Kararın icrasının, verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde istenmesi gerekir. İİK m.264'teki tamamlayıcı takip ve dava süreleri ayrıca korunmalıdır. Somut dosyada süre hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Hangi ihtiyacı karşılar?
Alacak yargılama veya takip sürecinde kesinleşene kadar borçlunun malvarlığının el değiştirmesi tahsili güçleştirebilir. İhtiyati haciz, kanuni koşullar altında bu dönemde geçici güvence sağlamayı amaçlar. Borçlunun mutlaka kötü niyetli olduğunu veya alacağın kesin biçimde ispatlandığını ifade etmez. Karar verilse bile haczedilebilir mal bulunması ve daha sonra takibin tamamlanması gerekir.
İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir aynı kurum değildir. Para alacağının güvence altına alınması ile uyuşmazlık konusu belirli mal veya hukuki durumun korunması farklı kurallara dayanır. Her para alacağı için banka hesaplarının “tedbiren” dondurulmasını istemek doğru hukuki yolun seçildiğini göstermez.
Temel koşullar
İİK m.257 uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir. Vadesi gelmiş alacakta ayrıca her dosyada borçlunun kaçma hazırlığının kanıtlanması zorunlu şart gibi gösterilmemelidir. Vadesi gelmemiş borçlarda ise yerleşim yeri bulunmaması veya kanunda tarif edilen kaçma, mal gizleme ve hileli işlem gibi özel koşullar aranır.
Rehin bulunması, rehnin kapsamı ve karşılamadığı kısım bakımından ayrı inceleme gerektirir. Sözleşme, senet, fatura, teslim ve ödeme kayıtları alacağın yaklaşık ispatı için birlikte ele alınır. Tek taraflı bir alacak listesi her dosyada yeterli olmayabilir. Mahkeme borçluyu dinlemeden karar verebilir; bu olasılık otomatik kabul anlamına gelmez.
Yetki, görev ve teminat
Görevli mahkeme temel borç ilişkisine göre belirlenir; ticari, tüketici veya diğer özel ilişkiler farklı değerlendirmeler gerektirir. Yetki, İİK ve usul hükümleri üzerinden kontrol edilir. Esas dava açılmışsa talebin o yargılamayla ilişkisi ayrıca ele alınır.
İİK m.259 uyarınca alacaklı, haksız haciz nedeniyle borçlu ve üçüncü kişilerin zararlarını karşılamak üzere teminat gösterir. İlama dayanan alacaklarda teminat aranmaz; ilam niteliğindeki belgelerde mahkemenin değerlendirmesi söz konusu olabilir. Her başvuruda değişmez yüzde on beş teminat alınacağı yönünde bir kanuni genel kural yoktur.
Kararı almak neden yeterli değildir?
Kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde icrasının istenmesi gerekir. Karar tarihinin öğrenildiği günle karıştırılması hak kaybı yaratabilir. Haczin uygulanmasından sonra alacaklı, İİK m.264'teki takip veya dava açma ve takibi sürdürme yükümlülüklerini yerine getirmelidir. Haciz alacaklının yokluğunda yapılmışsa başlangıç, tutanağın tebliği yönünden ayrıca değerlendirilir.
Takibe itiraz veya dava sonucu yeni süreler gündeme gelebilir. Arabuluculuğun zorunlu olduğu uyuşmazlıklarda başvurunun ilgili süreye etkisi kanun hükümleriyle birlikte incelenir; yalnız görüşmeye başlamak ihtiyati haczin bütün koşullarını süresiz korumaz.
Mal devri riski varsa
Somut devir hazırlığı, satış ilanı, tapu hareketi, kapanan işletme veya ödeme düzenindeki değişiklikler belgeye bağlanmalıdır. Hukuka aykırı kişisel veri araştırması veya üçüncü kişiler üzerinde baskı kullanılması çözüm değildir. Devir tamamlanmışsa ihtiyati haciz yanında tasarrufun iptali veya muvazaa koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu yolların ispat ve dava şartları farklıdır.
Borçlunun ve üçüncü kişinin hakları
Karara itiraz, teminat karşılığı kaldırma ve haczin uygulanmasına ilişkin şikâyet farklı başvuru yollarıdır. Borçlu itiraz edince haciz kendiliğinden kalkmaz; mahkemenin kararı ve olası durdurma işlemleri izlenir. Haksız ihtiyati haciz sebebiyle tazminat sorumluluğu da doğabilir. Geçici koruma talebi bu nedenle ölçülü ve kaynak belgelerine uygun kurulmalıdır.
Bu sorunun ilgili rehberleri
Sorununuz için bağlantılı yollar
Alacağınızın belgelerini hazırlayın
Belgenin bütün sayfalarını ve tebligat kaydını mevcut görüşme formuna ekleyin. Süreli bir işlem varsa form yanıtını beklemeden iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
Fatura alacağı için ihtiyati haciz mümkün mü?
Mümkün olabilir; alacağın kaynağı, vadesi, rehin durumu ve yaklaşık ispatı değerlendirilir. Sadece faturanın düzenlenmiş olması her durumda yeterli değildir.
Borçlu mallarını devretmiyorsa başvuru yapılamaz mı?
Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacağına ilişkin temel rejimde mal kaçırma her dosyada ek zorunlu şart değildir. Vadesi gelmemiş alacakta özel koşullar vardır.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.