İlamsız icra nedir?

Tanım ve kapsam

İlamsız takip alacaklının iddiasıyla başlatılabilir; ödeme emrinin gönderilmesi borcun mahkemece doğrulandığı anlamına gelmez. Genel haciz yolu özellikle para alacaklarında kullanılır. Döviz alacağı, kira, rehin ve kambiyo senedi gibi özellikler takip talebini ve uygulanacak yolu etkiler. Bir taşınmazın mülkiyetinin devri veya her türlü yapma borcu, para alacağı gibi genel haciz yoluyla istenemez.

Belgesiz takip mümkün mü?

Genel haciz takibi için her durumda imzalı senet zorunlu değildir. Bununla birlikte belgesiz talep, borçlunun itirazından sonra alacağın kanıtlanması sorununu ortadan kaldırmaz. Fatura, teslim belgesi, banka hareketi, sözleşme ve yazışmalar birlikte değerlendirilir. Alacaklının tek taraflı düzenlediği faturanın her olayda borç ikrarı sayıldığı veya itirazın kaldırılmasına tek başına yeterli olduğu düşünülmemelidir.

Takip türleri neden ayrılır?

Genel haciz, kambiyo senetlerine özgü takip ve kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin takiplerde ödeme, itiraz ve savunma mekanizmaları farklıdır. Genel hacizdeki yedi günlük itiraz süresini bütün ödeme emirlerine uygulamak hak kaybı yaratabilir. Takibin adı, formu ve hukuki dayanağı önce okunmalı, sonra süre ve başvuru mercii belirlenmelidir. Rehinli alacaklarda önce rehne başvurma ilkesi ve istisnaları da incelenir.

Ödeme emrinin tebliği

Genel hacizde ödeme emri borcu ödemeye ve itiraz hakkına ilişkin ihtarları içerir. İİK 62 uyarınca itiraz ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilir. Tebliğ günü hesaba katılmaz; son günün tatile rastlaması gibi hesap kuralları ayrıca uygulanır. Elektronik tebligatta elektronik adrese ulaşma tarihi ile hukuken tebliğ edilmiş sayılma tarihi aynı olmayabilir.

İtirazın kapsamı ve etkisi

Borçlu borcun tamamına, belirli kısmına, faize veya yetkiye yönelik savunma ileri sürebilir. Kısmi itirazda çekişmeli tutar açıkça belirtilmelidir. Senet altındaki imza reddediliyorsa bunun ayrıca ve açıkça bildirilmesi gerekir. Süresinde geçerli itiraz genel haciz takibini itiraz edilen kısım bakımından durdurur; fakat maddi hukuk yönünden borcun bulunmadığını kesin hükümle saptamaz.

Alacaklı itiraz sonrasında ne yapar?

Belgenin niteliğine göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılması veya görevli mahkemede itirazın iptali gündeme gelir. Bu iki yolun süresi, ispat rejimi ve inceleme kapsamı farklıdır. İtirazın kaldırılması için kanunun aradığı nitelikte belge bulunmalıdır. İtirazın iptali yolundaki dava şartı arabuluculuk, alacağın ticari, tüketici veya başka nitelikte olmasına göre ayrıca değerlendirilir.

Kesinleşme ve haciz ilişkisi

İtiraz edilmemesi veya itirazın bertaraf edilmesi takibin devamını sağlayabilir. Bu, alacaklının istediği her malı sınırsız haczettirebileceği anlamına gelmez; haczedilmezlik, ölçülülük ve satış kuralları sürer. Ödeme emrinin kesinleşmesi ile mahkeme kararının kesin hüküm oluşturması farklı kavramlardır. Haksız takip iddiası bakımından menfi tespit ve istirdat gibi yollar kendi şartlarıyla incelenir.

Ödeme ve dosya kapama

Borç kapatılırken yalnız asıl alacak değil, işlemekte olan faiz, takip giderleri ve dosyanın güncel kapak hesabı kontrol edilmelidir. Haricen yapılan ödeme mutlaka belgeye bağlanmalı ve icra dosyasına yansıtılmalıdır. Alacaklıya ödeme yapıldığı halde dosyanın açık görünmesi tek başına ikinci bir ödeme yükümlülüğü doğurmaz; ancak ödeme kaydının düzeltilmesi için belge sunulması gerekebilir.

