İstihkak davası nedir?

İcra istihkakının konusu

Bir mal borçlunun elinde bulunduğu için haczedilmiş olabilir; fakat üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu ileri sürebilir. İstihkak incelemesi, takip borcunun doğup doğmadığını değil belirli malın bu borç için paraya çevrilip çevrilemeyeceğini ele alır. Malın seri numarası, modeli, miktarı ve haciz tutanağındaki tarifi önemlidir. Genel olarak dükkândaki her şey benim demek yerine hangi eşya üzerinde hangi hakka dayanıldığı açıkça gösterilmelidir. İddianın kapsamı dava sonucunu belirler.

Zilyetlik neden belirleyicidir?

İİK 96–99 çerçevesinde malın borçlu veya üçüncü kişi elinde bulunması izlenecek usulü etkiler. Borçluyla üçüncü kişinin birlikte zilyetliği de ayrıca değerlendirilir. Haczin bir işyerinde yapılması, işyerinin tabelasında üçüncü kişinin adının bulunması veya kira sözleşmesi tek başına bütün eşyaların ona ait olduğunu göstermez. Ticari faaliyet, önceki adres, ortaklık ve fiili kullanım birlikte araştırılır. İcra müdürlüğünün hangi maddeyi uyguladığı görülmeden davayı kimin açması gerektiği kesinleştirilemez.

İddia ve dava süreleri ayrıdır

Haczi öğrenen üçüncü kişinin İİK 96 kapsamındaki yedi günlük iddia süresi önemlidir. Diğer taraflara verilen itiraz süresiyle mahkeme kararından sonra işleyen dava süresi aynı değildir. İİK 99 kapsamındaki üçüncü kişi zilyetliğinde alacaklıya dava açması için süre verilmesi farklı bir usuldür. Süre hesabı hangi kararın kime ne zaman tebliğ edildiğine göre yapılır. Haciz günü hazır bulunan kişi ile sonradan öğrenen kişi aynı öğrenme tarihine sahip sayılmayabilir.

İddiayı kim ileri sürebilir?

Mal sahibinin kendisi veya onu usulüne uygun temsil eden kişi başvurmalıdır. Şirket işyerinde bulunan her çalışan veya şirket ortağının yakını, şirket adına istihkak iddiası ileri sürmeye yetkili değildir. Ticaret sicili, imza yetkisi ve vekâletname kapsamı önemlidir. UYAP’ta yayımlanan 13.02.2025 tarihli kararda yetkisiz kişinin beyanı ile süresinde yetkili iddia bulunmaması tartışılmıştır. İşyeri çalışanının tutanağa yazdığı sözün yeterli olduğu varsayılmadan temsil yetkisi kontrol edilmelidir.

Mülkiyet belgelerinin birlikte değerlendirilmesi

Fatura, banka ödeme kaydı, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, ticari defter ve envanter kaydı birlikte incelenebilir. Tek bir fatura her olayda kesin delil değildir. Belgedeki eşyanın haczedilen mal ile eşleşmesi ve satın alma tarihinin açıklanması gerekir. Hacizden hemen önce düzenlenen belgeler diğer kayıtlarla desteklenmelidir. Seri numarası olmayan toplu ürünlerde miktar ve stok hareketleri önem kazanır. Gerçek ticari işlemin izlenebilir olması, yalnız sonradan hazırlanmış sahiplik beyanından daha güçlü açıklama sağlar.

Kiracılık ve ayni hak ayrımı

Bir işyerini kiralamak, içindeki her eşyanın mülkiyetini kiracıya vermez. Kiralanmış bir makinenin aidiyeti ile işyerinin kira ilişkisi ayrı değerlendirilir. İstihkak dayanağı mülkiyet, rehin veya haczi etkileyen başka bir hak olabilir; sırf kullanım ilişkisi her durumda yeterli değildir. Finansal kiralama gibi özel sözleşmelerin hükümleri ayrıca incelenir. Haciz sırasında üçüncü kişinin mal kendime değil başka şirkete ait demesi, kendi adına mülkiyete dayalı dava açmasının kapsamıyla çelişebilir.

Mülkiyet karinesi ve ispat yükü

İİK 97/a kapsamında taşınırın borçlunun elinde bulunması veya birlikte zilyetlik halinde kanuni karineler gündeme gelir. Karine, gerçeğe aykırı sahipliği kesinleştiren mutlak bir hüküm değildir; karşı delille tartışılabilir. Borçlu şirket ile üçüncü kişi şirketin aynı adreste çalışması, ortakları veya faaliyetlerinin benzerliği somut dosyada değerlendirilir. Organik bağ iddiası soyut tutulmamalı; sicil, ticari kayıt ve fiili işletme ilişkisi gösterilmelidir. İspat yükü seçilen usule göre dikkatle belirlenmelidir.

Satışın durması ve teminat

İstihkak iddiası veya davasının satışa etkisi uygulanan maddeye ve mahkeme kararına bağlıdır. İddia bildirildi diye her işlem kendiliğinden durdu varsayılmamalıdır. Takibin devamı veya ertelenmesi, teminat ve malın muhafazası konusunda verilen karar incelenir. Ayrıca satış isteme süresiyle satışın fiilen yapılamaması birbirinden farklıdır. Eski kararlardaki altı aylık taşınır satış süresini güncel dosyaya aktarmak doğru değildir; güncel İİK 106 genel süresi ve geçiş düzenlemesi ayrıca kontrol edilir.

Başvuru dosyasının hazırlanması

Haciz tutanağı, tebligatlar, müdürlük kararı, mahkemenin süre kararı ve iddiaya ilişkin tüm beyanlar alınmalıdır. Her eşya için satın alma, ödeme ve teslim belgeleri eşleştirilir. Şirketler bakımından sicil kaydı ve temsil belgeleri eklenir. Haczin yapıldığı adresin hangi tarihten beri kim tarafından kullanıldığı gösterilmelidir. Borçlunun önceki adresi olması gibi olumsuz görünen olgular gizlenmemeli, gerçek ticari ilişki açıklanmalıdır. Dava değerinin ve talep sonucunun haczedilen mallarla uyumu sağlanmalıdır.

Örnek: şirket makinesinin haczi

Bir üretim makinesi borçlunun eski işyerinde bulunabilir; yeni işletmeci makineyi üçüncü şirketten kiraladığını söyleyebilir. Önce makinenin sahibi, kiracısı ve zilyedi ayrılır. Makinenin seri numarasıyla kira ve teslim kayıtları eşleştirilir. Haciz sırasında beyanda bulunan kişinin hangi şirketi temsil ettiği belirlenir. Bu örnekte yeni işletmecinin borçlu olmaması tek başına bütün eşyaların haciz dışında bırakılmasını sağlamaz. Hangi hakla hangi malın korunduğu somutlaştırılmalıdır; başka kişiye ait mülkiyet onun adına yetkisizce ileri sürülmemelidir.

İçtihat ve miras istihkakından fark

Resmî UYAP metinlerinde istihkak iddiasını temsile yetkili kişinin ileri sürmesi, öğrenmeden başlayan süre ve zilyetlik değerlendirmesi öne çıkar. Bu kurallar miras sebebiyle istihkak davasının konusu ve süreleriyle karıştırılmamalıdır. Miras davasında tereke malını elinde tutana karşı mirasçılık hakkı tartışılır; burada belirli haczin mal üzerindeki etkisi incelenir. Dilekçe başlığında yalnız istihkak yazılması hangi kurumun seçildiğini göstermeye yetmez. Dayanak olay ve talep sonucu doğru hukuk yolunu belirler.

Sık sorulan sorular