ADAR HUKUKHUKUK PORTALIİletişim
0545 271 78 05
TRDiller

Konu çevirisi bulunmayan dillerde ilgili dil merkezi açılır.

Menü

Yabancı eşle boşanma

Uluslararası Çocuk Kaçırma ve 1980 Lahey Sözleşmesi

1980 Lahey Sözleşmesinde mutat mesken, haksız götürme veya alıkoyma, iade başvurusu, bir yıllık sürenin anlamı ve velayet ayrımı.

İçerik sahibi: Av. Murat Adar · Yayın:

KISA CEVAP

1980 Lahey Sözleşmesi, koşulları varsa on altı yaşından küçük çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek başka ülkeye götürülmesi veya orada alıkonulması üzerine mutat meskeninin bulunduğu ülkeye dönüşünü hedefler. İade kararı velayetin kime verileceğini esastan belirleyen karar değildir. Çocuğun fiilî yaşam merkezi, kullanılan velayet hakkı, olay tarihleri ve sözleşmenin iki ülke arasında uygulanabilirliği birlikte araştırılır.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · HCCH — 1980 Sözleşmesi taraflar ve yürürlük tablosu · 5717 sayılı Kanun — Türkiye’de merkezî makam ve iade usulü

Yabancı eşle boşanma için hukuki belge ve dosya hazırlığını anlatan temsili editoryal görsel
Temsili editoryal görsel

Her sınır ötesi çocuk uyuşmazlığı Lahey iadesi midir?

Bir ebeveynin çocukla başka ülkeye gitmiş olması tek başına Sözleşme koşullarının oluştuğunu göstermez. Götürme veya geri dönmeme olayından hemen önceki mutat mesken, o ülke hukukuna göre velayet hakları ve bu hakların fiilen kullanılması incelenir. Bu hakların yalnız bir mahkeme kararından değil, kanundan veya hukuken etkili anlaşmadan da doğabilmesi önemlidir.

Sözleşme bakımından çocuk, on altı yaşını doldurmamış olmalıdır. İlgili ülkelerin yalnız bir listede taraf görünmesiyle yetinilmez; olay bakımından aralarındaki yürürlük ve gerekiyorsa katılımın kabul ilişkisi kontrol edilir. Sözleşme uygulanmıyorsa hiçbir hukuki yol olmadığı sonucu çıkmaz; diğer sözleşmeler, koruma tedbirleri ve yerel yargı yolları ayrıca araştırılır.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · HCCH — 1980 Sözleşmesi taraflar ve yürürlük tablosu · 5717 sayılı Kanun — Türkiye’de merkezî makam ve iade usulü

Mutat mesken ve izin verilen seyahatin sınırı nasıl belirlenir?

Mutat mesken, yalnız pasaporttaki vatandaşlık veya nüfus kaydındaki adresle belirlenmez. Çocuğun olaydan önceki günlük hayatı, okul ve bakım düzeni ile aile ve sosyal bağları değerlendirilir. Bir ülkede kısa tatil yapmakla hayat merkezinin kalıcı biçimde o ülkeye taşınması aynı olgu değildir. Tek bir belgenin bütün değerlendirmeyi sonuçlandıracağı varsayılmaz.

Başlangıçta izin verilen bir seyahat, kararlaştırılan dönüşün yapılmamasıyla alıkoyma sorununa dönüşebilir. Bu yüzden seyahat izninin kapsamı, dönüş tarihi ve daha sonraki yazışmalar saklanmalıdır. “Tatile izin verdim” ile “kalıcı taşınmayı kabul ettim” ifadeleri aynı anlama gelmeyebilir. Rızanın kapsamı ve sonradan kabullenme iddiası olayın bütün belgeleriyle incelenir.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · Adalet Bakanlığı — çocuğun iadesi ve kişisel ilişki başvuru rehberi

İade başvurusunda nereden başlanır?

Türkiye’de merkezî makam görevi Adalet Bakanlığı tarafından yürütülür. Başvurunun çocuğun Türkiye’ye getirilmesine mi yoksa Türkiye’den başka ülkeye götürülmesine mi ilişkin olduğu, çocuğun bilinen yeri ve talep edilen işlem açıkça belirtilir. Bakanlığın iade ve kişisel ilişki başvuruları rehberi, başvuru dosyasını hazırlarken kullanılabilecek resmî başlangıç kaynağıdır.