Örnek dosya incelemesi

Ödenmiş bir ürün bedeli için genel haciz ödeme emri gelen kişi önce ödeme tarihini, dekont açıklamasını ve takipteki faturayı karşılaştırmalıdır. Başka faturaya ait dekont aynı borcu kapatmış sayılmayabilir. Başvuruda ödeme emri, tebliğ zarfı veya elektronik tebliğ kaydı, sözleşme, faturalar ve ödemeler tarih sırasına konur. Sadece telefonla alacaklıya itiraz etmek icra dairesine yapılacak usul işleminin yerine geçmez.

Alacağın muacceliyeti ve takip tarihi

Para alacağının varlığı ile bugün istenebilir olması farklıdır. Sözleşmede ödeme tarihi henüz gelmemişse veya borcun istenmesi belirli bir bildirime bağlıysa takipte bu ön koşullar incelenir. Örneğin satış bedelinin teslimden sonra ödeneceği kararlaştırılmış ve teslim yapılmamışsa yalnız faturanın düzenlenmesi yeterli olmayabilir. Tersine tarafların vade konusunda açık anlaşması, daha önce gönderilen ihtarın rolünü değiştirebilir. Alacaklı takip talebindeki tarih, faiz başlangıcı ve vade ilişkisini açıklamalıdır. Borçlu da yalnız borç yok ifadesi yerine henüz muaccel değil savunmasını dayanaklarıyla ayırmalıdır. Kısmi ödeme, yeni ödeme planı veya vade uzatımı varsa sonradan gerçekleşen olayların hesaba etkisi ayrıca belirlenir.

Yetki uyuşmazlığını borç uyuşmazlığından ayırma

Takibin yanlış yerde başlatıldığı iddiası, borcun ödendiği iddiasıyla aynı değildir. Genel hacizde yetkiye itiraz ilgili usul ve süre içinde yapılır; sözleşmedeki yetki şartının kimler arasında geçerli olabileceği ayrıca incelenir. Tüketici sözleşmesindeki her yetki kaydı, tüketici aleyhine sınırsız sonuç doğurmaz. Borçlu sadece ödeme dekontu sunarak yetki itirazını açıklamış olmaz. Alacaklı da yetki bakımından uygun yerde takip başlatmanın maddi alacağın haklılığını ispatladığını düşünmemelidir. İnceleme için taraf adresleri, sözleşmenin kurulduğu ve ifa edileceği yer ile yetki kaydının tam metni hazırlanır. Böylece dosyanın hangi birimde ve hangi savunmayla devam edeceği somutlaşır.

Faiz hesabına ilişkin örnek

Sözleşme tek bir satıştan doğsa bile takip hesabında asıl bedel, işlemiş faiz ve masrafın ayrı gösterilmesi gerekir. Örneğin ödeme tarihi gelmeden faiz yürütülmesi veya sözleşmede kararlaştırılmayan oranla hesap yapılması bağımsız uyuşmazlık oluşturabilir. Faizin türü, dayanağı, dönemleri ve uygulanacak oran değişiklikleri denetlenir. Bileşik faiz her alacakta kendiliğinden uygulanmaz. Borçlunun yalnız toplamdan belirli bir miktarı reddetmesi yerine faiz başlangıcını veya oranını açıkça göstermesi incelemeyi kolaylaştırır. Faiz itirazı ile asıl alacağın kabulü arasında usuli sonuçlar bulunabilir. Bu nedenle savunmanın kapsamı dosyada belirgin olmalı; tamamına itiraz edildiği halde ayrıca ödeme taahhüdü verilmesi gibi çelişkiler dikkatle değerlendirilmelidir.

Yabancı para alacağına ilişkin soru

Sözleşme bedelinin dövizle belirlenmesi halinde takip talebindeki para birimi, Türk lirası karşılığı, kur tarihi ve faiz türü ayrıca incelenir. Her alacağa aynı kurun veya aynı faiz oranının uygulanacağı varsayılamaz. Borcun aynen dövizle ödenmesine ilişkin sözleşme, ödeme yeri ve yürürlükteki özel düzenlemeler değerlendirilir. Borçlu ödeme yaptıysa hangi para birimiyle ve hangi tarihte ifa ettiği gösterilir. Örneğin banka hesabına gelen lira tutarının döviz borcunun tamamını kapatıp kapatmadığı yalnız nominal rakamları karşılaştırarak anlaşılamaz. Takipte istenen faizle kur hesabının çifte veya yanlış sonuç üretip üretmediği kontrol edilir. Bu veriler ana alacak savunmasından ayrı bir hesap çizelgesinde sunulabilir.

Sık sorulan sorular