Tüketici mahkemesi nedir?

Görevi tüketici ilişkisi belirler

Tüketici mahkemesinin görevinde tarafların sıfatı ve işlemin amacı önemlidir. Ticari veya mesleki olmayan amaçla mal veya hizmet edinen kişiyle ticari faaliyet içinde hareket eden satıcı veya sağlayıcı arasındaki uyuşmazlık değerlendirilebilir. Sözleşmenin banka, sigorta veya başka alana ilişkin olması tek başına tüketici niteliğini ortadan kaldırmaz; özel hükümler ve işlem amacı incelenir. Buna karşılık iki tacirin işletme faaliyeti için yaptığı sözleşme sırf standart form içeriyor diye tüketici davasına dönüşmez.

Mahkeme bulunmayan yerde

Her adliyede ayrı tüketici mahkemesi kurulmuş olmayabilir. Bu yerlerde görevli asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir. Dilekçenin doğru mahkemeye yöneltilmesi gerekir; yalnız büyük şehirde özel mahkeme bulunduğu için tüketicinin mutlaka oraya gitmesi gerektiği düşünülmemelidir. Yetki bakımından 6502 m.73 ve genel usul hükümleri birlikte değerlendirilir. Tüketicinin yerleşim yeri özel önem taşır. Karşı tarafın merkez adresiyle dava açılabilecek yerler aynı kavram değildir; somut sözleşme ve talep incelenir.

Hakem heyetinden farkı

2026 yılında 186.000 TL’nin altında kalan tüketici uyuşmazlıkları için hakem heyeti başvurusu zorunlu sınır oluşturur. Bu tutar ve üzerindeki talepler heyetin parasal görev alanı dışında kalır. Mahkeme ise hem kanuni koşullarla açılan tüketici davalarını hem heyet kararlarına itirazları inceler. Bu iki iş aynı usulde değildir. Hakem heyeti kararına itiraz, yeni bir normal alacak davası gibi serbest zamanaşımı içinde açılamaz; iki haftalık özel süre önemlidir. Görev, değer ve dava türü baştan ayrılmalıdır.

Dava şartı arabuluculuk

6502 m.73/A uyarınca tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk genel kuraldır; kanundaki istisnalar saklıdır. Hakem heyetinin görevi içindeki işler, heyet kararına itiraz ve kanunun saydığı diğer istisnalar ayrı değerlendirilir. Her tüketici talebinin mutlaka arabuluculuktan geçmesi veya hiçbirinin geçmemesi şeklinde genelleme yanlıştır. Dava şartı gereken durumda son tutanak dosyaya eklenir. Görüşmede anlaşma sağlanmasıyla sağlanmaması sonraki yolu değiştirir; sürelerin etkisi ilgili düzenlemeye göre hesaplanır.

Dava dilekçesinin somut olması

Dilekçede taraflar, olaylar, hukuki talep ve deliller açık yazılır. Ayıplı malda bedel iadesi, değişim, onarım veya indirim taleplerinin koşulları farklıdır. Banka kesintisinde hangi tarihte hangi kalemin iadesi istendiği belirtilir. Yalnız tüketici mağduriyeti ifadesi mahkemenin hangi edimi hükme bağlayacağını göstermeyebilir. Belirsiz alacak veya kısmi dava seçimi kendi koşullarına tabidir; sırf masrafı azaltmak için gerçek değerin rastgele düşük yazılması doğru değildir. Önceki başvuru ve tahsilatlar da açıklanmalıdır.

Zamanaşımı ve özel süreler

Tüketici mahkemesi için bütün davaları kapsayan tek bir başvuru süresi yoktur. Ayıplı mal ve hizmet, haksız ücret, sözleşmeden dönme veya heyet kararına itiraz farklı sürelerle değerlendirilir. Garanti süresi ile zamanaşımı her zaman aynı değildir. Ağır kusur, hile ve özel hükümler de sonucu etkileyebilir. Satıcıyla görüşmeye devam etmek her durumda süreyi durdurmaz. Arabuluculuğun süreler üzerindeki etkisi kendi kanununa göre belirlenir; görüşme tarihleri ve son tutanak açık kayda alınmalıdır.

