Maaş haczi nedir?

İşverene ulaşan haciz yazısının anlamı

Maaş haczi, çalışanın iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. İşverene gönderilen yazı, çalışanın ücretinden belirli kesinti yapılmasını ve dosyaya ödeme gönderilmesini amaçlar. İşveren hangi kişiye, hangi dosyaya ve hangi sırayla kesinti yapacağını belirlemelidir. Çalışanın görev unvanı kadar ücretin hukuki niteliği de önemlidir. Aynı bordroda görülen düzenli ücret, kıdem tazminatı ve masraf iadesi ayrı değerlendirmelere tabi olabileceğinden bütün tutarlara tek oran uygulanması doğru olmaz.

İş Kanunu kapsamındaki ücret koruması

4857 sayılı İş Kanunu 35 uyarınca işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacaklılarının hakları saklıdır. Bu özel hüküm, İİK 83 içindeki genel gelir düzenlemesiyle birlikte düşünülmelidir. Her maaş için kesinti oranının mutlaka aynı olduğunu söylemek yanlıştır. Çalışanın işçi mi kamu görevlisi mi olduğu, kesintinin cari nafakaya mı adi borca mı ilişkin bulunduğu ve ücret kaleminin niteliği baştan ayrılmalıdır.

Birden fazla haciz gelirse

İİK 83 kapsamında maaş hacizleri sıraya konur; öndeki haciz için kesinti bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilmez. Ancak cari nafaka ve özel alacakların rejimi bu sade sıralamadan farklı sonuçlar doğurabilir. İşveren her yeni yazı geldiğinde mevcut dosyaları ve sıra tarihlerini bildirmelidir. Borçlunun başka dosyası bulunması yazının cevapsız bırakılmasını haklı kılmaz. Sıra bilgisi icra müdürlüğünce takip edilmeli, dosya kapandığında sonraki dosyaya geçiş açık kayıtla yapılmalıdır.

Emekli aylığıyla ücret birbirine karıştırılmaz

5510 sayılı Kanun 93 kapsamındaki gelir, aylık ve ödeneklerde özel haciz yasağı vardır. Kanunda belirtilen Kurum alacakları, nafaka ve borçlunun muvafakati yönünden ayrı inceleme gerekir. Çalışma karşılığı işçi ücreti ile emeklilik aylığının aynı banka hesabına yatması, bunların hukuki niteliğini eşitlemez. Bankanın sözleşmeden kaynaklanan takas veya mahsup işlemi de icra dairesinin maaş hacziyle aynı işlem değildir. Başvuruda kesintiyi kimin yaptığı mutlaka belirtilmelidir.

İşverenin cevap ve ödeme yükümlülüğü

İİK 355 çerçevesinde işverenin haciz yazısını aldıktan sonra kanundaki bir haftalık bildirim yükümlülüğü dikkate alınır. Maaşın tutarı, mevcut kesintiler ve istenen bilgiler doğru cevaplanmalıdır. Çalışan ayrılırsa veya ücreti değişirse ilgili bildirimler de yapılır. Kesilmesi gereken para dosyaya gönderilmezse İİK 356 kapsamında sorumluluk gündeme gelebilir. İşverenin yalnız çalışanla yaptığı sözlü anlaşmaya dayanarak kesintiyi durdurması uygun değildir; müdürlük yazısı ve dosya hesabı esas alınmalıdır.

Bordro ve hesap dökümü birlikte okunur

Kontrol için brüt tutardan çok hangi net alacağın hangi tür kesintiye tabi tutulduğu belirlenir. Ücret bordrosu, banka ödeme kaydı, haciz yazısı ve önceki ayların dosya tahsilatları eşleştirilmelidir. Örneğin bordroda kesinti görünmesine rağmen dosyaya para girmemişse çalışanın kendi borcunu yeniden ödemesi gerekip gerekmediği hemen varsayılamaz. Önce işverenin transfer kaydı istenir. Aynı ayda iki dosyaya yapılan ödemeler sıralama veya nafaka nedeniyle açıklanabilir; gerekçe belgeden görülmelidir.

Hangi tutarlar ayrıca incelenir?

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, ikramiye ve fazla çalışma alacağı tek bir maaş başlığı altında değerlendirilmemelidir. İşten ayrılışta doğan toplu ödeme düzenli aylık ücretle aynı korumaya sahip olmayabilir. Alacak kaleminin kaynağı ve özel yasa hükmü belirleyicidir. Çalışanın işverenden avans almış olması da haczin etkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önceden yapılan devir, hacizden önceki ödeme ve gerçek mahsup ilişkisi somut belgeler üzerinden incelenir.

Hatalı kesintiye başvuru yolu

Kesinti icra müdürlüğü kararından doğuyorsa icra mahkemesine şikâyet gündeme gelir; işverenin bordroyu yanlış hesaplaması ise iş ilişkisi yönünden başka talepleri de gerektirebilir. Genel şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gün olmakla birlikte haczedilemezliğin ve işlemin özelliği ayrı değerlendirilir. Dilekçede hangi ayın hangi kaleminden ne kadar fazla kesildiği gösterilmelidir. Yalnız geçinemiyorum açıklaması yerine bordro, aile yükümlülükleri ve uygulanan oran birlikte sunulmalıdır.

Örnek: iki banka borcu ve nafaka

Bir çalışanın iki ayrı banka borcundan haczi ve ayrıca cari nafaka yükümlülüğü bulunabilir. İki adi alacak için aynı anda iki ayrı dörtte bir kesinti yapılacağı sonucu çıkarılamaz. Cari nafakanın niteliği ve hükümdeki tutarı ise ayrıca ele alınır. İşveren dosyaları geliş sırasına göre kaydederken nafaka kararını da incelemelidir. Birikmiş nafaka ile işlemekte olan aylık nafakanın ayrılması, toplam kesintinin nedenini anlamak bakımından özellikle önem taşır.

Muvafakat her sorunu çözmez

İcra haczine rıza ile bankanın kendi kredi alacağı için takas veya mahsup yapması ayrıdır. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 21.03.2025 tarihli E.2022/2, K.2025/1 kararında, tüketici kredisi için verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onaylarla bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının mümkün olduğu kabul edilmiştir. Bu güncel yaklaşım, resmî UYAP kararında da uygulanmıştır. Ancak her banka kesintisi otomatik geçerli değildir; onayın varlığı, kapsamı ve kesintinin gerçekten hangi hukuki işleme dayandığı incelenir. Adli maaş haczi korumalarıyla sözleşmesel banka tahsilatı birbirine karıştırılmamalıdır.

İş değişikliği ve dosyanın kapanması

Borçlunun iş değiştirmesi alacağı ortadan kaldırmaz; yeni işverene yeni haciz yazısı gönderilebilir. Eski işverenin son kesinti ve ayrılış bildirimi dosya hesabında önemlidir. Borç kapandığında güncel faiz ve gider hesabı yapılarak haczin kaldırılması ilgili işverene bildirilmelidir. İşverenin yalnız çalışanın sunduğu eski dekonta dayanması yerine müdürlükten gelen kaldırma yazısını kontrol etmesi gerekir. Fazla tahsilat varsa tutarın dosyada mı alacaklıda mı olduğu iade yolunu etkiler.

Sık sorulan sorular