Haczedilmezlik nedir?

Korumanın konusu ile borcun varlığı ayrıdır

Haczedilmezlik, kişinin borçlu olmadığını göstermez. Borç bulunsa bile belirli mal veya gelirlerin yaşamın sürdürülmesi ya da kanundaki başka amaçlarla icra dışında tutulması söz konusudur. Koruma bazen tüm malı, bazen gelirin yalnız bir bölümünü kapsar. Malın adı kadar kullanım biçimi ve alacağın türü de belirleyici olabildiğinden bütün gelirleri tek bir oranla açıklamak doğru olmaz.

Tam ve kısmi koruma nasıl ayrılır?

Bazı mal ve haklar tamamen, bazı gelirler yalnız belirli ölçüde haczedilemez. Borçluya ve ailesine geçim olanağı bırakılması ile alacaklının tahsil hakkı kanundaki kurallarla dengelenir. Bir malın borçlunun yaşamında önemli olması tek başına her zaman kanuni haciz yasağı bulunduğunu göstermez; ilgili hüküm ve somut kullanım belirlenir.

İcra ve İflas Kanunu yanında sosyal güvenlik ve iş mevzuatı gibi özel düzenlemeler incelenir. Maaş, emekli aylığı, kira geliri, sosyal yardım ve serbest meslek kazancı aynı tür gelir değildir. Banka hesabında toplanmış olmaları kaynaklar arasındaki hukuki ayrımı otomatik ortadan kaldırmaz; kaynağı gösterecek hesap hareketleri korunur.

Ev eşyası ve konutta haciz ayrımı

Ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası ile para, kıymetli evrak, altın ve değerli eşya kanundaki düzenleme çerçevesinde farklı değerlendirilir. Eski metinlerdeki aynı eşyadan iki tane varsa biri alınır biçimindeki kalıp açıklamalar güncel metin kontrol edilmeden tekrarlanmamalıdır. Eşyanın gerçekten kime ait olduğu ve koruma kapsamına girip girmediği ayrı meselelerdir.

Konutta haciz yapılmasına ilişkin özel usul ise konuttaki her malın haczedilemez olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde usulün yerine getirilmiş olması korunan ev eşyasının sınırsız haczine izin vermez. İhtiyati haciz, işyeri ve konutun birlikte kullanıldığı yerler gibi farklı olasılıklar kendi düzenlemeleri üzerinden incelenmelidir.

Tek ev her durumda korunur mu?

Borçlunun haline uygun evi bakımından meskeniyet koruması gündeme gelebilir. Tek bir evin bulunması bütün koşulların kendiliğinden gerçekleştiğini göstermez. Aile büyüklüğü, sosyal ve ekonomik durum, konut ihtiyacı, taşınmazın değeri ve uygun konut edinilebilecek bedel araştırılır. Değeri ihtiyacı aşan konut için kanundaki değer farkı düzenlemesi önem taşıyabilir.

İpotek, borcun taşınmazın edinilmesiyle ilişkisi ve haczedilmezlikten vazgeçme tartışmaları ayrıca ele alınır. Tapuda ev yazması veya fiilen orada oturulması tek başına bütün dosyayı çözmez. Başvuruda konutun kullanım biçimi, aile bilgileri, diğer taşınmazlar ve varsa ipotek sözleşmesi açıkça sunulur.

Emekli aylığı ile çalışan ücreti aynı mı?

5510 sayılı Kanun kapsamındaki gelir, aylık ve ödeneklerin haczi, kanundaki istisnalar ve muvafakat düzenlemesiyle birlikte değerlendirilir. Nafaka ve Kurum alacakları gibi istisnalar nedeniyle emekli aylığı hiçbir borç için asla haczedilemez denilmesi doğru değildir. Hangi aylığın hangi mevzuat kapsamında bağlandığı araştırılır.

Çalışan ücretinde ise kısmi haciz ve ilgili özel korumalar gündeme gelir. İkramiye, tazminat, ücret eki ve başka ödemelerin niteliği ayrıca belirlenir. Bankanın sözleşmeye dayalı tahsil veya bloke işlemiyle icra müdürlüğünün haciz işlemi farklı uyuşmazlıklar doğurabilir. Hesaptaki kesinti görüldüğünde işlemi kimin hangi dayanakla yaptığı tespit edilmeden tek tip dilekçe hazırlanmaz.

