ADAR HUKUK
Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Masrafı: Tebligat, Belgeler ve Dava Bütçesi
Yabancı uyruklu eşten boşanmanın masrafı yalnız eşin vatandaşlığına göre belirlenmez. Davanın nerede açılacağı, uygulanacak hukuk, eşin adresi, anlaşma durumu, yabancı belgeler ve kararın başka ülkede kullanılma ihtiyacı birlikte incelenir. Harç, avukatlık ücreti, tercüme ve yurt dışı tebligatı ayrı kalemlerle hesaplamak gerekir.
Vatandaşlık tek başına toplam fiyatı belirlemez
Türkiye’de yaşayan yabancı eşe Türkiye’de tebligat yapılabilen bir dosya ile adresi başka ülkede bulunan eşe uluslararası tebligat gerektiren dosyanın gider yapısı farklıdır. Her iki dosyada da taraflardan biri yabancı olabilir; buna rağmen aynı masraf çıkacağı söylenemez. Ön incelemede vatandaşlıkların yanında yerleşim yerleri, fiilen yaşanılan ülkeler, evlenme tarihi ve Türkiye’deki nüfus kayıtları da belirlenmelidir.
Yabancı eşle evlenmiş olmak, Türkiye’de boşanma davası açılamayacağı veya davanın mutlaka yabancı ülkede görülmesi gerektiği anlamına gelmez. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ayrı, uyuşmazlığa uygulanacak maddi hukuk ayrı konudur. Türkiye’de görülen bir dosyada kanunlar ihtilafı kuralları nedeniyle yabancı hukuk gündeme gelebilir. Masraf tahmini de hangi hukuki yolun seçileceği belirlenmeden güvenilir biçimde yapılamaz.
Görev, yetki ve uygulanacak hukuk
Aile mahkemesinin görev alanı ile hangi yerdeki mahkemenin yetkili olduğu farklı sorulardır. TMK m.168, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer bağlantısını düzenler. Milletlerarası yetki bakımından MÖHUK m.40 ve gerektiğinde m.41 incelenir. Bu değerlendirme, sadece avukatın ofisinin bulunduğu şehirde dava açılabileceği varsayımıyla yapılmamalıdır.
MÖHUK m.14, boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümlerinde eşlerin ortak milli hukuku, farklı vatandaşlıklarda ortak mutad mesken hukuku ve bunun bulunmaması hâlinde Türk hukuku bağlantılarını düzenler. Çok vatandaşlık, kamu düzeni ve sözleşmeler sonucu etkileyebilir. Mal rejimi, çocukların korunması ve başka mali talepler için ayrı kurallar veya milletlerarası sözleşmeler gündeme gelebileceğinden bütün meselelerin tek hükümle çözüleceği söylenmemelidir.
Dava açılışındaki harç ve avans
Başvuru harcı, karar ve ilam harcı ile gider avansı, Türkiye’de açılan boşanma davasının başlangıç bütçesinde ayrı gösterilir. Yıllık tarifeler ve talebin niteliği esas alınır. Yabancı vatandaşlık genel bir sabit “yabancı boşanma harcı” yaratmaz. Dosyada bağımsız malvarlığı veya başka parasal talepler varsa bunların harçlandırılması ayrıca değerlendirilir. Talep edilen hukuki sonuçlar netleşmeden tek bir toplam rakam verilmesi yanıltıcı olabilir.
HMK m.120 uyarınca gider avansının yeterliliği dava sırasında da kontrol edilir. Yeni tebligatlar veya başka işlemler ek avans ihtiyacı doğurabilir. Delil avansı ise belirli delillerin toplanması için ayrı değerlendirilir. Başlangıçta yatırılan tutarın bütün dava boyunca değişmeyeceği varsayılmamalıdır. Mahkemenin tamamlatma kararında verilen süre ve istenen kalem dikkatle izlenmeli; ödenen masrafların dekontları dosya bazında saklanmalıdır.
