İtirazın iptali ile tazminat talebini ayırın
İİK m.67 çerçevesinde alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel hükümlere göre alacağını ispat ederek itirazın iptalini isteyebilir. Bu yol ile İİK m.68'deki itirazın kaldırılması aynı inceleme değildir. Belgenin niteliği, görevli merci ve uyuşmazlığın kapsamı başvuru yolunu etkiler.
İcra inkâr tazminatı bakımından usulüne uygun takip, süresinde itiraz, davanın koşulları ve açık tazminat talebi birlikte değerlendirilir. Alacağın tamamen veya kısmen ispatlanması, tazminatın da aynı ölçüde kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez. Davacı, tazminatı neden istediğini ve hangi kabul edilen tutara dayandırdığını açıklamalıdır.
Likit alacak ne demektir?
Likitlik değerlendirmesi yalnız belgede bir rakam bulunmasına dayanmaz. Gerçek borç miktarının belli olması veya borçlunun hesabı yapabilmesi için gerekli unsurları bilmesi ya da bilmesinin gerekmesi aranır. Fatura, teslim, iade, ödeme ve mahsup kayıtları aynı borç ilişkisinin parçaları olarak incelenmelidir.
Örneğin miktarı, birim bedeli ve ödemeleri tarafların kayıtlarında belirli bir borçta, kalan tutarın aritmetik denetimi mümkün olabilir. Buna karşılık tutarın belirlenmesi, henüz saptanmamış iş miktarı veya teknik değerleme gibi tartışmalı unsurlara bağlıysa likitlik ayrıca gerekçelendirilmelidir. Bu örnekler sonuç kuralı değildir; her dosyada borçlunun somut bilgi ve hesaplama imkânı araştırılır.
Bilirkişi raporu alınması tek başına belirleyici değildir
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29 Mart 2023 tarihli 2023/267 sayılı kararında, mevcut fatura ve ticari kayıtlara dayalı hesabın bilirkişiye yaptırılması alacağın likitliğini ortadan kaldıran tek başına bir neden sayılmamıştır. Kurul çoğunluğu, borçlunun tutarı bilebileceği somut kayıtları esas almıştır.
Aynı kararda karşı görüş, hesap mutabakatı bulunmaması ve alacağın yargılama sonucu belirlenmesine ağırlık vermiştir. Bu nedenle rapora itirazda yalnız 'bilirkişi gerekti' veya 'fatura var' demek yeterli bir açıklama değildir. Bilirkişinin mevcut aritmetiği mi denetlediği, yoksa borcun esaslı unsurlarını mı ilk kez belirlediği ortaya konulmalıdır.
Takip, ödeme, itiraz ve dava tutarını eşleştirin
Takipten önce yapılan ödemeler ile takipten sonra yapılan ödemeler farklı tarihlerdeki borç durumunu gösterir. Borçlunun kısmi kabulü varsa, kabul ettiği ve itiraz ettiği bölümler ayrılmalıdır. Dava dilekçesinde takipten farklı bir tutar isteniyorsa bu farkın nedeni açıkça açıklanmalıdır.
Asıl alacak, faiz, gider ve tazminatı tek toplam altında sunmak denetimi güçleştirir. Her kalemin dayanağı, başlangıcı ve talep edilen miktarı ayrı gösterilmelidir. Tazminat bakımından hangi kabul edilen tutarın esas alınacağı, kanun hükmü ve talep sınırı üzerinden değerlendirilir.
| Kayıt | Gösterdiği konu |
|---|---|
| Sözleşme, sipariş, teslim | Borcu doğuran işlem ve ifa |
| Fatura, iade ve mahsup | Hesabın unsurları ve itirazlar |
| Banka dekontu | Ödeme tarihi ve hangi borca ilişkin olduğu |
| Takip ve itiraz dilekçesi | İstenen ve tartışılan tutar |
| Tebliğ belgesi | Başvuru süresinin başlangıcı |
Borçlunun itirazı ile alacaklının kötüniyeti aynı koşul değildir
İcra inkâr tazminatı ile borçlu lehine istenen kötüniyet tazminatı birbirinin otomatik karşılığı değildir. Alacaklının takipte haksız çıkması ile haksız ve kötüniyetli takip yapması ayrı değerlendirmelerdir. İİK m.67'de veli, vasi veya mirasçının itirazı için ayrıca düzenlenen koşul da gözden kaçırılmamalıdır.
Süre yönünden itirazın tebliği, dava şartı arabuluculuk gerekip gerekmediği ve bu sürecin etkisi birlikte kontrol edilir. İtirazın iptali süresinin geçirilmesi ile alacağın tümüyle sona ermesi aynı şey değildir; genel alacak davası imkânı ve zamanaşımı ayrıca değerlendirilir. Önceki takiplerin kesici etkisi ise hangi alacağı ve borçluyu kapsadığı belirlenerek incelenmelidir.
DOSYA HAZIRLIĞI
Başvurmadan önce kontrol edin
- İtirazın alacaklıya tebliğ tarihi belgeli mi?
- Takipten önceki ve sonraki ödemeler ayrıldı mı?
- Borçlunun tutarı hesaplayabilmesini sağlayan kayıtlar gösterildi mi?
- Asıl alacak, faiz ve tazminat talepleri ayrı mı?
- Görev, arabuluculuk ve başvuru süresi birlikte kontrol edildi mi?
Sık sorulan sorular
Her faturaya dayalı alacak likit midir?
Hayır. Faturanın dayandığı ifa, hesap unsurları, ödeme ve itirazların niteliği ile borçlunun tutarı belirleme imkânı birlikte incelenir.
Bilirkişi raporu varsa icra inkâr tazminatı reddedilir mi?
Otomatik olarak reddedilmez. Raporun işlevi ve borçlunun önceden sahip olduğu hesaplama imkânı önemlidir.
Borçlunun itirazı haksızsa ayrıca kötüniyet de ispatlanır mı?
İcra inkâr tazminatının genel koşulları ile borçlu lehine kötüniyet tazminatı ayrılmalıdır. Veli, vasi veya mirasçının itirazına ilişkin özel hüküm de ayrıca kontrol edilir.
KURALDAN KAYNAĞA
İlgili kanun maddeleri
Kanun metni ile bu rehberdeki açıklamalar ayrı içeriklerdir. Maddelerdeki değişiklik, iptal ve geçiş notları birlikte okunmalıdır.