Unutulma hakkı nedir?

Unutulma hangi ihtiyaca cevap verir?

İnternet arşivi geçmişte doğru yayımlanmış bir bilgiyi yıllar sonra kişinin adıyla sürekli görünür kılabilir. Bu görünürlük, kişinin bugünkü yaşamı ve itibarı üzerinde ağır etki yaratabilir. Unutulma hakkı geçmişi yeniden yazma veya bütün olumsuz bilgileri gizleme yetkisi değildir. İnceleme, bilginin güncelliği, kamusal değeri ve kişinin korunma ihtiyacı arasında somut denge kurulmasını gerektirir; yalnız eski tarih bulunması yeterli değildir.

Kişisel veri hukukuyla ilişkisi

Anayasa 20 ve 6698 sayılı Kanunun genel ilkeleri, silme ve ilgili kişi hakları bu alandaki araçlar arasındadır. Veri işlemenin amacı ve gerekli saklama süresi önemlidir. Kanuni saklama yükümlülüğü veya üstün kamusal yarar varsa sonuç farklılaşabilir. Unutulma bir üst kavram olarak çeşitli yöntemlerle sağlanabilir; her talebin tek bir mevzuat maddesi altında aynı sonuçla çözüleceği varsayılmamalıdır.

Silme, anonimleştirme ve indeks

Kaynak haberin kaldırılması, kişinin adının rumuzlanması ve adıyla aramada sonuç çıkmaması farklı korumalardır. Arama motorunun indeksten çıkarma işlemi, kaynak sayfanın varlığını otomatik sona erdirmez. Bazen daha dar yöntem, kişinin zararını azaltırken arşiv ve basın özgürlüğünü koruyabilir. Başvuran hangi URL'lerin hangi arama sorgusunda göründüğünü ve hangi yöntemi istediğini açık göstermelidir. Genel internetten beni silin talebi uygulamada belirsiz kalır.

AYM N.B.B. kararı

AYM Genel Kurulunun N.B.B., B. No 2013/5653, 3 Mart 2016 kararında uzun zaman önceki adli haberler ve şeref ile itibarın korunması incelenmiştir. Mahkeme ifade ve basın özgürlüğü ile kişinin korunması arasında denge kurulmasını vurgulamıştır. Sonuç, tüm eski suç haberlerinin otomatik kaldırılması formülü değildir. Haber süresi, kişinin kamusal niteliği ve güncel kamu yararı gibi somut unsurların neden önemli olduğunu gösterir.

KVKK 2020/481 yaklaşımı

Kurulun 23 Haziran 2020 tarihli 2020/481 kararında arama motorlarının veri sorumlusu niteliği ve ad soyadla çıkan sonuçların indeksten çıkarılması değerlendirilmiştir. Önce arama motoruna başvuru, ardından koşulları varsa Kurula şikâyet yolu ele alınır. Karar, yayıncıdaki haberin kaldırılmasıyla arama sonucunun çıkarılmasını ayırır. Eski karardaki 5651 madde 9 atıfları ise sonraki AYM iptali dikkate alınmadan güncel başvuru mekanizması gibi kullanılmamalıdır.

Denge testinde önemli ölçütler

Kişinin kamusal rolü, haberin güncelliği, bilginin doğruluğu, toplumsal tartışmaya katkısı, olayın ağırlığı ve aradan geçen süre değerlendirilir. Çocuklarla veya mahrem bilgilerle ilgili yayınlarda koruma ihtiyacı farklı ağırlık kazanabilir. Gazete arşivinin araştırmacılar için değeri de gözetilir. Başvuran kendisine yönelik somut zararı açıklayabilir; ancak yalnız olumsuz izlenim yaratması, kamusal değeri yüksek her haberin gizlenmesi için yeterli görülmeyebilir.

Yanlış bilgi ile eski doğru bilgi

Gerçeğe aykırı haberin düzeltilmesi veya kişilik hakkına saldırının durdurulması farklı hukuki sebepler içerebilir. Unutulma talebi çoğu zaman geçmişte doğru olan bilginin bugünkü görünürlüğünü tartışır. Beraat veya takipsizlik gibi sonraki gelişmelerin habere eklenmemesi de dengeyi etkileyebilir. Bu nedenle karar ve tarihleri sunmak yararlıdır. Henüz kesinleşmemiş gelişmeleri kesin hüküm gibi aktarmak veya dosyanın sonucunu gizlemek değerlendirmeyi yanıltır.

Başvuru belgeleri

Tam URL listesi, ad soyadla yapılan aramanın tarihi ve sonuç görüntüleri, kaynağın yayın tarihi ve talebi destekleyen belgeler hazırlanır. Beraat veya kimlik karışıklığı varsa ilgili karar eklenir. Arama motorunun başvuru formu ve kimlik doğrulama talepleri kontrol edilir. Kimlik bilgisi yalnız uygun kanala ve gereken kapsamda sunulur. Aynı adı taşıyan başka kişiye ait içerik ile başvuranın geçmişine ilişkin içerik açıkça ayrılmalıdır.

Süreler ve Kurula şikâyet

6698 sayılı Kanunda veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Ret, yetersiz cevap veya cevap verilmemesi halinde Kurula şikâyette cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz ve her halde başvurudan itibaren altmış günlük sınırlar önemlidir. Cevapsızlıkta başvuru sırası doğru kurulmalıdır. Arama motoruna başvuru yapılmadan her durumda doğrudan Kurula gidilebileceği varsayılmaz. Yargısal yolların koşulları ise ayrıca değerlendirilir.

Yayıncıya ve yargıya başvuru

Yayıncıdan güncelleme, rumuzlama veya kaldırma istenmesi somut olayda değerlendirilebilir. Kişilik hakkı koruması ve tedbir yolları, ifade özgürlüğüyle dengelenerek incelenir. Eski sulh ceza madde 9 şablonları AYM iptali sonrası otomatik güncel yol sayılmamalıdır. Talebin uygun mahkeme ve hukuki dayanakla kurulması gerekir. Aynı anda birden fazla muhatap varsa hangi talebin hangi sonucu hedeflediği belgelerde tutarlı olmalıdır.

Temsili karşılaştırma

Kamusal görevi olmayan kişinin on beş yıl önceki küçük bir adli olayının ad soyad aramasında sürekli öne çıkması ile halen kamu görevi yapan kişinin güncel görevine ilişkin denetlenebilir haber aynı değildir. İlk olayda zaman ve yeniden toplumsal yaşama katılım öne çıkabilir. İkincisinde kamunun bilgi ihtiyacı daha güçlü olabilir. İki durumda da yalnız zaman veya unvan tek başına sonucu belirlemez; haberin içeriği bütünüyle incelenir.

Başvurunun gerçekçi hedefi

Başvurucu belirli sonuçları ve gerekçeleri hedeflemelidir; bütün internet kopyalarının kesin yok edilmesi vaat edilemez. Bir arama motorunda alınan sonuç başka hizmetin kayıtlarını otomatik değiştirmez. Kararın uygulanması sonradan aynı sorgu ve URL üzerinden kontrol edilebilir. Yeni yayın veya farklı bağlam ayrıca değerlendirilebilir. Amaç geçmişin tümünü saklamak değil, somut bilginin bugünkü görünürlüğünün kişiye yüklediği orantısız sonucu uygun araçla gidermektir.

Sık sorulan sorular