Yurt dışı tebligatı masrafı
Eşin yabancı ülkedeki adresi biliniyorsa tebligat yöntemi, ülke ve uygulanabilecek sözleşmelere göre belirlenir. Tebligat Kanunu, ilgili uluslararası anlaşmalar ve Adalet Bakanlığının güncel uygulamaları incelenir. Bazı işlemlerde tercüme, belge örnekleri ve yabancı makam giderleri gerekebilir. Aynı ülkede bile tebliğin Türk vatandaşına veya yabancı kişiye yapılması farklı usulleri gündeme getirebilir; her dosyaya tek yöntem uygulanmaz.
Adresin eksik veya yanlış verilmesi süreyi ve masrafı artırabilir. Eşin yurt dışında yaşadığı bilindiği hâlde eski Türkiye adresini gerçek adres gibi göstermek sağlıklı bir çözüm değildir. Tebligatın geçerliliği, sonraki kararın kesinleşmesi ve yabancı ülkede tanınması bakımından önem taşır. Başlangıçta ülke, şehir, sokak, posta kodu ve adresin ne zaman doğrulandığı hazırlanmalıdır. Bilinen iletişim bilgileri adresin yerine geçmeyebilir.
Belgeler ve tercüme ihtiyacı
Kimlik veya pasaport, evlilik belgesi, nüfus kayıtları, yabancı ikamet bilgisi ve çocuklara ilişkin belgeler ilk belge listesinin temelini oluşturur. Belgelerin tam sayfa ve okunaklı örnekleri hazırlanmalıdır. Türkiye’de evlilik kaydı eksikse kayıt sorunu ayrıca incelenir. Her belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi ve mahkemede neyi kanıtlayacağı belirtilirse gereksiz tercüme ve onay işlemlerinin önüne geçilebilir.
Tercüme masrafı sayfa sayısı, dil, belgenin biçimi ve gereken onaylara bağlıdır. Yabancı kararın veya vekâletnamenin yalnız ilk sayfasını çevirmek çoğu zaman eksik hazırlığa neden olur. Apostil ve eklerin tercümede bulunması gerekebilir. Belgenin noter onaylı veya başka resmî biçimde sunulması şartı, kullanılacak işlemle birlikte belirlenir. İnternet çevirisi hukuki dosyada istenen onaylı tercümenin yerine kendiliğinden geçmez.
Apostil, tasdik ve konsolosluk vekâleti
Apostil, her yabancı ülkede düzenlenen belge için uygulanabilecek evrensel bir yöntem değildir. Belgenin düzenlendiği ve kullanılacağı ülkeler arasında sözleşmenin uygulanması, belgenin niteliği ve muafiyetler kontrol edilir. Apostil imza, sıfat ve mühürün doğrulanmasını sağlar; vekâletnamenin boşanma için gerekli özel yetkileri içerdiğini garanti etmez. Konsolosluk belgelerinin sözleşmedeki konumu da noter belgelerinden farklı değerlendirilebilir.
Yurt dışında bulunan Türk vatandaşı için Türk konsolosluğunda uygun vekâletname düzenlenmesi seçenek olabilir. Yabancı vatandaşın konsolosluk işlemine erişimi ve yabancı noterde düzenlenen belgenin Türkiye’de kullanılması ayrıca araştırılır. Boşanma temsilinde gerekli özel yetki ve fotoğraf şartı baştan açıklanmalıdır. Yanlış yetki içeren vekâletnamenin tekrar düzenlenmesi ek ücret ve zaman yaratır; yalnız “genel vekâletname” başlığıyla yetinilmemelidir.
Anlaşmalı ve çekişmeli dosyanın bütçe farkı
Türk hukukunun uygulandığı anlaşmalı boşanmada TMK m.166/3 koşulları aranır. Evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin serbest iradesi, bizzat dinlenme ve sonuçların uygun bulunması önemlidir. Eşin yurt dışında olması bu şartları ortadan kaldırmaz. Duruşmaya katılımın hukuken nasıl sağlanacağı ve gerekiyorsa seyahat masrafı önceden planlanır. Vekil aracılığıyla her anlaşmalı dosyanın tamamen uzaktan bitirileceği vaat edilmemelidir.