Harç muafiyeti ve gerçek giderler

Tüketicilerin kanunda düzenlenen davalarda harç muafiyeti bulunur; ancak bu, gider avansı, bilirkişi, tebligat veya karşı taraf vekâlet ücreti riskinin hiçbir zaman olmayacağı anlamına gelmez. Dava sonucuna ve yargılama türüne göre giderler değerlendirilir. Adli yardım şartları ayrıca araştırılabilir. Avukatla temsil zorunluluğunun bulunmaması teknik hukuki incelemenin gereksiz olduğu anlamına da gelmez. Kullanıcı mali değerlendirme yaparken yalnız mahkeme harcına bakmamalı; talebin ispatı için gerekecek uzman incelemesini de hesaba katmalıdır.

Deliller ve bilirkişi incelemesi

Sözleşme, ön bilgilendirme, fatura, teslim ve servis kayıtları, ödeme belgeleri ve taraf yazışmaları temel delillerdir. Teknik arıza veya bankacılık hesabı uzmanlık gerektirebilir. Bilirkişinin görevi hukuki sonucu mahkeme yerine kararlaştırmak değil teknik meseleye açıklık getirmektir. Rapor geldiğinde hangi ölçüm veya hesabın yanlış olduğu somutlaştırılarak süresinde itiraz edilir. Ürünün incelemeye hazır tutulması, arızanın tekrarını gösteren kayıtlar ve önceki onarım tarihleri önemli olabilir. Belge saklanmaması haklı talebin ispatını zorlaştırabilir.

Heyet kararına itirazın özelliği

Hakem heyeti kararına karşı güncel 6502 m.70 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde mahkemeye itiraz edilir. Ticaret Bakanlığının 2026 rehberi süreyi ve mahkeme yerini doğrular. Aynı heyete dilekçe vermek bu yolu karşılamaz. İtirazın icrayı kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır; gerekiyorsa durdurma kararı ayrıca istenir. Bu itiraz üzerine verilen kararın kesinliği ile normal tüketici davasındaki istinaf koşulları farklıdır. Her tüketici mahkemesi kararına aynı kanun yolu takvimi uygulanmaz; kararın niteliği belirlenmelidir.

Örnek: yüksek bedelli hizmet uyuşmazlığı

Bir tüketici özel kullanımı için aldığı hizmetin hiç verilmediğini ve yüksek tutarlı bedelin iadesini isteyebilir. Uyuşmazlık 2026 heyet sınırını aşıyorsa önce dava şartı arabuluculuk ve istisnalar araştırılır. Dava açılırsa sözleşme, ödeme ve hizmetin verilmediğini gösteren kayıtlar sunulur. Aynı olayda satıcının yalnız küçük bir kalemi kabul etmesi bütün uyuşmazlığı çözmeyebilir. Tüketici hangi tutarın iade edildiğini ve kalan talebini açıklar. Talep ticari amaçlı alıma ilişkinse görev değerlendirmesi değişebilir; tutar tek ölçüt değildir.

Yargısal denetimin kapsamı

Resmî UYAP haksız şart kararlarında standart sözleşmenin müzakere edilmesi, tüketici aleyhine dengesizlik ve ispat yükü ayrımları açıklanmıştır. Bu ilkeler mahkemenin her sözleşme maddesini yalnız imza var diye geçerli saymamasını gerektirir. Ancak tüketici sıfatı her iddianın kabulünü garanti etmez. Kullanıcı açısından uygun mahkeme, doğru dava öncesi yol ve açık talep birlikte önemlidir. Hüküm alındıktan sonra infaz ve kanun yolu koşulları ayrıca izlenmelidir; dava açılması tek başına paranın hemen hesaba yatması demek değildir.

Sık sorulan sorular