İlamlı icra nedir?

İlamlı icranın belirleyici unsuru

Bu takipte alacaklı, bir alacak iddiasını ilk kez icra dairesinde ispatlamaya çalışmaz; daha önce verilmiş bir hükmün yerine getirilmesini ister. İcra dairesi hükmün esasını yeniden yargılayamaz. Kararın gerekçesinde borçtan söz edilmesi tek başına yeterli değildir: yerine getirilecek yükümlülüğün hüküm fıkrasında yer alması ve belirlenebilir olması gerekir. Para ödenmesi, bir malın teslimi veya belirli bir işin yapılması farklı uygulama biçimleri doğurur.

Hangi belgeler yeterlidir?

Mahkemenin ilamı temel belgedir. İİK 38 kapsamındaki ilam niteliğinde belgeler de kanuni şartlarıyla kullanılabilir. Düzenleme şeklindeki para borcu ikrarı içeren noter senedi ile yalnızca imza onaylı herhangi bir sözleşme aynı güçte değildir. Arabuluculuk anlaşmasının icra kabiliyeti de belgenin düzenlenme ve imzalanma biçimi ile ilgili özel hükümlere göre değerlendirilir. Belgenin başlığında anlaşma yazması kendiliğinden ilam gücü vermez.

İlamsız takipten farkı

İlamsız genel hacizde süresindeki borca itiraz takibi durdurabilir; ilamlı takipte aynı dilekçeyi icra dairesine vermek bu sonucu doğurmaz. İlamlı takipte itfa, imhal ve zamanaşımı savunmaları İİK 33 ve devamındaki çerçevede icra mahkemesinde incelenir. Böylece borcun daha önce mahkemede değerlendirilmiş olması başvuru yolunu ve kullanılabilecek belgeleri değiştirir.

Her karar kesinleşmeden uygulanır mı?

Bütün ilamların kesinleşmesi aranmadığı gibi bütün ilamların hemen uygulanacağı da söylenemez. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmazın aynına ilişkin kararlar bakımından HMK 367 ile özel düzenlemeler dikkate alınır. Boşanma hükmü ve ona bağlı sonuçlarla bağımsız nafaka veya alacak kararlarının değerlendirilmesi farklılaşabilir. Dosyada kesinleşme şerhinin varlığı yanında, takip edilen hüküm kaleminin niteliği ayrıca kontrol edilmelidir.

İcra emri neyi bildirir?

Para borcuna ilişkin İİK 32 uygulamasında icra emri kural olarak yedi gün içinde ödeme yükümlülüğünü ve sonuçlarını bildirir. Bu yedi gün, her türlü itirazın aynı makamda yapılabileceği genel bir süre değildir. Mal teslimi ve yapma borçlarında hükme uygun başka ihtarlar bulunabilir. İcra emrindeki dosya numarası, taraflar, ilam tarihi, esas ve karar numarası ile hesaplanan asıl alacak karşılaştırılmalıdır.

Ödeme yapıldıysa nasıl değerlendirilir?

Hükümden sonraki ödeme, banka dekontu veya alacaklının kabulünü gösteren uygun belgelerle ortaya konulabilir. Hükümden önce ileri sürülmesi gereken savunmanın infaz aşamasında yeniden tartışılması ise farklıdır. Örneğin karar sonrasında tamamen ödenen tazminatın yeniden istenmesi ile yargılamada kaybedilmiş bir borcun hiç doğmadığını söylemek aynı başvuru değildir. Ödemenin hangi borca mahsup edildiği açıklanmalıdır.

İstinaf ve icranın geri bırakılması

Karara karşı istinaf veya temyiz başvurusu yapılması tek başına infazı durdurmaz. Kesinleşmeden infazı mümkün bir hükümde İİK 36 kapsamında icranın geri bırakılması ayrı şartlara ve işlemlere bağlıdır. Teminat, süre ve yetkili merci somut dosyada birlikte ele alınır. Yalnızca kanun yoluna başvuru dilekçesini icra dosyasına koymak, haciz işlemlerini kendiliğinden askıya almaz.

Hesap ve belge kontrolü

Hükümdeki faiz başlangıcı ile türü, yargılama gideri, vekâlet ücreti, önceki ödemeler ve takip gideri ayrı satırlarda değerlendirilmelidir. Kararda bulunmayan bir alacak kalemi açıklama bölümüne eklenerek infaz edilemez. Belirsizlik varsa kararın tavzihi veya ilgili yargısal yol gerekebilir; icra müdürlüğü hükmü genişletemez. Alacak hesabının tarihini belirlemek sonradan işleyecek faizle mevcut borcun karıştırılmasını önler.

