SGK rücu davası nedir?

Rücu hangi ilişkiyi kurar?

SGK sigortalıya kanuni yardımını yaptıktan sonra bazı durumlarda bu harcamanın sorumlu kişiden karşılanmasını isteyebilir. Kurumun sosyal sigorta ödeviyle sorumlulara yönelttiği rücu talebi farklı ilişkilerdir. İşçi bu davada kendi bütün zararlarını isteyen kişi değildir. İşverenin kazayla bağlantısı, üçüncü kişinin davranışı ve uygulanacak kanun maddesi belirlenmelidir. Her SGK ödemesinin hiçbir koşul olmadan tamamının geri alınabileceği söylenemez. Talebin dayanağı ödeme adıyla değil kanuni sorumluluk sebebiyle kurulur.

İşverenin sorumluluğu

5510 sayılı Kanunun 21. maddesinde işverenin kastı veya sigortalının sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi önemlidir. İş kazası ve meslek hastalığının bu davranışla bağlantısı araştırılır. Sorumluluk belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi de kanuni çerçevede değerlendirilir. Kaza meydana geldi diye işverenin otomatik tam kusurlu sayılması doğru değildir. Buna karşılık eğitim formu imzalanmış olması da bütün yükümlülüklerin yerine getirildiğini tek başına göstermez. İşin gerçek güvenlik koşulları ve alınabilir önlemler incelenir.

İşçi tazminatıyla farkı

Sigortalının maddi veya manevi tazminat davası, kendi zararının giderilmesine yönelir. SGK rücu davası kurumun kanuni ödemelerinin sorumluya yöneltilmesidir. İki dosyada kusur, gelir ve zarar raporları bağlantılı olsa da taraflar ve talep kapsamı aynı değildir. Kurum geliriyle özel hukuk hesabındaki mahsup ilişkisi ayrıca değerlendirilir. Bir dosyada ödeme veya sulh olması diğer davanın bütün sonuçlarını kendiliğinden bitirmeyebilir. Hangi zararın ve hangi ödemenin hangi hukuki ilişkiye ait olduğu açıkça ayrılmalıdır.

Üçüncü kişinin sorumluluğu

İş kazası, meslek hastalığı veya hastalık üçüncü kişinin kusurundan doğmuşsa 21. maddenin dördüncü fıkrasındaki özel düzenleme incelenir. Gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısına ilişkin hüküm, işveren için düzenlenen hesapla aynı değildir. Üçüncü kişiyi çalıştıranın sorumluluğunda kendi kusuru gibi kanuni unsurlar önem taşır. Her araç sahibi veya iş ilişkisi bulunan kişi tek başına aynı sıfatı taşımaz. Talebin kime hangi davranış nedeniyle yöneltildiği somutlaştırılmadan yalnız kazaya karıştı ifadesiyle sonuç kurulamaz.

İlk peşin sermaye değeri

Sürekli gelirin geleceğe ilişkin kanuni değerlemesi, her ay ödenen gelirin basit toplamı değildir. İlk peşin sermaye değeri, gelir başlangıcı ve kurum hesabı üzerinden değerlendirilir. İşverene yöneltilen talepte sigortalının isteyebileceği tutarla sınırlama gibi kanuni ölçütler önemlidir. Sonradan gelir artışlarının her durumda aynı rücu hesabına eklendiği varsayılmaz. Kurumun ödeme cetveli, onay ve başlangıç tarihleri incelenir. Hesap raporu, hangi kalemin hangi maddeden ve hangi kusur oranıyla istendiğini açıklamalıdır.

Bildirimsiz sigortalı ve ayrı dayanak

İşe girişin zamanında bildirilmemesi gibi hallerde 5510 sayılı Kanunun 23. maddesine dayanan özel sorumluluk gündeme gelebilir. Bu rejimle 21. maddedeki kusur esaslı açıklamalar aynı şekilde birleştirilmemelidir. Olayın bildirimin verilmesi gereken tarihten sonra meydana gelmesi ve diğer koşullar incelenir. İşverenin yalnız kusurum yok savunması, ayrı maddeden yöneltilen talebin bütün unsurlarını karşılamayabilir. Dava dilekçesindeki kanuni dayanak ve her talep kalemi dikkatle okunmalı; savunma hangi rejimin uygulandığını önce belirlemelidir.

