KISA CEVAP
TMK 166, ortak hayatın sürdürülmesinin eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılmasına dayalı boşanmayı düzenler. Aynı maddede çekişmeli dava, anlaşmalı boşanma ve önceki ret kararının kesinleşmesinden sonra ortak hayatın kurulamamasına ilişkin farklı yollar vardır. TMK 166/4’teki güncel süre bir yıldır; bu süre her evlilikte ayrı yaşamakla başlayan genel bir bekleme süresi değildir.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları · Adalet Bakanlığı — HMK m.74, 119, 189–199 ve delil usulü · AYM E.2025/203, K.2026/39 — TMK 166/4 bir yıllık süreye ilişkin ret kararı

TMK 166/1 kapsamında hangi olaylar değerlendirilir?
Gündelik dilde kullanılan “şiddetli geçimsizlik” ifadesi tek başına dava anlatımı değildir. Evlilikte yaşanan davranışların ne olduğu, hangi tarihlerde tekrarlandığı, ortak yaşama etkisi ve nasıl ispatlanabileceği açıklanmalıdır. Birlik görevlerinin ihmal edilmesi, ağır iletişim sorunları, ekonomik davranışlar veya güveni sarsan olaylar her dosyada kendi bağlamında incelenir.
İddiaları birbiriyle bağlantılı olaylar hâlinde sıralamak, yalnız hukuki sıfatlar kullanmaktan daha yararlıdır. Örneğin “ekonomik şiddet” deniliyorsa aile giderlerinin ne şekilde karşılanmadığı, gelir ve harcama kayıtları ile bunun sonuçları gösterilir. Her tartışma otomatik boşanma sonucu doğurmaz; ortak hayatın neden sürdürülemez olduğu ve tarafların davranışları birlikte değerlendirilir.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları
Daha ağır kusur ve karşı eşin itirazı ne anlama gelir?
Maddenin ikinci fıkrası, davacının kusurunun daha ağır olduğu hâllerde davalının itiraz hakkını ve bu itirazın değerlendirilmesini düzenler. Buna göre “ben boşanmak istiyorum” demek her çekişmeli dosyada tek başına yeterli değildir. İtirazın hakkın kötüye kullanılması niteliği ve davalı ile çocuklar bakımından evliliğin devamında korunmaya değer yarar bulunup bulunmadığı somut olarak ele alınır.
Kusur belirlemesi, boşanmanın mali sonuçlarıyla da ilişkilidir; ancak her talep aynı ölçüte tabi değildir. Tazminat, yoksulluk nafakası, çocuk için destek ve velayet tek bir kusur etiketiyle topluca çözülmez. Davanın ve karşı davanın dayandığı olayların hangilerinin usulünce ileri sürülüp kanıtlandığı önemlidir. Affedilmiş olduğu ileri sürülen olaylar ve sonraki birlikte yaşamın niteliği de dosyadaki açıklamalarla incelenir.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları
TMK 166/3’te anlaşma hangi koşulları tamamlamalıdır?
Anlaşmalı boşanma yolunda evliliğin en az bir yıl sürmesi, tarafların iradelerinin serbest olması ve mali sonuçlarla çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkimce uygun bulunması önemlidir. Protokol, sadece “iki taraf da boşanmayı kabul ediyor” cümlesinden ibaret olmamalıdır. Hangi ödemenin ne zaman yapılacağı, çocukla kişisel ilişki ve açık bırakılan talepler anlaşılır biçimde yazılmalıdır.
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi koşulu, avukatın protokolü hazırlaması veya taraflardan birinin yurt dışında bulunmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaz. Katılım yöntemi önceden mahkemeyle ve usul koşullarıyla değerlendirilir. Protokolü imzalamak, boşanma hükmünün verilmesi ve kesinleşmesiyle aynı aşama değildir. Taraflardan biri anlaşmayı sürdürmezse davanın sonraki usulü ayrıca planlanır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları
TMK 166/4: ret kararından sonra güncel süre neden bir yıl?
Güncel resmî TMK metninde dördüncü fıkra, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değiştirilmiş olarak yer alır. Önceki boşanma davasının reddi kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmesi ve ortak hayatın yeniden kurulamamış olması aranır. Eski üç yıllık süreyi bugün değişmeden yürürlükteymiş gibi anlatmak doğru değildir.
Buradaki başlangıç evden ayrılma, dava açma veya ilk duruşma tarihi değildir; önceki ret hükmünün kesinleşmesi belirleyicidir. Yalnız bir yıldır ayrı yaşanması, önceki kesinleşmiş ret kararı olmadan bu özel fıkranın şartlarını tamamlamaz. AYM’nin E.2025/203, K.2026/39 sayılı dosyasında bir yıllık ibareye ilişkin itirazın sonucu rettir. Her dosyada önceki kararın kapsamı ve yeniden ortak hayat kurulup kurulmadığı ayrıca araştırılır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları · AYM E.2025/203, K.2026/39 — TMK 166/4 bir yıllık süreye ilişkin ret kararı
Talep, delil ve geçici önlemler nasıl hazırlanır?
