Mal ayrılığı nedir?

Hangi dönemde mal ayrılığı uygulanır?

Günümüzde eşler kanuni biçimde mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığını seçebilir. Başka seçim yapılmamış eski evliliklerde 1 Ocak 2002 öncesi dönem bakımından da eski yasal mal ayrılığı önemlidir. Sonraki dönem kendiliğinden aynı rejim sayılmaz. Evlenme, sözleşme, mal edinme ve boşanma tarihleri ayrı çıkarılmalıdır. Tek bir malın kredi ödemeleri farklı dönemlere yayılmışsa bunun etkisi ayrıca değerlendirilir.

Mal rejimi sözleşmesinin şekli

TMK 203–205 sözleşme yapma zamanı, ehliyet ve şekle ilişkin hükümler içerir. Noterde düzenleme veya onaylama ile evlenme başvurusundaki yazılı bildirim olanakları kendi koşulları içinde değerlendirilir. Eşlerin mesajla bütün malları ayrı saydıklarını söylemesi her zaman geçerli rejim seçimi değildir. Sözleşme serbestisi kanundaki rejimler ve emredici sınırlar içinde işler; bütün geçmiş edinimleri istenen tarihten yeniden sınıflandırma yetkisi olarak görülmemelidir.

Mülkiyet ve kişisel borçlar

TMK 242 kapsamında her eş kendi malvarlığı üzerindeki yetkilerini korur; borç sorumluluğunda ilgili hükümler uygulanır. Bununla birlikte eşlerin birlikte borçlandığı kredi, kefalet veya aile birliğini temsil işleminde özel sorumluluklar bulunabilir. Mal ayrılığı seçmek bankaya verilmiş ortak borç taahhüdünü kendiliğinden kaldırmaz. Tapu sahibi ile borçlu sıfatı ayrı belirlenmeli, üçüncü kişilerin hakları eşlerin iç anlaşmasıyla otomatik yok sayılmamalıdır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Bir malın kime ait olduğu nasıl belirlenir?

Mülkiyet iddiası tapu, araç kaydı, sözleşme ve edinim belgeleriyle incelenebilir. Belirli malın hangi eşe ait olduğunu ileri süren taraf ispat kurallarını dikkate alır. Kimin adına kayıtlı olduğu her para hareketinin hukuki sebebini tek başına açıklamaz. Diğer eşin verdiği paranın bağış, borç veya katkı olması farklı sonuç doğurabilir. Elden ödemelerde tarih, amaç ve doğrudan bilgiye dayalı deliller önem kazanır.

Ortak mülkiyet kurulabilir mi?

Mal ayrılığı eşlerin birlikte paylı mülkiyet edinmesini yasaklamaz. Tapuda ortak alınan evde paylar ve ortaklığa ilişkin hükümler ayrıca uygulanır. Rejimin adı, kişilerin resmî mülkiyet kaydını kendiliğinden değiştirmez. Mal ayrılığı ile paylı mülkiyet farklı soruları cevaplar: biri eşlerin malvarlığı sistemi, diğeri belirli mal üzerindeki sahipliktir. Ortaklığın giderilmesi ve kullanım bedeli gibi taleplerin koşulları da ayrıca araştırılmalıdır.

Diğer eşin katkısı tamamen kaybolur mu?

Eski mal ayrılığı dönemindeki katkı payı alacağı ile sözleşme sonrası farklı alacak ihtimalleri somut hukuki temele göre değerlendirilir. “Mal ayrılığı var, hiçbir hak yok” genellemesi doğru değildir. Belirli malın finansmanına katkı, borç verilmesi veya karşılıksız kazandırma ayrıştırılmalıdır. Güncel edinilmiş mallara katılma rejimindeki artık değer hesabı da bu rejime otomatik taşınmaz. Aynı ekonomik değerin iki kez tahsili istenemez.

Aile konutuna ilişkin koruma

Mal ayrılığı aile konutunun TMK 194 kapsamındaki korumasını tümüyle ortadan kaldırmaz. Malik olan eşin belirli işlemlerde diğer eşin açık rızasına ihtiyacı bulunabilir; konutun niteliği, işlem ve üçüncü kişinin durumu incelenir. Aile konutu şerhi ile mülkiyet payı aynı değildir. Diğer eşin konutta yaşaması onu otomatik yarı malik yapmaz; buna karşılık tapunun tek kişide olması her tasarrufu sınırsız serbest bırakmaz.

Boşanma ve ölümde yapılacak inceleme

Rejim sona erdiğinde mülkiyet, ortak mallar ve kanıtlanabilen alacaklar ayrılır. Ölümde sağ kalan eşin miras payı, uygulanmış mal rejiminden bağımsız ayrı hukuki hak olarak gündeme gelir. Mal ayrılığı seçilmiş olması eşin yasal mirasçılığını kendiliğinden kaldırmaz. Vasiyet veya feragat gibi başka tasarruflar varsa ayrıca incelenir. Boşanma tazminatı ve nafaka da rejim adıyla otomatik kabul veya ret edilmez.

Belgeler ve masrafı belirleyen unsurlar

Sözleşmenin tam örneği, evlenme kaydı, tapu ve banka hareketleri, edinim ve kredi belgeleri hazırlanabilir. Önceki boşanma kararı ve kesinleşme bilgisi süre değerlendirmesinde yararlıdır. Noter işleminin ve olası davanın gideri belgenin içeriği, talep değeri ve güncel tarifelere bağlıdır; tek sabit ücret uydurulmamalıdır. Her mal için edinme tarihi, kaynak, kayıt sahibi ve ileri sürülen hak bir çizelgede gösterilebilir.

Doğrulanmış içtihat ve temsili örnek

HGK E.2019/238, K.2022/319 kararında eski mal ayrılığı dönemindeki katkı payı alacağı ile on yıllık zamanaşımı değerlendirilmiştir. Karar her mal ayrılığı sözleşmesini aynı koşullara tabi kılmaz. Örneğin 1997’de diğer eş adına alınan ev için katkı iddiası ile 2018’de usulüne uygun rejim seçildikten sonra verilen borç ayrı incelenir. Mal edinme ve alacağın niteliği belirlenmeden sırf evlilik nedeniyle yarım pay beklenmemelidir.

Borç ile katkıyı ayıran kayıt

Eşin gönderdiği tutarın borç olduğu ileri sürülüyorsa geri ödeme vaadi, vade ve yapılan ödemeler ayrı gösterilmelidir. Rejim sözleşmesi bu bağımsız borcu kendiliğinden bağışa dönüştürmez; aynı para katkı alacağı olarak da isteniyorsa mükerrerlik kontrol edilir.

Sık sorulan sorular