IP adresi nedir?

Adres ile kişinin ayrılması

Bir internet bağlantısında kullanılan adres, teknik iletişim için belirli bir cihazı veya ağ çıkışını göstermeye yarar. Ancak adresin bir aboneyle ilişkilendirilmesi ile belirli mesajı o kişinin yazdığının kanıtlanması farklı aşamalardır. Ortak ev ağı, şirket bağlantısı, kablosuz erişim veya paylaşımlı adres kullanımı bu ayrımın pratik örnekleridir. İnceleme, suç veya hukuka aykırı işlem iddiasının tam zamanını ve hangi kayıtların olayı gerçekten gösterdiğini belirlemelidir. Sadece adresin ekranda görünmesi bütün isnadı ispatlamaz.

Statik ve dinamik adres

Statik adres belirli kullanım düzeninde sabit kalabilir; dinamik adres ise farklı zamanlarda farklı abonelere atanabilir. Bu nedenle gün ve saat verilmeden sadece bir adresi sormak doğru eşleştirmeyi engelleyebilir. Saat dilimi ve saniye düzeyi gerektiğinde önemlidir. Cihazın yerel ağ adresiyle dışarıya görünen genel adres de aynı olmayabilir. Dosyada bu teknik ayrımlar belirtilmezse farklı kullanıcıların işlemleri birbirine karıştırılabilir. İncelemenin teknik terimleri doğru kullanması hem mağdurun hem hakkında iddia bulunan kişinin yararınadır.

Adres, trafik ve içerik

Trafik verisi bağlantının tarafı, zamanı veya yönü hakkında bilgi sağlayabilir. İçerik ise mesajın veya yayının kendisidir. Bir bağlantının gerçekleşmesi her zaman içerikte hangi işlemin yapıldığını açıklamaz. Abonelik bilgisi de bunlardan ayrı tutulmalıdır. Örneğin sağlayıcı kayıtları bağlantının kime tahsis edildiğini gösterirken uygulama kaydı hesabın hangi işlemi yaptığını açıklayabilir. Bu kaynaklar birbiriyle uyumlu ve hukuka uygun şekilde elde edilmiş olmalıdır. Tek bir kayıt türüne bütün soruların cevabı yüklenmemelidir.

Paylaşımlı adres ve port bilgisi

Bazı ağ düzenlerinde birçok kullanıcı aynı genel IP üzerinden internete çıkar. Böyle bir yapıda kaynak portu ve kesin zaman, ayrıştırma için kritik olabilir. Ancak her olayda aynı teknik veri kümesinin yeterli olacağı varsayılmaz. Sağlayıcının mimarisi, kayıt tutma yöntemi ve inceleme sorusu belirleyicidir. Eksik eşleştirme fark edildiğinde bilirkişiden hangi verinin neden gerektiğini açıklaması istenebilir. Bir raporda teknik sonuca ulaşılması, dayanak kayıtların savunma veya itiraz bakımından incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Kişisel veri niteliği

Adres bir gerçek kişiyi doğrudan veya başka bilgilerle belirlenebilir kılıyorsa kişisel veri kapsamında değerlendirilebilir. AYM'nin 2019/4055 sayılı başvuru kararındaki açıklamalar da belirlenebilirlik bağlamında IP bilgisini ele alır. Bu, her adresin herkese serbestçe açıklanabileceği anlamına gelmez. Toplayan tarafın amacı, hukuki dayanağı ve saklama süresi değerlendirilir. Güvenlik amacıyla tutulan kaydın ilgisiz reklam profillemesine aktarılması ayrı bir işlem olabilir. Adresin teknik görünümü, kişisel verilerin korunması yükümlülüklerini kendiliğinden kaldırmaz.

Hukuka uygun kayıt ve saklama

5651 kapsamındaki sağlayıcı yükümlülükleriyle işletmenin kendi güvenlik kayıtları aynı değildir. Her işletmenin bütün internet trafiğini sınırsız süre toplaması gerektiği söylenemez. Kaydın hangi kanun veya işleme şartıyla tutulduğu, erişim yetkileri ve silme takvimi belirlenmelidir. Bütünlük ve zaman doğruluğu delil değeri bakımından önem taşır. Sonradan değiştirilebilen veya kaynağı belirsiz ekran görüntüsü, güvenli biçimde saklanan asıl kayıtla aynı ağırlıkta görülmeyebilir. Kayıt alınırken üçüncü kişilerin ilgisiz verileri de korunmalıdır.