Kusur raporunun denetimi

İşin uzmanları olayın oluşunu, güvenlik önlemlerini ve kişilerin davranışlarını değerlendirir. Raporda yalnız yüzdeler bulunması yeterli olmayabilir; her ihlalin kazaya etkisi açıklanmalıdır. İşçinin kusuru ve üçüncü kişinin katkısı da araştırılır. Ceza dosyası raporu veya hükmü iş mahkemesindeki bütün hukuki hesabı otomatik bitirmez; bağlayıcılık ve delil etkisi ayrıca değerlendirilir. İtiraz, hangi belgenin görülmediği veya hangi önlemin yanlış ele alındığı üzerinden somut kurulmalıdır. Teknik uzman hukuki hükmün yerine geçmez.

Gerekli belgeler

Kaza veya meslek hastalığı dosyası, işyeri kayıtları, risk değerlendirmesi, eğitim ve donanım belgeleri, gelir bağlama kararı ve ödeme dökümleri hazırlanır. İşverenin veya üçüncü kişinin sigorta poliçesi varsa kapsam ve ihbar yükümlülüğü ayrıca incelenir. Kurumun hangi ödemeyi ne zaman yaptığı belgelenmelidir. Aynı kalemin iki kez talep edilip edilmediği kontrol edilir. Sigortalının kendi tazminat dosyası varsa rapor ve kararların tam nüshası karşılaştırılır; sadece sonuç rakamı üzerinden savunma yapılmamalıdır.

Süre ve görev

SGK rücu alacağının zamanaşımı, özel sosyal güvenlik hükümleri ve başlangıç olaylarıyla değerlendirilir. İşçinin kendi tazminat süresinin doğrudan aynı olduğu varsayılmaz. Olay tarihi, gelir onayı, ödeme ve talep edilen kalemler önemlidir. Görevli mahkeme ve kurumla ilgili usul, talebin kanuni niteliğine göre belirlenir. İşverenin kuruma idari itirazı ile açılmış davaya süresinde cevap vermesi aynı işlem değildir. Tebliğ belgeleri saklanmalı ve her kalemin süre savunması ayrı incelenmelidir; genel süre doldu ifadesi yeterli olmayabilir.

Doğrulanmış Yargıtay yaklaşımı

Resmî UYAP'ta 1027527100 numarayla yayımlanan Yargıtay metni, 5510 madde 21 kapsamında işverenin kusuru ile dış tavan hesabını birlikte ele alır. Sigortalının işverenden isteyebileceği maddi zarar ve gelirin kusur karşılığı karşılaştırılır. Bu ilke, her SGK alacağının aynı kusur oranıyla otomatik hesaplandığı anlamına gelmez; özellikle 23. madde gibi başka dayanaklar ayrılmalıdır. Karardaki belirli tutar ve faiz tarihleri başka dosyaya aktarılmamalıdır. Somut ödeme türü ve hukuki dayanak korunarak ilke kullanılmalıdır.

Temsili örnek

İş kazası sonrası sigortalıya sürekli gelir bağlandığında kurum işverene ödeme talebi yöneltebilir. İşverenin güvenlik önlemlerindeki ihlal, işçinin davranışı ve hesaplanan zarar incelenir. Aynı kazada kusurlu sürücü gibi üçüncü kişi varsa onun rejimi ayrıca değerlendirilir. İşçinin ayrıca manevi tazminat istemesi bu kurum alacağıyla aynı değildir. Örnek, tek kazanın birden çok hukuki ilişki doğurabileceğini gösterir. Doğru savunma yalnız toplam tutarı reddetmek yerine talep kalemi, kusur, tavan ve süreyi ayrı kurar.

Sık sorulan sorular