya kanuni alternatiflerle icranın geri bırakılmasına karar alınmasını sağlar. Bu kurum hükmün yanlış olduğunu kesinleştirmez; kanun yolu sürerken infazın ertelenmesini düzenler. Önce takip edilen kararın kesinleşmeden uygulanabilir olup olmadığı araştırılır. Zaten kesinleşmesi gereken bir hüküm için farklı hukuka aykırı infaz sorunu doğabilir; iki durum aynı başvuru gibi ele alınmamalıdır.

Kesinleşme şartı ayrı bir konudur

Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmazın aynına ilişkin kararlar bakımından HMK 350 ve 367 ile özel düzenlemeler değerlendirilir. Bir ilamda birden fazla hüküm kalemi varsa her kalemin infaz koşulu aynı olmayabilir. Boşanma hükmüne bağlı sonuçlarla bağımsız nafaka kararı birbirine karıştırılmamalıdır. İcranın geri bırakılması gerekip gerekmediği hüküm fıkrasından anlaşılır. Kararın gerekçesindeki genel ifadeler yerine yerine getirilecek somut edim, kararın türü ve kanuni kesinleşme şartı birlikte incelenmelidir.

İstinaf başvurusu ve durdurma kararı

İstinaf veya temyiz dilekçesinde tehir-i icra yazılması tek başına icra müdürlüğünü durdurmaz. Kanun yolu başvurusunun gerçekten yapılmış olması ve İİK 36 işlemlerinin yürütülmesi gerekir. Güncel düzenlemede karar alınacak merci takibin yapıldığı yer icra mahkemesidir. Eski kaynaklarda Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtaydan doğrudan karar istenmesi anlatılabilir;7343 değişikliği sonrasındaki yetki dikkate alınmalıdır. Kanun yolu dosyasıyla icra dosyasındaki işlem ayrı takip edilir; belge gönderimi ve süreler birlikte planlanır.

Teminat seçenekleri ve yeterlilik

Hükmolunan para veya eşyanın resmî mercie depo edilmesi, kabul edilebilir rehin veya banka kefaleti gibi kanuni seçenekler bulunur. Borçlunun yeterli malının zaten haczedilmiş olması da hükümde düzenlenmiştir. Her banka yazısı geçerli teminat mektubu değildir; tutar, süre ve içerik önemlidir. Teminatın yalnız ilk asıl alacağı karşılaması güncel borcun tamamını güvenceye almaya yetmeyebilir. Dosya hesabı, faiz ve giderler uygun biçimde belirlenir; kabul konusunda görevli merciin değerlendirmesi alınmalıdır.

Mehil belgesinin işlevi

İcra müdürü, icra mahkemesinden karar alınması için uygun süre verebilir. Uygulamada mehil belgesi denilen kayıt, mahkemenin geri bırakma kararıyla aynı değildir. Verilen sürenin son günü ve zorunluluk halinde uzatılmasının şartları izlenir. Başvurucu yalnız teminat yatırıp süresiz korunduğunu düşünmemelidir. Mahkeme talebi zamanında yapılmalı ve karar ilgili dosyaya bildirilmelidir. Süre bittiğinde henüz karar alınamamışsa durumu belgeleyen kayıtlarla kanuni imkânlar değerlendirilir; kendiliğinden uzama varsayılmaz.

Nafaka ve teminat istisnaları

İİK 36 nafaka hükümlerinde bu süre mekanizmasına ilişkin özel sınır getirir. Ayrıca Devlet veya adli yardımdan yararlanan borçlu için teminat gösterme zorunluluğuna ilişkin istisna bulunur. Adli yardım talep etmiş olmakla yararlanma kararı aynı değildir. Hükmün içinde nafaka ve başka alacaklar birlikte yer alıyorsa kalemler ayrılmalıdır. Bütün borçluların teminat yatırmadan durdurma alabileceği veya bütün aile kararlarının İİK 36 ile duracağı şeklinde genelleme yapılmamalıdır; ilgili hüküm ayrı değerlendirilir.

Başvuru için gerekli dosya

Takibe dayanak ilam, kanun yolu başvuru ve tarih kaydı, icra emri, güncel borç hesabı, teminat belgesi ve müdürlüğün verdiği süre hazırlanır. Hacizli malın yeterliliğine dayanılıyorsa değer ve önceki haklar gösterilir. Adli yardım varsa karar örneği eklenir. Talepte hangi hüküm kaleminin hangi dosya bakımından geri bırakılmasının istendiği açık belirtilmelidir. Birden fazla icra dosyasının bulunduğu durumda tek dosyadaki kararın diğerlerini otomatik kapsadığı varsayılmamalı; kapsam karardan kontrol edilmelidir.

Kararın bildirilmesi ve haczin durumu

Geri bırakma kararı verilmesiyle hacizlerin mutlaka kaldırılacağı aynı şey değildir. Karar infazı geçici olarak ertelerken mevcut güvencelerin durumu kanuni çerçeve içinde değerlendirilir. Kararın icra dosyasına ulaştığı ve hangi işlemlerin durduğu kontrol edilmelidir. İşveren veya bankaya daha önce gönderilen yazılar varsa dosyanın aşaması önem taşır. Teminatın yatırıldığı andan önce gerçekleşmiş tahsilatın iadesi de ayrı sorundur. Mahkeme kararının kapsamı okunmadan bütün paranın otomatik geri verileceği söylenemez.

Kanun yolu sonucu ve teminat

Kararın kaldırılması, bozulması, kesin esastan ret veya onama gibi sonuçların teminat üzerindeki etkileri farklılaşır. Teminatın borçluya iadesi ya da alacaklıya ödenmesi kanundaki koşullara göre belirlenir. İstinafın esastan reddinde temyiz yolu açıksa geri bırakma kararının etkisine ilişkin özel düzenleme dikkate alınır. Teminat mektubunun süresi ve banka yükümlülüğü izlenmelidir. Kanun yolu bittiğinde dosyanın kendiliğinden güncellendiği varsayılmadan ilgili karar ve kesinleşme bilgisi icra dosyasında kontrol edilmelidir.

Örnek: tazminat ilamına istinaf

Borçlu, kesinleşmeden icraya konulabilen bir para alacağı ilamını istinaf etmiş olabilir. Sadece istinaf dilekçesini sunarsa haciz devam edebilir. Güncel hesap ve uygun teminatla müdürlükten süre alınması, yetkili icra mahkemesine başvuru ve kararın dosyaya bildirilmesi ayrı adımlardır. Buna karşılık takip edilen hüküm zaten kesinleşmeden uygulanamıyorsa önce bu niteliğe dayalı başvuru değerlendirilir. İki örneğin aynı şekilde teminat yatırma zorunluluğuyla anlatılması kullanıcının gereksiz veya yanlış işlem yapmasına yol açabilir.

Resmî içtihat ve diğer geri bırakma halleri

UYAP’ta 2026 yılında yayımlanan kararda 7343 değişikliği nedeniyle İİK 36 talebinin Yargıtaydan değil takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden istenmesi gerektiği vurgulanmıştır. İlam sonrası ödeme, süre verme veya zamanaşımı nedeniyle İİK 33 kapsamındaki geri bırakma ise farklı sebeplere dayanır. Aynı adın kullanılması her iki kurumun belgelerini ve sürelerini eşitlemez. Başvurucu önce kanun yolu nedeniyle erteleme mi, yoksa hüküm sonrası borcu sona erdiren bir olgu mu ileri sürdüğünü belirlemelidir.

Sık sorulan sorular