İcra takibi nedir?

Alacak talebi ile cebrî icranın farkı

İcra takibi, alacaklının borçluya gönderdiği özel bir ödeme hatırlatması değildir. Devletin icra organları önünde yürüyen kanuni bir süreçtir. Takip başlatılması her zaman alacağın mahkemece doğrulandığı anlamına gelmez; ilamlı ve ilamsız takip bu bakımdan ayrılır. Borcun kaynağı, belgenin niteliği ve takip yolu savunma imkanlarının belirlenmesinde birlikte değerlendirilir.

İlamlı, ilamsız ve kambiyo takibi

Bir mahkeme kararına dayanan ilamlı icra ile genel haciz yoluyla ilamsız takip aynı süreci izlemez. Çek, bono veya poliçenin koşulları varsa kambiyo senetlerine özgü takip ayrıca gündeme gelebilir. Alacaklının elinde bir belge bulunması, belgenin otomatik olarak kambiyo senedi veya ilam niteliği taşıdığını göstermez. Önce hukuki ilişki ve belgenin niteliği belirlenir.

Rehinle güvence altına alınmış alacak, kira nedeniyle tahliye veya iflas gibi özel yolların farklı koşulları olabilir. Kamu alacağının 6183 sayılı Kanuna göre tahsili de özel hukuk alacağının İİK kapsamında takibiyle aynı değildir. Bu ayrım ödeme emrinin türünü, başvuru merciini ve süreyi belirlediğinden ilk dosya incelemesinde yapılmalıdır.

Takip talebindeki hesap nasıl okunur?

Asıl alacak, faiz türü ve başlangıcı, işlemiş faiz, masraf ve istenen diğer kalemler ayrı gösterilir. Sözleşme faiziyle kanuni faiz, ticari temerrütle adi borç ve yabancı para borcu aynı yöntemle hesaplanmaz. Önceki ödemelerin hangi kaleme mahsup edildiği açıklanır. Takip açılırken eksik veya yanlış hesap kurulması sonraki uyuşmazlıkları artırabilir.

Borçlu açısından ilk sorular şunlardır: Bu borç hangi sözleşmeden doğuyor, daha önce ödendi mi, vadesi geldi mi, takip eden kişi gerçekten alacaklı mı, faiz hangi dayanağa göre istendi? Bir dosyanın UYAP’ta görünmesi borcun esastan mahkemece doğrulandığı anlamına gelmez. Ancak dosyayı görmezden gelmek de takip sonuçlarını engellemez.

Tebligat ve yedi günlük genel itiraz

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte İİK 62 uyarınca borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını icra dairesine bildirebilir. Bu açıklama bütün takip yolları için geçerli tek süre olarak sunulmamalıdır. Kambiyo ve ilamlı takipte farklı başvuru yolları ve süreler bulunur; ödeme emrindeki takip türü mutlaka okunur.

Elektronik tebligatın açıldığı an ile kanuni tebliğ tarihi her durumda aynı olmayabilir. Usulsüz tebligat iddiası da ilgili usulle ileri sürülür; sırf belgeyi okumadım denilmesi süreyi kendiliğinden yenilemez. Evrakın alınma biçimi, mazbata ve elektronik kayıt incelenir. Başvurunun yapıldığı tarih dosyaya usulüne uygun kaydedilmelidir.

Kesinleşme, haciz ve satış farklı aşamalar

Takibin kesinleşmesi borçlunun malının o anda satıldığı anlamına gelmez. Haciz talebi, haczedilebilir varlıkların belirlenmesi, muhafaza, kıymet takdiri, satış ve paylaştırma ayrı işlemlerdir. Her malın haczi mümkün değildir; gelirler, ev eşyası ve konut gibi alanlarda özel korumalar bulunabilir. Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası da ayrı usulle incelenir.

Alacaklı açısından dosya açmak tek başına tahsil garantisi değildir. Borçlunun malvarlığı, rehinler, önceki hacizler, iflas veya konkordato ve satış sonucu elde edilen tutar tahsili etkiler. Borçlu açısından da düzenli bir ücretinin bulunması bütün ücretinin sınırsız biçimde kesilebileceği anlamına gelmez. Koruma konusu hangi gelir olduğu belirlenerek değerlendirilir.

