Hangi aşamada haciz istenir?
Genel haciz yolunda takibin hacze elverişli hale gelmesi, ödeme emrinin tebliği, itiraz ve ödeme sürelerinin durumu üzerinden değerlendirilir. İlamlı ve kambiyo takiplerinin kendilerine özgü kuralları vardır. İhtiyati haciz ise kesin hacizden ayrı, mahkeme kararına dayalı geçici korumadır. Bu nedenle dosyada “haciz” sözcüğünün bulunması onun kesinleşmiş takip sonucunda uygulandığını göstermeyebilir.
Alacaklı haciz talebinde bulunur; yetkili icra organı yasal usule göre işlem yapar. Alacaklının veya özel bir tahsilat şirketinin borçlunun evine girip malına el koyması bu sistemin parçası değildir. Malvarlığı sorgularında da yetki, amaç ve kişisel veri sınırları bulunur.
Hangi mal ve haklar haczedilebilir?
Banka alacağı, ücretin haczedilebilir bölümü, araç, taşınmaz, şirket payı veya üçüncü kişideki alacak farklı yöntemlerle haczedilir. Her malın ekonomik değeri, mülkiyeti ve üzerinde önceki haklar araştırılır. Haciz tutarı dosya alacağı ve ferileriyle orantılı olmalıdır; borcu aşan ölçüsüz işlem ayrıca tartışılabilir.
Borçlunun kullandığı bir malın ona ait olduğu her durumda kabul edilmez. Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası istihkak usulünü gündeme getirir. Aynı şekilde taşınmazdaki ipotek veya araç üzerindeki başka hacizler tahsil sırasını ve net değeri etkiler.
Haczedilmezlik sınırları
İİK m.82 ve m.83 ile özel kanunlarda korunan mal ve gelirler vardır. Konut eşyası konusunda güncel m.82/3, para ve değerli eşya istisnaları dışında borçlu ve aynı çatıdaki aile bireylerinin kişisel eşyasını ve ortak kullanıma hizmet eden tüm ev eşyasını korur. Eski “aynı amaçla kullanılan eşyanın bir adedi” anlatımı güncel kural olarak kullanılmamalıdır.
Ücret, emekli aylığı ve sosyal yardım aynı hukuki kategori değildir. İşçi ücretindeki üst sınır ile İİK m.83'teki genel kısmi haciz çerçevesi; SGK aylığındaki özel koruma ve nafaka istisnaları birbirinden ayrılır. Bankadaki bütün paranın maaş veya emekli aylığı olduğu da incelemesiz varsayılamaz; kaynağı ve hesap hareketleri araştırılır.
Konutta haciz
İİK m.79/a, konut olarak belirlenen yerde haciz için icra mahkemesi onayı içeren özel usul öngörür. Yerinde konut niteliğinin anlaşılması ve borçlunun rızası gibi durumlar ayrıca düzenlenmiştir. Konutta haciz yapılabilmesi, içerideki bütün eşyaların haczedilebileceği anlamına gelmez. Mekâna giriş usulü ile eşyanın haczedilmezliği ayrı denetim konularıdır.
Hacizden sonra ne olur?
Malın muhafazası, kıymet takdiri, satış talebi ve giderler zamanında ele alınmalıdır. Satış isteme süresinin kaçırılması veya gerekli giderin yatırılmaması haczin düşmesine neden olabilir. Alacaklı bakımından haciz kaydı görmek, takip dosyasını izlemeyi bırakmak için yeterli değildir. Borçlu bakımından da ödeme yapılması, bütün sicil kayıtlarının kendiliğinden anında silindiğini göstermez.
Dosya değerlendirmesinde sorulacak sorular
- Haciz talebi ve işlemi hangi tarihte yapıldı?
- Malın mülkiyeti kime ait; istihkak iddiası var mı?
- Önceki rehin, haciz veya kamu alacağı kaydı bulunuyor mu?
- Mal veya gelir özel bir korumadan yararlanıyor mu?
- Satış süresi, gider avansı ve haczin devamı kontrol edildi mi?
Sık sorulan sorular
Haciz konulması tahsilatı garanti eder mi?
Hayır. Malın değeri, önceki haklar, satış sonucu ve paylaşım sırası tahsil edilebilecek tutarı etkiler.
Borçlu hiçbir mala sahip değilse takip biter mi?
Takip, zamanaşımı ve yenileme koşullarıyla değerlendirilmeye devam edebilir. Aciz belgesi ve tasarrufun iptali gibi yollar somut koşullarına göre incelenir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.