İş kazası nedir?

Sosyal güvenlik bakımından iş kazası

5510 sayılı Kanunun 13. maddesi kazayı tek bir kusur şartına bağlamaz; işyerinde bulunma ve işin yürütümü gibi kanunda sayılan durumları esas alır. Sigortalının olaydan hemen veya sonradan bedensel ya da ruhsal zarar görmesi gerekir. İş kazası tespiti, işverenin mutlaka kusurlu olduğu veya bütün zararların aynı hesapla ödeneceği anlamına gelmez. Sosyal sigorta yardımı ile özel hukuk tazminatı ayrıdır.

Hangi durumlar kapsama girebilir?

İşyerinde gerçekleşen olaylar yanında işverenin yürüttüğü iş nedeniyle, görevle başka yere gönderilme sırasında ve işverenin sağladığı taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişte meydana gelen olaylar önem taşır. Emziren sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanları da düzenlenmiştir. Her günlük yolculuk aynı kapsama otomatik girmez. Taşımanın kim tarafından sağlandığı, görevlendirme ve olayın oluş biçimi araştırılmalıdır.

İş kazası, hastalık ve tazminat ayrımı

Bir olayın iş kazası sayılması için yaralanmanın mutlaka makine başında olması gerekmez. Buna karşılık işçinin geçirdiği her hastalık meslek hastalığı veya her trafik kazası iş kazası değildir. Olayın kanuni duruma bağlantısı kurulmalıdır. İşverenin tazminat borcunda iş sağlığı önlemleri, kusur, illiyet bağı ve zarar ayrı incelenir. SGK’nın gelir bağlaması ile mahkemenin maddi tazminat hesabı birbirinin yerine geçmez.

İlk kayıtlar ve sağlık belgeleri

Tedavi sırasında olayın nerede ve nasıl gerçekleştiği doğru biçimde anlatılmalıdır. Acil servis kaydı, işyeri tutanağı, kamera, vardiya ve görevlendirme belgeleri erken aşamada önem taşır. Kazanın sıradan ev kazası gibi kayda geçmesi sonradan açıklama gerektirebilir. İlk bildirimin eksikliği hakkı otomatik yok etmez; fakat olayın aydınlatılmasını zorlaştırabilir. İş arkadaşlarının ne gördükleri ve hangi saatte öğrendikleri somutlaştırılmalıdır.

Bildirimi kim ve ne zaman yapar?

4/a kapsamında çalışan yönünden işverenin yetkili kolluğa derhal, SGK’ya kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirim yükümlülüğü vardır. İşveren kontrolü dışındaki yerde meydana gelen olayda öğrenme tarihiyle ilgili özel düzenleme ayrıca incelenir. 4/b sigortalısının bildiriminde ayrı başlangıç ve üst süre koşulları bulunur. Bu yüzden her statüye aynı üç günlük takvim hesabı uygulanmamalı; SGK’nın ilgili statü açıklaması kontrol edilmelidir.

Sigortasız çalışma kazayı ortadan kaldırır mı?

Çalışanın işe girişinin bildirilmemiş olması, gerçekten sigortalı sayılması gereken bir çalışmanın ve iş kazasının araştırılmasını engellemez. İş ilişkisinin varlığı ile kazanın oluşu birlikte ispatlanabilir. İşverenin kayıt dışı çalıştırması nedeniyle ortaya çıkan kurum sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. Mağdurun yalnız sigortan yok denilerek başvurudan vazgeçmesi doğru değildir; fiilî çalışma tanıkları, ödeme ve görevlendirme kayıtları önem kazanır.

SGK hangi yardımları sağlayabilir?

Koşulları varsa geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm halinde hak sahiplerine gelir gibi yardımlar gündeme gelir. Sürekli iş göremezlikte meslekte kazanma gücü kaybı değerlendirmesi önemlidir. Gelir ile malullük aylığı farklı kurumlardır; iş kazası yardımları için genel emeklilik yaşının doldurulması gerekmez. Yardımın türü, raporun niteliği ve sigortalılık statüsü ayrı ayrı belirlenir.

İşverenin tazminat sorumluluğu

İşçinin bedensel zararı, kazanç kaybı, ekonomik geleceğinin etkilenmesi veya ölüm halinde destekten yoksun kalma gibi başlıklar tartışılabilir. Manevi tazminat da olayın koşullarına bağlıdır. İşverenin önlem yükümlülüğü, işçinin davranışı ve üçüncü kişinin etkisi uzmanlık incelemesi gerektirebilir. Ceza soruşturması sonucu tazminat dosyasındaki bütün hesap kalemlerini otomatik belirlemez. SGK ödemelerinin mahsubu da ilgili hukuki esaslarla değerlendirilir.

Başvuru ve dava yolu

Kazanın SGK’ya bildirilmesi, kurum incelemesi ve gerekirse iş kazasının tespiti süreci önemlidir. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit davaları, işçilik alacaklarına ilişkin genel dava şartı arabuluculuk kapsamından farklı tutulmuştur. Bu ayrım başvurunun yanlış kanala yönelmesini önler. Zamanaşımı, zarar ve olayın özellikleriyle ceza zamanaşımı etkisi gibi başlıklara göre ayrıca incelenmelidir.

Belge dosyası nasıl hazırlanır?

Olay günü çizelgesi, ilk yardım ve hastane kayıtları, iş güvenliği eğitimleri, koruyucu donanım teslimi, görev tanımı, tanık listesi ve varsa kolluk tutanağı sıralanır. Eğitim formunda imza olması tek başına bütün önlemlerin alındığını göstermez. Kamera kayıtları silinmeden temini talep edilebilir. İyileşme süreci, kontrol raporları ve yapılan giderler tarihleriyle saklanır; tıbbi sonuç kesinleşmeden zarar hesabını kesin kabul etmek yanıltıcı olabilir.

Temsili olay ve sınır

İşverenin servis aracıyla vardiyaya giderken yaralanan çalışan ile kendi özel işi için hafta sonunda gezen kişinin geçirdiği kaza aynı değildir. İlk olayda kanuni taşıma bağlantısı araştırılır. İkinci olayda iş ilişkisine bağlayan başka bir olgu bulunmalıdır. İşyerinde kalp krizi geçirilmesi gibi olaylarda ise sosyal güvenlik tanımı ile işveren kusuru ayrı değerlendirilir; her iki soruya tek cevap verilmez.

Sonuçların birlikte izlenmesi

İş kazası dosyası sağlık, sosyal güvenlik, tazminat ve bazen ceza süreçlerini birlikte içerebilir. Birindeki başvurunun diğerindeki süreyi her durumda koruduğu varsayılmamalıdır. SGK kararının gerekçesi ve rapor oranı okunmalı, itiraz ihtiyacı belirlenmelidir. İşçinin tedavisi devam ederken gelir hakkı ile gelecekteki tazminat hesabı birbirine karıştırılmadan izlenirse eksik talep veya yanlış beklenti riski azaltılır.

Sık sorulan sorular