Kimlik tespiti için başvuru

Mağdur, şüpheli adresi gördüğü için sağlayıcıdan başka abonenin bütün bilgilerini doğrudan alamayabilir. Suç şüphesinde savcılık, kişilik hakkı veya veri uyuşmazlığında uygun yargısal ve idari yollar değerlendirilir. Yetkili makamın kayıt istemesi, sağlayıcının kanuni koşullarda cevap vermesi gerekir. Dilekçede olayın açık adresi, tarih ve saat, hesap adı, mesaj veya işlem bağlantısı belirtilmelidir. Delilin zamanla kaybolma ihtimali açıklanabilir. Kişisel merak, başka abonenin gizli bilgilerini istemek için yeterli hukuki neden değildir.

Delili korumak için belgeler

Yayının tam bağlantısı, erişim zamanı, mümkünse değişiklikleri gösteren kayıtlar ve özgün mesaj dosyaları saklanmalıdır. Hesap erişim bildirimleri, cihazlar ve oturum geçmişi de olaya göre önem taşıyabilir. Görüntüler üzerinde gereksiz düzenleme yapılmamalıdır. Şüpheli dosyayı başkalarına yaymak yeni zarar doğurabilir. Bilirkişiye sorulacak konu teknik ve somut kurulmalıdır: adresin hangi kullanıcıya hangi zaman aralığında tahsis edildiği, kayıtların aynı saat dilimine dayanıp dayanmadığı gibi. Belge toplama, yetkisiz sisteme girme izni vermez.

Yargısal değerlendirmede sınırlar

AYM'nin 2017/23976 sayılı başvuru dosyasında aktarılan ByLock değerlendirmeleri, CGNAT verisiyle kullanıcı eşleştirmesindeki somut sorunları ortaya koyar. Bu özel dosyanın sonuçları bütün internet olaylarına otomatik taşınamaz. Yine de bağlantı izi ile isnat edilen kullanımın birbirinden ayrılması gerektiğini gösteren yararlı bir örnektir. Teknik verinin diğer delillerle ilişkilendirilmesi, başvurucunun itirazlarının gerçekten cevaplanması ve kayıtlara ilişkin açıklama yapabilmesi önemlidir. Soyut olarak IP var demek, somut uyuşmazlığı çözmeye yetmeyebilir.

Temsili iki olay

Aynı iş yerinin ortak internetinden yapılan paylaşımda dış adres işverene ait görünebilir. İşlemi yapan kişi ayrıca araştırılmalıdır. Buna karşılık kişiye özgü hesap, cihaz ve doğrulanmış zaman kayıtlarıyla desteklenen bağlantı daha farklı değerlendirilebilir. İlk olayda işverenin adı geçmesi her çalışana sorumluluk yüklemez; ikinci olayda da kişinin teknik itirazları dinlenmelidir. IP bilgisi güçlü bir araştırma aracı olabilir, fakat delil zincirinin tamamı incelenmeden kesin suç veya borç sonucu çıkarılması hatalı olabilir.

Süre, maliyet ve sonraki adım

IP bilgisi için bütün olaylara uygulanan tek bir şikâyet süresi veya sabit bilirkişi bedeli yoktur. Suçun şikâyete tabi olması, hukuk davasının türü ve veri başvurusunun niteliği ayrı değerlendirilir. Kayıtların saklanma süresi nedeniyle gecikmek araştırmayı zorlaştırabilir; bu durum yasal dava süresiyle karıştırılmamalıdır. İlk adım olayın tarihini ve istenen hukuki sonucu belirlemek, ardından yetkili makamdan gerekli kayıtların somutlaştırılmasını istemektir. Masraf ve avukatlık ücreti ise seçilen yol ve yapılacak incelemeye göre değişebilir.

Sık sorulan sorular