Haciz nedir?

Haczin alacak takibindeki yeri

Haciz, borcun varlığını ilk kez belirleyen bir mahkeme kararı değildir. Takip türüne göre ödeme emrinin kesinleşmesi veya icra emrine rağmen borcun ödenmemesi sonrasında cebrî tahsil aşamasına geçilmesini sağlar. Birden fazla borçlu varsa her kişinin sorumluluğu ve kendisine yöneltilen takip ayrı incelenir. Borçlunun adına benzeyen başka kişinin malı, yalnız isim benzerliği nedeniyle takip konusu yapılamaz. Dosya numarası ve kimlik eşleştirmesi bu nedenle önem taşır.

Kesin haciz ve ihtiyati haciz ayrımı

Kesin haciz tahsil amacı taşıyan takibin bir aşamasıdır; ihtiyati haciz ise kanundaki koşullarla alacağı geçici olarak koruyan mahkeme tedbiridir. Tedbirin uygulanması, alacağın kesinleştiğini veya haczedilen şeyin hemen satılabileceğini göstermez. İhtiyati haczin tamamlayıcı işlemleri ve itiraz yolu ayrıca değerlendirilir. Aynı maldaki geçici tedbir ile kesin haczin tarihlerinin birbirine karıştırılması, satış bedelinin paylaşımında da yanlış sonuca götürebilir. Hangi kararın hangi dosyada verildiği belirlenmelidir.

Malın türüne göre farklı uygulama

Taşınmazda tapu kaydına, araçta ilgili sicile haciz işlenmesi mümkündür. Bankadaki alacakta bankaya yönelen işlem, işyerindeki taşınırda haciz tutanağı önem kazanır. Sicile şerh verilmesi ile eşyanın muhafazaya alınması farklı işlemlerdir. Hacizli aracın her durumda hemen çekileceği veya tapuda haciz görünen evin aynı gün boşaltılacağı söylenemez. Satış ve teslimin kendilerine özgü şartları vardır. Malın hukuki niteliği doğru usulü belirler.

Hangi mallar korunur?

İİK 82 ve 83, bazı mal ve gelirleri tamamen veya kısmen haciz dışında tutar. Borçlunun ve ailesinin zorunlu ihtiyacı olan ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli araçlar ve hâline uygun konut bakımından ayrı şartlar bulunur. Koruma bütün malvarlığı için sınırsız değildir; para, kıymetli evrak ve değerli eşyanın durumu farklı olabilir. Bir şeyin borçlu tarafından önemli görülmesi yeterli olmaz. Kullanım amacı, sayı, değer ve kanuni istisnalar birlikte araştırılır.

Konutta haciz için yargısal denetim

İİK 79/a kapsamında konutta haciz yapılmasına karar veren icra müdürünün kararı icra mahkemesinin onayına sunulur. Konut niteliğinin sonradan anlaşılması halinde uygulanacak işlem de kanunda düzenlenir. Bu denetim borçlunun tüm borçlardan kurtulması anlamına gelmez; konuta giriş ve haciz usulünü ilgilendirir. İhtiyati haciz ve yürürlük geçişi gibi özellikler ayrıca incelenmelidir. İşyerinin içinde yaşam alanı bulunması halinde mekânın gerçek kullanımını açıklayan belgeler yararlı olabilir.

Ölçülülük ve borç miktarı

İİK 85 uyarınca alacak, faiz ve giderleri karşılayacak ölçüde haciz gözetilir; borçluyla alacaklının menfaatleri bağdaştırılmalıdır. Birden fazla malın haczi kendi başına her zaman hukuka aykırı değildir, çünkü piyasa değeri ile zorunlu satıştan elde edilecek bedel farklı olabilir. Buna karşılık güncel borcun çok üzerinde ve gereksiz müdahale iddiası somut hesapla gösterilmelidir. Önceki ödeme, diğer dosyadaki tahsilat ve mal üzerindeki önceki haklar değerlendirmeyi etkiler.

Haczi öğrenen kişinin belge dosyası

Ödeme veya icra emri, tebligat kayıtları, haciz talebi, müdürlük kararı, haciz tutanağı ve güncel borç hesabı birlikte alınmalıdır. Haczedilen eşyanın başka kişiye ait olduğu ileri sürülüyorsa satın alma belgesi, ödeme kaydı ve kullanım ilişkisi ayrılır. Banka hesabında korunan gelir varsa hesap dökümü kaynağı göstermelidir. Yalnız e-Devlet ekranındaki haciz satırı işlemin kapsamını anlatmayabilir; hangi icra dosyasından ne miktar için konulduğu dosya belgesinden anlaşılır.

Şikâyet ve istihkak aynı başvuru değildir

İcra görevlisinin hukuka aykırı işlemi için şikâyet, üçüncü kişinin mal üzerindeki hakkı için istihkak yolu gündeme gelebilir. Borcun hiç doğmadığını ileri sürmek ise takip türüne uygun itiraz veya dava gerektirebilir. Genel şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gündür; özel süre ve süresiz şikâyet halleri ayrı tutulur. Her sorunun haciz kaldırma dilekçesi adıyla aynı makama sunulması doğru değildir. Durdurma talebi de ayrıca açıklanmalıdır.

Satış süresi haciz tarihinden izlenir

Haciz konulması tek başına sonsuza kadar satış yetkisi sağlamaz. İİK 106 ve 110 uyarınca satış talebi ve gerekli giderlerin yatırılması için süreler önemlidir. Güncel genel düzenlemede satış isteme süresi hacizden itibaren bir yıldır; başarısız artırma ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilir. Dosyadaki ilk takip tarihiyle belirli malın haciz tarihi aynı olmayabilir. Yeniden haciz konulmuşsa eski ve yeni işlemlerin doğurduğu haklar ayrıca incelenmelidir.

Örnek: başkasına ait bilgisayar

Borçlunun çalıştığı ofiste bulunan bilgisayarın başka şirket tarafından kiralandığı düşünülürse yalnız haciz tutanağına itiraz etmekle yetinilmemelidir. Eşyanın seri numarası, kira veya finansal kiralama belgesi, teslim kayıtları ve istihkak bildirimini yapan kişinin yetkisi incelenir. Bunun yanında eşyanın fiilen kimin zilyetliğinde olduğu usul yolunu etkiler. Faturanın tarihiyle haciz tarihi arasındaki ilişki önemlidir; sonradan hazırlanan açıklama önceki ticari kayıtlarla aynı ispat değerinde kabul edilmez.

Yargı kararlarının gösterdiği sınır

Anayasa Mahkemesinin Emine Göksel kararında aile konutu haczinden etkilenen eşin iddialarını yargı önüne taşıyabilmesinin önemi belirtilmiştir. Bu karar bütün aile konutlarının mutlak haciz yasağına tabi olduğu anlamına gelmez. Somut konutun borçlu ve ailesinin ihtiyacına uygunluğu ile tarafların menfaatleri değerlendirilir. Kullanıcı açısından sonuç, haczin yalnız takip borçlusunu etkilediğinin varsayılmaması ve aile hayatına ilişkin belgelerin dosyada görünür kılınmasıdır.

Sık sorulan sorular