Çocuğun kimliği, doğum kaydı, ebeveynlik ve velayet belgeleriyle birlikte olayın gün gün kronolojisi hazırlanır. Mevcut koruma veya velayet kararları, okul ve sağlık kayıtları, seyahat belgeleri ve dönüş konusundaki yazışmalar dosyaya göre önem taşır. Yabancı dil ve tercüme koşulları başvuru yapılacak ülkeye göre planlanır. Acil koruma ihtiyacı varsa bu husus iade talebinden ayrı ve açık biçimde bildirilir.

Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — Çocuk Hukuku Bürosu ve merkezî makam görevi · Adalet Bakanlığı — çocuğun iadesi ve kişisel ilişki başvuru rehberi · 5717 sayılı Kanun — Türkiye’de merkezî makam ve iade usulü

Bir yıl geçmesi veya çocuğun itirazı otomatik ret nedeni midir?

Sözleşme m.12’de bir yıllık zaman dilimi önemlidir; ancak bu sürenin geçmesi her başvuruyu kendiliğinden sona erdirmez. Süreden sonra başlatılan işlemlerde çocuğun yeni çevresine yerleşmiş olduğu iddiası ayrıca değerlendirilebilir. Hangi tarihin haksız alıkoymanın başlangıcı ve hangi işlemin ilgili makam önündeki yargılamayı başlatan işlem olduğu özenle belirlenmelidir.

Madde 13, kullanılmayan velayet hakkı, rıza veya kabullenme ve dönüşün fiziksel ya da psikolojik zarar bakımından ciddi risk doğurması gibi istisnaları düzenler. Görüşüne ağırlık verilebilecek yaş ve olgunluktaki çocuğun dönüşe itirazı da değerlendirilebilir. Bunlar yalnız ileri sürülmekle otomatik kabul edilen sonuçlar değildir; somut delil ve yetkili makamın değerlendirmesi gerekir. İade ile velayet yarışı aynı inceleme değildir.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · Adalet Bakanlığı — çocuğun iadesi ve kişisel ilişki başvuru rehberi

İade kararı, velayet ve güvenli dönüş nasıl ayrılır?

Sözleşme m.19, iade kararının velayetin esasına ilişkin bir karar sayılmadığını açıklar. Amaç, haksız yer değiştirmenin yarattığı duruma cevap vermektir. Bu nedenle Türkiye’de boşanma veya velayet davası açılmış olması iade incelemesini her dosyada gereksiz kılmaz. Mevcut bütün davalar ve geçici kararlar ilgili makama bildirilmelidir.

Çocuğun korunmasına ilişkin tedbirler bakımından 1996 Lahey Sözleşmesi gibi başka milletlerarası düzenlemeler de uygulanabilir. İade kararı alındığında teslim ve dönüşün fiilî koşulları, gerekli koruyucu düzenlemeler ve sonraki süreçler ayrıca planlanır. Kişisel ilişki kurulmasına ilişkin başvuru da iade talebiyle aynı hedefi taşımaz. Sürecin merkezinde çocuğun durumu bulunur; taraflar arasındaki her anlaşmazlık bu dosyada çözülmez.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · HCCH — 1996 Çocukların Korunması Sözleşmesi · Adalet Bakanlığı — Çocuk Hukuku Bürosu ve merkezî makam görevi

VARSAYIMSAL ÖRNEK

Varsayımsal örnek: tatil sonunda geri dönmeme

Çocuk mutat yaşadığı ülkeden diğer ebeveynle üç haftalık tatil için ayrılır. Dönüş yapılmayınca tatil izni, dönüş yazışmaları ve önceki bakım düzeni birlikte incelenir. İzinli ilk yolculuk bulunması, sonraki alıkoymanın mutlaka hukuka uygun olduğu anlamına gelmez; iade şartları ayrıca değerlendirilir.

Örnek açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek dosya veya alınmış sonuç aktarımı değildir.

Hangi Belgeler Hazırlanabilir?