Örnek ve karşı örnek

Bir mahkeme kararında belirli tazminat ve faiz açıkça hükme bağlanmışsa bu kısım ilamlı takibe dayanak olabilir. Buna karşılık gerekçede teslim edildiği söylenen fakat hükümde iadesine karar verilmeyen eşya doğrudan teslim emrine konu edilemez. Başvuru dosyasında ilamın tam örneği, tebligat kayıtları, kesinleşme gerekip gerekmediğini gösteren bilgi, ödeme belgeleri ve güncel hesap birlikte tutulmalıdır.

Hüküm fıkrasını kalemlere ayırma

İnfaz incelemesinde önce kararda kimin, kime, hangi edimi ve hangi koşulla yerine getireceği belirlenir. Birden çok davalı bulunması, hepsinin her kalemden aynı şekilde sorumlu olduğu anlamına gelmez. Müşterek veya müteselsil sorumluluk, yalnız belirli davalı hakkında kurulan hüküm ve reddedilen talepler ayrılır. Örneğin iki kişiden yalnız biri aleyhine hükmedilen yargılama gideri diğerinin borcuna eklenemez. Kararın düzeltilmesi veya kanun yolunda kaldırılması halinde eski hükme dayanılarak devam edilip edilemeyeceği yeniden incelenir. Bu karşılaştırma için hüküm fıkrasının tamamı gerekir; yalnız sonuç tutarının yazıldığı satır, sorumluluk sınırlarını göstermeyebilir. Takip talebinde her borçlu bakımından istenen tutarın açıklanması hesap denetimini kolaylaştırır.

Hacizden önce ödeme senaryosu

Borçlu icra emrinden sonra bankadan kısmi ödeme yaptığında dosyada ödeme tarihi ve tutarı kayda alınmalıdır. Örneğin takipte asıl alacak, işlemiş faiz ve gider bulunduğunda ödemenin hangi sırayla mahsup edildiği kalan hesabı etkiler. Alacaklıya yapılan havalenin açıklamasında karar veya dosya numarası yoksa başka bir borca ilişkin olup olmadığı tartışılabilir. Makbuz ve taraf yazışmaları bu ilişkiyi açıklamaya yardımcı olur. Borçlunun yalnız kendi hazırladığı ödeme çizelgesi karşı tarafın kabul ettiği makbuzla aynı değerde değildir. Haciz kaldırılması talebinde toplam borcun kapandığını gösteren güncel hesap ve tahsilat kaydı birlikte sunulmalı; ilk takip tutarı üzerinden yapılan eski hesapla yetinilmemelidir.

Başvurunun hedefini doğru seçme

İcra emrinde hükümde olmayan bir faiz istenmesi, karar sonrasında yapılan ödemenin hesaba katılmaması ve mahkeme kararının esasının yanlış bulunması üç ayrı sorundur. İlki hükme uygun infaz denetimi, ikincisi ödeme savunması, üçüncüsü ise kanun yolu çerçevesinde incelenebilir. Tek dilekçede tümünü genel bir borca itiraz başlığı altında toplamak başvuru yolunu belirsizleştirir. Her talep için hangi işlemin iptalinin, hangi tutarın düzeltilmesinin veya infazın hangi nedenle durmasının istendiği açıklanmalıdır. Süreli başvuru ile kamu düzeni veya hükme aykırılık değerlendirmesinin ayrıntıları dosyaya bağlıdır. Bu ayrım, bütün ilamlı takipler için tek bir son başvuru günü verilmesini engeller.

İlam niteliğinde belge kontrolü

Belgenin mahkeme kararı olmaması tek başına ilamlı takibi dışlamaz; fakat kanuni eşdeğerlik açıkça bulunmalıdır. Noter işleminde yalnız imza tasdiki mi yoksa düzenleme biçiminde para borcu ikrarı mı olduğu sorulmalıdır. Arabuluculuk anlaşmasında taraflar, avukatlar ve arabulucunun imzaları ile ilgili özel kanun şartları incelenir. Belgenin icra edilebilirlik şerhi gerektirip gerektirmediği ayrıca belirlenir. Tarafların anlaşmaya ilam gücündedir yazması kanunun vermediği niteliği yaratmaz. İcra emrine esas alınan metnin bütün sayfaları ve imza bölümü görülmeden kesin sonuç kurulamaz. İnfaz talebi, belgedeki açık edimle sınırlı tutulmalı; anlaşma görüşmelerinde söylenen fakat metne girmeyen vaatler doğrudan takip kalemine dönüştürülmemelidir.

Sık sorulan sorular