Olay çizelgesinde her iddianın yanına onu gösteren mevcut belge veya tanık yazılabilir. Dilekçede hiçbir olaya bağlanmayan uzun bir tanık listesi, açıklanmamış iddiaların yerine geçmez. Mesaj ve diğer dijital verilerde hem hukuka uygun elde etme hem aidiyet ve bütünlük önemlidir. Mahkeme, delilin uygunluğunu ve ispat değerini usul kuralları çerçevesinde değerlendirir.
Barınma, geçim, çocukların bakımı veya malvarlığının yönetimi için dava sırasında gereken geçici önlemler somutlaştırılır. Acil ihtiyaç ile davanın sonunda istenecek sonuç ayrı anlatılır. Yabancı uyruklu eş bulunduğunda Türk mahkemesinin yetkisi, uygulanacak hukuk, yurt dışı tebligat ve yabancı belgelerin kullanımı ayrıca incelenir; sırf evliliğin Türkiye’de yapılmış olması her soruyu çözmez.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları · Adalet Bakanlığı — HMK m.74, 119, 189–199 ve delil usulü
VARSAYIMSAL ÖRNEK
Örnek: bir yıllık ayrılıkla bir yıllık ret sonrası süreyi ayırmak
Eşler bir yıldır ayrı yaşıyor fakat önceki bir boşanma davası bulunmuyorsa,166/4’teki özel yol yalnız bu ayrılık nedeniyle tamamlanmış sayılmaz. Olaylar 166/1 kapsamında veya başka uygun sebep yönünden incelenebilir. Önceki kesinleşmiş ret varsa o kararın tarihi ayrıca hesaplanır.
Örnek açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek dosya veya alınmış sonuç aktarımı değildir.
Hangi Belgeler Hazırlanabilir?
- Evlilik ve güncel nüfus kayıtları
- Olayların tarih çizelgesi ve mevcut yazışmalar
- Gelir, barınma ve çocuk giderlerine ilişkin kayıtlar
- Olayı doğrudan bilen tanıkların hangi vakıayı bildiğine ilişkin not
- Varsa önceki davanın ret kararı, tebliğ ve kesinleşme şerhi
- Yabancı eş varsa kimlik, adres ve yabancı belge bilgileri
Önce evlilik ve olay tarihleriyle mevcut deliller incelenir. TMK 166/4 düşünülüyorsa önceki ret kararının tamamı ve kesinleşme şerhi ilk belgedir; özel sürenin başlangıcını bunlar belirler.
Yetkili makam ve başvuru yolu
Davanın niteliğine ve yetki kurallarına göre görevli aile mahkemesi; aile mahkemesi bulunmayan yerde ilgili sıfatla görev yapan mahkeme gündeme gelir.
Süre ve dosya aşaması
TMK 166/3’te evliliğin en az bir yıl sürmesi ile 166/4’te önceki ret hükmünün kesinleşmesinden sonra bir yıl geçmesi farklı koşullardır. Tebliğ, dilekçe ve kanun yolu süreleri dosyadan ayrıca takip edilir.
Vekâletname ve temsil
Boşanma ve ilgili kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar için açık yetki içeren uygun vekâletname hazırlanır. Anlaşmalı boşanmada kişisel dinlenme koşulu vekâletnameyle kendiliğinden aşılmaz.
Kendiniz hazırlayabileceğiniz bilgiler
- Yaşanan olayları somut tarih ve davranışlarla sıralayın.
- Hangi sonucu istediğinizi boşanma, çocuklar ve mali talepler olarak ayrı yazın.
- Mevcut delillerin kaynağını ve elde edilme biçimini not edin.
Sık Sorulan Sorular
Eşim boşanmak istemezse TMK 166 kapsamında dava açamaz mıyım?
Karşı eşin istememesi dava açılmasını tek başına engellemez. Çekişmeli yolda ileri sürülen olaylar, ispat, kusur ve varsa 166/2 itirazı incelenir; anlaşmalı boşanmanın koşulları farklıdır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları
Bir yıl ayrı yaşamak otomatik boşanma sağlar mı?
Hayır.166/4 bakımından önceki boşanma davasının reddi ve kararın kesinleşmesi gibi koşullar bulunur. Süre, bu kesinleşmeden başlar; yalnız fiilî ayrılık aynı şey değildir.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları · AYM E.2025/203, K.2026/39 — TMK 166/4 bir yıllık süreye ilişkin ret kararı
Anlaşmalı boşanma protokolünü imzalayınca evlilik biter mi?
İmza tek başına evliliği sona erdirmez. Hâkimin gerekli değerlendirmeleri, boşanma hükmü ve kesinleşme aşamaları ayrıca tamamlanır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Türk Medenî Kanunu, boşanma ve evliliğin sonuçları
DOSYANIZIN KOŞULLARINI DEĞERLENDİRELİM
İki ülkedeki işlemleri
birlikte planlayın.
Avukat,166. maddenin hangi fıkrasına dayanılacağını, kusur ve delil durumunu, mali/çocuklara ilişkin talepleri ve yabancı unsur varsa milletlerarası koşulları birlikte değerlendirir.
Sesli mesaj gönderebilirsiniz.