Meslek hastalığı nedir?

İş ile hastalık arasında bağ

5510 sayılı Kanunun 14. maddesinde esas olan, hastalığın yapılan işin niteliği veya yürütüm şartlarıyla ilişkili olmasıdır. İşyerinde çalışırken herhangi bir hastalığın ortaya çıkması tek başına yeterli değildir. Toz, kimyasal, gürültü, tekrarlayıcı hareket veya benzeri etkenlere maruziyet ile sağlık sonucu arasında bağlantı araştırılır. Hastalığın oluşumunda başka etkenlerin bulunması da tıbbi ve hukuki değerlendirmeyi somutlaştırmayı gerektirir.

İş kazasından farklı yönü

İş kazası çoğunlukla belirli bir olay çevresinde incelenirken meslek hastalığında tekrarlayan nedenler veya işin yürütüm koşulları öne çıkar. Ancak iki kurum arasında yalnız anilik üzerinden bütün olayları çözen katı bir çizgi kurulamaz. Sigortalının sağlık geçmişi, maruziyet süresi ve işyeri koşulları önemlidir. Aynı sektörde çalışmak herkeste aynı hastalık veya aynı kayıp oranı bulunduğunu göstermez; bireysel inceleme gerekir.

Tanı ve kurum kabulü

Bir hekim raporunda hastalık adının yazılı olması, sosyal güvenlik bakımından meslek hastalığı kabulünün bütün aşamalarının tamamlandığı anlamına gelmez. Yetkili sağlık hizmeti sunucularının raporları ve dayanak tıbbi belgeler Kurum Sağlık Kurulunca değerlendirilir. İşyeri maruziyetine ilişkin inceleme de gerekebilir. Raporun hangi amaçla düzenlendiği, başvuru kanalı ve sevk ihtiyacı kontrol edilmelidir; her sağlık raporu aynı hukuki işleve sahip değildir.

Maruziyet ve yükümlülük süreleri

Hastalığın işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkması, her durumda bağlantının dışlandığı anlamına gelmez. Hastalık türüne göre yükümlülük süresi ve bunun aşılmasında uygulanabilen özel inceleme hükümleri vardır. Maruziyetin başladığı tarih ile teşhis tarihi ayrı kaydedilmelidir. Tek bir genel son başvuru günü bütün meslek hastalıklarına uygulanamaz. Çalışılan farklı işyerlerindeki benzer riskler ve ara dönemler de dosyaya eklenmelidir.

Bildirim yükümlülüğü

4/a çalışanının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen işverenin, öğrenme gününden başlayan üç işgünü içinde SGK’ya bildirmesi gerekir. İş kazasındaki olaydan sonraki üç işgünü anlatımıyla aynı başlangıç kabul edilmemelidir. Bağımsız çalışanların kendilerine ait bildirim kuralları ayrıca uygulanır. SGK’nın resmî açıklamasındaki öğrenme gününü içeren örnek, süre hesabında önemlidir. Sağlık raporunun işverene ulaştığı tarihi gösteren kayıt korunmalıdır.

Gerekli çalışma belgeleri

İş tanımları, çalışılan bölümler, vardiyalar, maruziyet ölçümleri, kişisel koruyucu donanımlar, periyodik muayene sonuçları ve önceki işyeri kayıtları değerlendirilir. Yalnız son işverenin adı çoğu zaman bütün çalışma geçmişini açıklamaz. Tozlu işte uzun dönem çalışma iddiası varsa kullanılan malzemeler ve ortam ölçümleri somutlaştırılabilir. İşverenin elindeki belgelere erişilemiyorsa yetkili kurum veya mahkemeden getirtilmesi talep edilebilir; gerçekte bulunmayan ölçüm üretilmemelidir.

Sağlık belgelerinin düzeni

İlk yakınmalar, tanı tarihleri, tedavi, odyometri veya solunum testi gibi ilgili tetkikler kronolojik sıralanır. Hastalıkla ilgisiz bütün özel sağlık verilerini herkese dağıtmak yerine inceleme için gerekli kayıtlar yetkili makamlara sunulur. Çalışanın kişisel sağlık geçmişi, mesleki etkileri dışlamak veya doğrulamak için uzman değerlendirmesine konu olabilir. Bir testteki düşük sonuç ile kalıcı meslekte kazanma gücü kaybı aynı kavram değildir.

Sağlanan sosyal sigorta hakları

Koşullarına göre geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri ve diğer yardımlar gündeme gelir. İş kazası ve meslek hastalığı sigortasındaki haklar için genel emeklilikteki yaş eşiği esas alınmaz. 4/b statüsünde borç ve ödeme koşulları gibi özel hükümler ayrıca önemlidir. Sigortalılık statüsü belirlenmeden herkese aynı yardım tablosu veya kesin aylık tutarı sunulması doğru değildir.

İşveren sorumluluğu ve tazminat

Meslek hastalığı kabulünden sonra işverenin önlemleri ve zarar arasındaki ilişki ayrıca incelenir. Risk değerlendirmesi, uygun havalandırma, koruyucu donanım ve sağlık gözetimi gibi yükümlülükler somut iş üzerinden değerlendirilir. Maddi ve manevi tazminat koşulları oluşabilir; kurumun gelir bağlaması özel hukuk zarar hesabını tek başına bitirmez. Farklı işverenlerde maruziyet varsa dönemler ve sorumluluk bağlantısı uzman incelemesi gerektirebilir.

Kurum kararına karşı yollar

SGK’nın kabul etmeme veya oran belirleme kararındaki gerekçe ve dayanak raporlar incelenir. Tıbbi itiraz ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu süreci ile yargısal inceleme ayrıdır. İş kazası ve meslek hastalığına ilişkin tespit ve tazminat davalarında genel işçilik alacağı arabuluculuğunun aynen uygulanacağı varsayılmamalıdır. Başvuru sırası, hangi karara hangi gerekçeyle itiraz edildiği ve talebin sonucu bakımından kurulmalıdır.

Temsili örnek

Yıllarca yüksek gürültülü bölümde çalışan kişinin işitme kaybında çalışma geçmişi, ortam gürültüsü ve sağlık tetkikleri birlikte değerlendirilir. Aynı kişinin işe başlamadan önce var olan hastalığı bulunması incelemeyi gereksiz yapmaz; değişimin ve iş etkisinin araştırılmasını gerektirir. Buna karşılık işyerinde duyulan her kulak şikâyeti kendiliğinden meslek hastalığı sayılmaz. Tıbbi ve çalışma verileri eşleştirilmeden kesin sonuç verilmez.

Başvuruda somut talep

Başvurucu yalnız meslek hastasıyım demek yerine hangi hastalığın, hangi işteki hangi etkene bağlı olduğunu düşündüğünü anlatmalıdır. İnceleme ve sevk isteği, çalışma dönemleri ve mevcut raporlar eklenerek sunulur. Belge eksikliği başvurunun ertelenmesine neden olacaksa eksik belgenin kimde olduğu gösterilebilir. Bu yaklaşım tıbbi sonucu peşinen belirlemez; doğru sorularla değerlendirme yapılmasını ve kurum kararının anlaşılır biçimde denetlenmesini sağlar.

Sık sorulan sorular