Şikâyet ve üçüncü kişi mülkiyet iddiası

Haczedilen malın kanunen korunması ile aslında üçüncü kişiye ait olması farklı iddialardır. İlki haczedilmezlik, ikincisi istihkak ve ilgili usuller bakımından değerlendirilir. Evde bulunan her eşyanın faturasında başka bir isim olması veya aile bireyinin sözlü iddiası, sürecin otomatik biçimde sona erdiği anlamına gelmez. Delil ve usul birlikte önemlidir.

Haczedilmezlik başvurusunda haciz işlemi, öğrenme veya tebliğ tarihi, ilgili mal ve kanuni koruma açık gösterilir. Bütün haczedilmezlik iddialarının süresiz olduğu varsayılmaz. İcra mahkemesine şikâyet koşulları, süresi ve işlemin durmasına ilişkin talep ayrı incelenir. Başvuru yapıldığı için haczin veya satışın kendiliğinden durduğu kabul edilmez.

Temsili banka hesabı incelemesi

Bir emeklinin hesabına aylık dışında kiradan ve aile üyelerinden de para geldiğini varsayalım. Hesabın adı emekli hesabı olsa bile içindeki bütün tutarın aynı kaynaktan olduğu söylenemez. Aylık yatırma kayıtları, diğer transferler, haciz veya bloke tarihi ve kesilen tutar ayrı çizelgeye aktarılır. Böylece koruma iddiasının hangi para üzerinde kurulduğu görülebilir.

Başlangıç belge listesi; icra dosyası ve haciz kararı, banka hareketleri, aylık bağlama veya ücret bilgileri, konutta meskeniyet varsa tapu ve aile belgeleri, önceki muvafakat veya sözleşmelerden oluşur. Koruma kapsamı açıklanırken borcun varlığıyla haczedilebilirlik birbirine karıştırılmaz. Bir malın haczinin kaldırılması, borcun bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Meslek araçları ve ticari faaliyet

Borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gereken araçlara ilişkin koruma, her ticari varlığın haczedilemez olduğu biçiminde yorumlanmamalıdır. Faaliyetin niteliği, kişisel emekle yürütülüp yürütülmediği ve aracın gerçek işlevi incelenir. Büyük bir işletmenin bütün makineleriyle bir kişinin doğrudan mesleğini icra ettiği temel araç aynı ekonomik yapı içinde olmayabilir.

Başvuruda vergi veya meslek kaydı, fiilî faaliyet, araç kullanımının zorunluluğu ve varsa başka araçlar açıklanır. Malın piyasa değeri ve hangi iş için kullanıldığı somutlaştırılır. Sadece bu araçla çalışıyorum denilmesi kanuni koşulların incelenmesini gereksiz kılmaz. Özel borç veya malın bedelinden doğan alacak gibi istisnalar da ayrıca değerlendirilir.

Haciz tutanağında beyanın kaydı

Haciz sırasında koruma iddiası ileri sürülmüşse bunun tutanağa nasıl geçtiği ve hangi mal için söylendiği önemlidir. Sonradan verilen dilekçe, geçmişte gerçekte yapılmayan beyanı yapılmış hale getirmez. Tutanak, imza, öğrenme ve tebliğ kayıtlarıyla birlikte incelenir. Muvafakat veya feragat anlamı tartışılabilecek açıklamalar, metin ve bağlamdan koparılmadan değerlendirilir.

Üçüncü kişi malı olduğunu söyleyen kişinin kimliği ve dayanak belgesi de ayrıca kayda alınmalıdır. Borçlunun haczedilmezlik iddiasıyla üçüncü kişinin mülkiyet iddiasını aynı başlıkta belirsiz bırakmak uygun başvuru yolunu zorlaştırır. Dosyada her mal için malik iddiası, koruma sebebi ve ilgili belge ayrı gösterildiğinde mahkemeye sunulan talep somutlaşır.

Sık sorulan sorular