  • Çocuğun doğum ve kimlik belgeleri
  • Velayet, ebeveynlik, kişisel ilişki ve mevcut koruma kararları
  • Olaydan önceki yaşam merkezini gösteren okul, sağlık ve bakım kayıtları
  • Gidiş ve kararlaştırılmış dönüş tarihleri ile seyahat belgeleri
  • Seyahat izni, dönüş talebi ve ilgili yazışmalar
  • Çocuğun bilinen yeri ve somut acil koruma ihtiyacını gösteren mevcut belgeler

Önce çocuğun yaşı, olay tarihleri, önceki mutat meskeni ve velayet hakkının kaynağı incelenir. Bu bilgiler Sözleşmenin kapsamını ve talebin iade mi kişisel ilişki mi olduğunu ayırır.

Yetkili makam ve başvuru yolu

Türkiye’de merkezî makam Adalet Bakanlığıdır; 5717 sayılı Kanun kapsamındaki yargısal süreçte görevli mahkeme aile mahkemesidir. Diğer ülkedeki makam ve usul, ilgili ülkenin uygulamasına göre ayrıca belirlenir.

Süre ve dosya aşaması

Olaydan sonra gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır. Bir yıllık süre otomatik hak düşümü gibi okunmaz; Sözleşme m.12’deki başlangıç ve yeni çevreye yerleşme ayrımı önemlidir. Çocuğun on altı yaşını doldurması uygulama kapsamını etkiler.

Vekâletname ve temsil

Avukatla takip edilecek makam ve yargılama işlemleri için uygun vekâlet kapsamı belirlenir. Merkezî makamın başvuru formu, temsil yetkisi ve tercüme koşulları ayrıca tamamlanır.

Kendiniz hazırlayabileceğiniz bilgiler

  • Götürme, dönüş ve öğrenme tarihlerini kronolojiye dökün.
  • Elinizdeki kararların tamamını ve mevcut yabancı dosyaların bilgilerini toplayın.
  • Resmî merkezî makam başvuru rehberine göre ilk belge listesini hazırlayın.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğun Türk vatandaşı olması iade talebini tek başına engeller mi?

Sözleşme incelemesi yalnız vatandaşlığa dayanmaz. Önceki mutat mesken, velayet hakkının ihlali, yaş ve iki ülke arasındaki uygulanabilirlik araştırılır. Türk vatandaşlığı tek başına dosyanın sonucunu belirleyen genel bir ret kuralı değildir.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni

Götürmenin üzerinden bir yıl geçtiyse artık başvuru yapılamaz mı?

Bir yılın dolması otomatik başvuru yasağı değildir. Sözleşme m.12 uyarınca süreden sonra açılan işlemlerde çocuğun yeni çevresine yerleşmiş olduğu savunması ve diğer koşullar ayrıca değerlendirilir. Tarihler ve gecikmenin etkisi dosyada incelenmelidir.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni

Çocuk iade edilirse velayet diğer ebeveyne mi verilmiş olur?

İade kararı velayetin esasını belirlemez. Hangi ülkedeki hangi makamın velayet ve koruma tedbirlerini değerlendireceği ayrı meseledir. Güvenli dönüş ve gerekli geçici düzenlemeler somut olayda ayrıca ele alınır.

Resmî dayanak: HCCH — 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi resmî tam metni · HCCH — 1996 Çocukların Korunması Sözleşmesi

DOSYANIZIN KOŞULLARINI DEĞERLENDİRELİM

İki ülkedeki işlemleri
birlikte planlayın.

Avukat sözleşmenin iki ülke arasında uygulanabilirliğini, hak ihlalini, delilleri ve istisna iddialarını değerlendirir; merkezî makam ve yargısal başvuruların koordinasyonuna, geçici tedbirlere ve kararın uygulanmasına verilen kapsamda yardımcı olur.

Sesli mesaj gönderebilirsiniz.

WhatsApp’tan görüşme talep edin

Resmî Kaynaklar

İlgili Rehberler

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Her hukuki mesele kendi koşullarıyla ele alınır.

Durumunuzu hazırlık aracında başlıklara ayırın veya görüşme için uygun zamanı birlikte belirleyelim.

WhatsApp