İhtiyati haciz nedir?

Geçici güvence ile kesin tahsilin ayrımı

İhtiyati haciz kararı alacaklının parasını kesin olarak kazandığını göstermez. Amaç kanuni koşullarda ilerideki tahsili güvenceye almaktır; geçici haczin devamı için sonraki işlemler ayrıca önem taşır. İhtiyati tedbir belirli bir hakkın korunmasına, ihtiyati haciz ise para alacağı güvencesine yönelir. Borçlu malvarlığı üzerinde koruma kurulması ile satış bedelinin alacaklıya ödenmesi ayrı sonuçlardır.

İhtiyati tedbirle neden karıştırılmamalı?

Belirli bir taşınmazın mülkiyetine ilişkin çekişmede devrin önlenmesi talebi ile para alacağını güvenceye almak için malvarlığına ihtiyati haciz konulması aynı hukuki kurum değildir. Talep edilen sonucun para tahsili mi yoksa uyuşmazlık konusu hakkın korunması mı olduğu önce belirlenir. Dilekçeye yanlış başlık koymak, maddi koşulların ve görevli merciin incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Alacaklı yalnız borçlunun evini veya aracını bildiği için her durumda o mala ihtiyati tedbir konulacağını düşünmemelidir. Para alacağının varlığı, muacceliyeti, rehin durumu ve geçici koruma şartları birlikte açıklanır. Malvarlığının tamamının bloke edilmesi biçimindeki ölçüsüz beklenti yerine alacak ve giderlerle bağlantılı koruma değerlendirilir.

Yaklaşık ispat için nasıl dosya hazırlanır?

Sözleşme, sipariş, teslim belgesi, fatura, hesap mutabakatı, senet ve banka kayıtlarının neyi ispatladığı açıklanır. Tek başına fatura veya tek taraflı hazırlanan cari hesap dökümü her olayda aynı ispat gücüne sahip değildir. Borcun itiraz edilen bölümü, yapılan ödemeler ve vadenin hangi işlemle doğduğu saklanmadan ortaya konur.

Mal kaçırma endişesi ileri sürülüyorsa hangi işlem veya olayın bu endişeye dayanak olduğu gösterilir. Vadesi gelmiş para alacağında aranan koşullarla vadesi gelmemiş alacak için kanunda düzenlenen özel sebepler birbirine karıştırılmaz. Her alacakta mutlaka kaçış delili gerektiği veya hiçbir koşul aranmadan haciz verileceği gibi iki uç genellemeden kaçınılır.

On gün ile yedi gün aynı tarihten başlamaz

İİK 261 kapsamında alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde infazını istemelidir. İİK 264 kapsamındaki tamamlayıcı takip veya dava ise hangi aşamada olunduğuna göre ayrıca değerlendirilir. Takipten önce uygulanan hacizde haczin uygulanması, alacaklının yokluğunda hacizde tutanağın tebliği gibi başlangıçlar önem taşır.

Bir takip zaten varsa borçlunun itirazının alacaklıya tebliği ve itirazı gidermek için gereken işlem ayrıca takvime yazılır. Kararı almak, teminatı yatırmak, uygulama talep etmek ve asıl takip veya davayı sürdürmek ayrı kontrol satırlarıdır. Genel davanın açılma süresinin daha uzun olması, ihtiyati haczi koruyan kısa tamamlayıcı sürenin göz ardı edilmesine izin vermez.

Temsili senaryo ve tazminat riski

Teslim ettiği malın bedelini alamayan satıcının elinde imzalı teslim belgesi ve vadesi geçmiş sözleşme bulunduğu varsayılsın. Önce gerçek alacak ve kalan tutar belirlenir, varsa rehin ve önceki ödeme düşülür. Haciz kararı verilirse satıcının doğrudan mülkiyet kazanması veya hemen satış bedelini alması sonucu doğmaz; asıl takip ve sonradan kesin haciz aşamaları önemini korur.