Ödeme ve dosyanın kapatılması

Ödeme yapılmadan önce güncel kapak hesabı, ödemenin nereye yapılacağı ve haricen ödeme halinde dosyaya bildirim düzeni netleştirilir. Alacaklıya doğrudan verilen paranın dekont veya makbuzla hangi dosyaya ait olduğunun gösterilmesi önemlidir. Sözlü anlaştık denilmesi, hacizlerin kalktığı veya dosya borcunun sıfırlandığı anlamına gelmez.

Taksit veya indirim anlaşmasında toplam tutar, ödeme tarihleri, faiz ve masrafın akıbeti açık yazılır. İcra taahhüdünün koşulları ve sonuçları sıradan ödeme planından farklı olabilir. Son ödeme sonrasında tahsil kaydı, kalan giderler, dosya durumu ve haciz kaldırma işlemleri kontrol edilir. Aynı borcun birden fazla dosyada takip edilmesi halinde bütün tahsilatlar eşleştirilir.

Borçlu, alacaklı ve temsil bilgilerinin doğruluğu

Takip gerçek kişi, şirket, miras ortaklığı veya başka bir hukuki yapıya yöneltildiğinde kimlik ve temsil bilgileri doğru kurulmalıdır. Şirket ortağı olmak her şirket borcundan kişisel sorumluluk anlamına gelmez. Mirasbırakanın ölümü sonrası takipte mirasçılık, ret ve terekeye ilişkin hükümler ayrıca gündeme gelebilir. Yanlış kişiye yöneltilen takip, yalnız adres düzeltmesiyle çözülecek bir sorun olmayabilir.

Alacaklı sıfatı da kontrol edilir. Sözleşmenin tarafı, senet hamili, alacağı devralan veya temsilci aynı kavram değildir. Devir veya temsil belgesi gereken durumda bunun dayanağı gösterilir. Bir banka hesabına para gönderilmesi, hesabın sahibinin mutlaka takip alacaklısı olduğu anlamına gelmez.

Uyap kaydından olay çizelgesi hazırlamak

Dosya numarası ve daire adı yanında takip talebi, ödeme emri, tebligat, itiraz, karar, haciz, tahsil ve satış evrakı ayrı tarihlerle listelenir. UYAP ekranındaki son durum kelimesi bütün hukuki aşamaları açıklamayabilir. Kapalı görünen dosyanın kapanış nedeni ile borcun gerçekten sona erip ermediği; açık görünen dosyada güncel tahsil ve işlem bulunup bulunmadığı incelenir.

Aynı kişinin birden fazla dosyası varsa taraf, sözleşme ve borç kalemi üzerinden eşleştirme yapılır. Benzer dosya numaraları veya aynı alacaklı adı aynı borç olduklarını kesin göstermez. Gelen evrakın tamamı okunmadan yalnız ekran görüntüsüne bakılarak başvuru yolu belirlenmemelidir.

Temsili örnek: ödenmiş borç için takip

Borçlu takipten önce ödeme yapmış, fakat ödeme açıklamasında sözleşme numarası yazmamış olsun. İlk iş alacaklıyla iletişime geçmek kadar dekont, sözleşme ve hesap kayıtlarını eşleştirmektir. Takip türüne uygun başvuru süresi ayrıca izlenir. Telefonla sorunun çözüleceğini beklemek ilgili merciye itiraz zorunluluğunun yerine geçmez.

Alacaklı ödemeyi kabul edip dosyaya bildirse bile kalan harç, masraf ve varsa yanlış hesap açıklığa kavuşturulur. Aynı borç için ikinci ödeme yapılmışsa geri istemenin koşulları ve uygun dava ayrı değerlendirilir. Bu örnek takipte biçimsel sürelerle borcun maddi doğruluğunun neden birlikte ele alınması gerektiğini gösterir.

Görüşmeye getirilecek temel dosya ödeme emrinin tamamı, tebligat kaydı, sözleşme veya senet, önceki ödemeler ve varsa itiraz suretinden oluşur. Sadece alacaklı isminin yazılı olduğu telefon mesajı dosya türünü belirlemeye yetmez. Borç ve usul soruları bu belgeler üzerinden birlikte cevaplanır.

Sık sorulan sorular