Çekişmeli dosyada tanık, belge celbi, sosyal inceleme, bilirkişi veya başka delil işlemleri gündeme gelebilir. Mahkeme yoğunluğu ve uluslararası tebligat sonucu süre etkilenir. Daha uzun dava, mutlaka her duruşma için ayrı avukatlık ücreti alınacağı anlamına gelmez; sözleşme ve tarife kapsamı incelenir. Buna karşılık sonradan başlayan bağımsız dava veya başka ülkedeki hukuki işlem ayrı hizmet olarak değerlendirilmesi gereken bir konu olabilir.
Yabancılık teminatı ve adli yardım
MÖHUK m.48 uyarınca yabancı gerçek ve tüzel kişilerin dava açması, davaya katılması veya icra takibi yapması bakımından teminat konusu incelenebilir. Karşılıklılık esasına göre muafiyet ve ilgili anlaşmalar ayrıca değerlendirilir. Yabancı eşin sadece davalı olmasıyla her durumda teminat isteneceği söylenemez. Hangi tarafın hangi sıfatla işlem yaptığı ve ülke bağlantısı belirlenmeden bütçeye kesin teminat rakamı eklenmemelidir.
Ödeme gücü bulunmayan kişiler için HMK m.334 ve devamındaki adli yardım hükümleri değerlendirilir; yabancılarda karşılıklılık koşulu ayrıca önem taşır. Gelir, malvarlığı, aile giderleri ve davanın dayanakları belgelenir. Baro adli yardımı ile mahkeme adli yardımı farklı süreçlerdir. Başvurunun yapılması kabul edildiği anlamına gelmez; kararın kapsamı ve geçici muafiyetlerin dava sonunda nasıl değerlendirileceği dosya üzerinden takip edilir.
Kararın diğer ülkede kullanılması
Türkiye’de boşanma kararı verilmesi yabancı ülkedeki nüfus veya medeni hâl kaydını her durumda otomatik değiştirmez. Kararın kesinleşmiş örneği, uygun tasdik, tercüme ve yabancı ülkede tanıma işlemi gerekebilir. Bu işlemin masrafı Türkiye’deki boşanma davasından ayrı olabilir. Aynı şekilde velayet, nafaka veya malvarlığı hükmünün başka ülkede icrası, yalnız boşanmanın nüfusa işlenmesinden farklı bir hukuki sonuçtur.
Örneğin yabancı eş Türkiye’de yaşıyor ve belgeler Türkçe ise temel bütçede uluslararası tebligat kalemi bulunmayabilir. Eş başka ülkede yaşıyor, adres araştırması gerekiyor ve karar orada kullanılacaksa tercüme, tebligat ve karar sonrası işlemler artabilir. Bu iki örnek aynı vatandaşlıkla ilgili olsa bile aynı toplamı vermez. Gerçekçi teklif, ülke ve işlem bazında kalemlerin dâhil veya hariç olduğunu gösterir.
Sık sorulan sorular
Yabancı eşten boşanma her zaman daha pahalı mı?
Hayır. Eşin adresi, belge dili, dava türü ve kararın başka ülkede kullanılması maliyeti belirler. Yabancı vatandaşlık tek başına bütün dosyalar için ek sabit ücret doğurmaz.
Eşim yurt dışında, Türkiye’de avukatla takip edebilir miyim?
Milletlerarası yetki ve temsil koşulları varsa avukatla takip mümkündür. Anlaşmalı boşanmada tarafların bizzat dinlenmesi gibi özel şartlar ayrıca incelenir; bütün işlemlerin uzaktan yapılacağı söylenemez.
Apostil tercümenin yerine geçer mi?
Hayır. Apostil belgedeki imza ve mühürün doğrulanmasına ilişkin işlemdir. Tercüme, belgenin içeriğinin gerekli dilde sunulmasına hizmet eder; iki işlemin amacı farklıdır.
Türkiye’de boşanma yabancı nüfus kaydını değiştirir mi?
Her ülkede kendiliğinden sonuç doğurmaz. Yabancı makamın tanıma ve kayıt şartları kontrol edilir. Bu işlem ile nafaka veya velayet hükmünün icrası da ayrı değerlendirilir.
İlgili hesaplama araçları
Ön hesaplamayı dosyanızın belgeleri ve güncel resmî tutarlarla karşılaştırın.