Haksız ihtiyati haczin borçlu ve üçüncü kişiler üzerinde zarar doğurması halinde tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Teminat yalnız şekli bir evrak değildir; karşı tarafın uğrayabileceği zararlarla ilişkili bir güvence işlevi görür. Başlangıçta bilinen ödeme, vade erteleme anlaşması veya karşı delilin yok sayılması dosyanın değerlendirilmesini olumsuz etkileyebilir.

Rehin ve muacceliyet kontrolü

İhtiyati haciz talebinde alacağın rehinle temin edilip edilmediği açıkça gösterilir. Alacağın rehinli olması, rehin değerinin yeterliliği ve olası istisnalar somut düzenleme çerçevesinde incelenir. Güvence bulunduğu halde bunu dosyada hiç göstermemek sağlıklı değerlendirmeyi engeller. Kefalet, banka teminatı veya başka güvence türleri de birbirinin aynısı kabul edilmemelidir.

Muacceliyet bakımından sözleşmedeki vade, ihtar, teslim, taksit ve varsa erken muacceliyet koşulları araştırılır. Alacaklının artık ödemesini istiyorum demesi her borcu o gün muaccel kılmaz. Vade ileri tarihteyse kanunun özel koşulları bulunup bulunmadığı açıklanmalıdır. Alacak belgesiyle birlikte vadenin nasıl doğduğunu gösteren olay kronolojisi sunulur.

Borçlunun itirazı neyi kapsar?

Borçlu dinlenmeden verilen kararda ihtiyati haczin dayandığı sebepler, yetki ve teminat yönünden kanuni itiraz imkânı değerlendirilebilir. İtirazın başlangıcı ve süresi haczin uygulanması ve tebliğ biçimine göre belirlenir; sadece kararı internetten gördüğü gün esas alınarak gelişigüzel hesap yapılmaz. Üçüncü kişinin menfaati etkilenmişse onun başvurusu ayrıca ele alınır.

İtiraz dilekçesi ilgili belge ve somut nedenleri göstermelidir. Borç zaten ödendi, vade gelmedi, karar yanlış kişi hakkında uygulandı veya teminat yetersiz biçimindeki iddiaların dayanakları ayrı sunulur. Bu başvuru, asıl alacak davasındaki bütün savunmaların yerini almaz. İtirazın takibi kendiliğinden durdurup durdurmadığı da özel düzenleme üzerinden incelenir.

Uygulama sonrası haciz tutanağı

Kararın fiilen hangi mala, hangi tutar için ve hangi tarihte uygulandığı tutanaktan izlenir. Karar metninde haciz izni bulunmasıyla mal üzerinde gerçekten haciz kurulması aynı şey değildir. Bankaya yazı gönderilmesi, yazının cevabı ve hesabın durumu arasındaki fark da önemlidir. Malın borçluya mı üçüncü kişiye mi ait olduğu ve önceden rehin veya haciz bulunup bulunmadığı kayda geçirilir.

Bu bilgiler sonraki tamamlama takvimi ve tahsil planını etkiler. Birden fazla icra dairesi veya farklı yerdeki malvarlığı varsa talimat ve uygulama evrakı eşleştirilir. Dosyada yalnız mahkeme kararını tutmak, geçici korumanın tüm adımlarının tamamlandığını göstermeye yetmez.

Gider tablosunda teminat ayrı tutulmalı

Başvuru harcı, tebligat ve infaz gideriyle mahkemenin istediği teminat aynı kalem değildir. Teminatın türü, yatırılma şartı ve iade veya çözülme süreci karar ve dosya durumuna göre değerlendirilir. Müvekkile sunulan bütçe yalnız dava harcını içeriyorsa uygulama aşamasındaki kaynak ihtiyacı eksik kalabilir.

Özellikle ticari alacakta tahsil edilecek tutar yüksekken malvarlığının yeterliliği bilinmiyorsa geçici korumaya ayrılan giderin amacı açıklanır. İhtiyati haciz mal kaçırma riskine karşı hukuki koruma sağlayabilir; borçlunun hiç bulunmayan bir malvarlığını var etmez. Karar alma olasılığı ve fiilî tahsil ayrı değerlendirilir.

Sık sorulan sorular