Mal ortaklığı nedir?

Ortaklık malları ve kişisel mallar

TMK 256 ve devamı mal ortaklığını düzenler. Genel mal ortaklığında kişisel mallar dışındaki malvarlığı ve gelirler ortaklık yapısına girebilir; sınırlı ortaklıkta kapsam farklı seçilebilir. Bir eşin adına tapu kaydı bulunması tek başına ortaklık dışında kalmayı kanıtlamaz. Sözleşme, edinme tarihi ve malın kanuni niteliği birlikte incelenir. Ortaklığa dahil olduğu ileri sürülen her varlık için ayrı açıklama yapılmalıdır.

Elbirliği mülkiyeti neyi değiştirir?

Eşler ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olur; tek bir maldaki bağımsız hisselerini istedikleri gibi satabildikleri varsayılmaz. Yönetim, tasarruf ve borç sorumluluğu için rejimin özel hükümleri uygulanır. Paylı mülkiyetle aynı yapı değildir. Bu ayrım özellikle taşınmaz devri ve tasfiye talebinde önemlidir. Tapu kaydının görünümüyle eşler arasındaki rejim ilişkisinin hukuki sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.

Geçerli seçim ve geçmişe etki

Mal ortaklığı kanuni biçimde sözleşmeyle seçilir; her evlilikte otomatik kurulmaz. TMK 203–205 ve geçiş hükümleri uygulanır. Sonradan imzalanan sözleşmenin geçmişte edinilen bütün varlıklara istenen biçimde uygulanacağı varsayılmaz. Eski-yeni rejim dönemlerinin başlangıçları çıkarılmalıdır. Sözleşmede geçmiş tarih yazılması her durumda emredici kanun sınırlarını aşmaz; özellikle tapunun edinim günüyle seçim günü arasındaki sıra önemlidir.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Genel ve sınırlı ortaklık

TMK 257–259 farklı kapsam seçeneklerine yer verir. Eşlerin yalnız edinilmiş malları ortaklığa dahil etmesi ile genel mal ortaklığı farklı sonuçlar doğurabilir. Belirli mal gruplarının veya gelirlerin dışarıda tutulması sözleşme ve kanuni koşullarla değerlendirilir. “Bütün mallar ortaktır” şeklindeki özet, sözleşmedeki özel istisnaları açıklamayabilir. Miras, bağış, kişisel kullanım eşyası ve manevi tazminat gibi kaynaklar kendi hükümleriyle incelenmelidir.

Yönetim ve rıza sınırı

Olağan yönetim, olağanüstü tasarruf ve kişisel mal yönetimi aynı kurala tabi değildir. Eşlerden birinin yaptığı işlemin diğerini ve ortaklık mallarını hangi ölçüde bağladığı incelenir. Üçüncü kişinin hukuki durumu da önemlidir. Banka veya tapu işleminde yalnız imzalayan kişinin adına kayıt bulunduğu için rejim denetiminin gereksiz olduğu düşünülmemelidir. İşlem yetkisi, temsil ve gerekli rızalar belgeler üzerinden kontrol edilmelidir.

Borçlardan sorumluluk

Rejim, her kişisel borcu otomatik diğer eşin sınırsız borcu yapmaz; fakat ortaklık borçları ve kanunda sayılan sorumluluk hâlleri ayrıca düzenlenmiştir. Alacaklıya karşı sorumluluk ile eşlerin kendi arasındaki yüklenme farklı olabilir. Kredi sözleşmesi, kefalet ve aile birliğinin temsili kendi şartlarıyla incelenir. Eşler arasındaki özel anlaşma üçüncü kişinin kazanılmış hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borcun hangi nedenle doğduğu açıklanmalıdır.

Sona erme ve tasfiyenin niteliği

Ölüm, başka rejimin kabulü veya mahkeme kararına bağlı sona erme hâllerinde uygulanacak özel tasfiye hükümleri incelenir. Ortaklık mallarının paylaştırılması aynî sonuçlar doğurabilir. Katılma rejimindeki kişisel alacak kuralı mal ortaklığına sınırsız genellenmez. Bununla birlikte tasfiye konusu varlığın gerçekten ortaklık döneminde edinilmiş olması gerekir. Başka rejim dönemindeki mal için sırf sonradan ortaklık seçildi diye aynî talep kurulması doğru olmayabilir.

Ölüm ve mirasla bağlantı

Sağ kalan eşin ortaklık tasfiyesindeki payı ile miras payı farklı hukuki haklardır. Sözleşmedeki ölüme bağlı sonuçlar ayrıca miras hukuku, şekil ve saklı pay sınırları yönünden incelenebilir. Bir eşe bütün ortaklık mallarının bırakıldığı hüküm, yalnız rejim başlığına bakılarak sınırsız geçerli veya geçersiz sayılamaz. Hangi kanun döneminin uygulandığı ve tasarrufun gerçek niteliği önemlidir; mirasçıların başvuru hakları ayrı değerlendirilir.

Belgeler, değerleme ve giderler

Sözleşmenin tam noter örneği, tapu ve banka kayıtları, edinme-finansman belgeleri, borçlar ve sona erme kararları hazırlanabilir. Ortaklık ve kişisel mal grupları ayrı listelenir. Bilirkişi ve keşif ihtiyacı giderleri etkileyebilir; tek bir tasfiye ücreti veya kesin değer verilemez. Her talebin mülkiyet devri, paylaştırma veya bedel yönünden ne istediği açık gösterilmelidir. Aynı değerin iki kalemde sayılmaması hesap denetiminde önemlidir.

Doğrulanmış karar ve temsili olay

Yargıtay 2.HD E.2023/626, K.2024/6099 kararında mal ortaklığında aynî tasfiye imkânı ile geçmişe etkili seçim sorunu ayrılmıştır. Karar mal ortaklığının hiçbir durumda aynî hak sağlamadığını söylemez; somut malın önceki katılma döneminde edinilmiş olması önemlidir. Örneğin sözleşmeden önce alınan ev ile sonradan edinilen yatırım aynı kategoriye otomatik yazılmaz. Her varlık için rejim zamanı çıkarılarak talep kurulmalıdır.

Sözleşmenin farklı rejim maddeleri

Mal ortaklığı sözleşmesinde kişisel mal, ortaklık borcu ve ölümde paylaşım hükümleri farklı başlıklarda yer alabilir. Sadece ortaklık kelimesi bulunan ilk sayfa, istisnaları ve tasfiye tercihini göstermeyebilir. Bütün sayfaların ve sonradan değişikliklerin aynı işlem zincirine ait olduğu kontrol edilmelidir. Özellikle eski Kanun döneminde seçilmiş rejimlerde geçiş tarihiyle sözleşmenin devam eden hükümleri ayrı değerlendirilir; bugünkü madde numaraları geçmiş olaya hiçbir ayrım yapılmadan uygulanmamalıdır.

Sık sorulan sorular