Taahhüdü ihlal nedir?

Borç için hapis ile farkı

Anayasa 38’de yalnız sözleşmeden doğan yükümlülüğün yerine getirilememesi nedeniyle özgürlükten yoksun bırakma yasağı bulunur. İİK 340 ise icra sürecinde kanuni koşullarla oluşturulan ödeme şartının ihlalini düzenler. Bu nedenle her ödenmemiş kredi, kira veya özel taksit anlaşması otomatik hapis tehdidi doğurmaz. Önce geçerli icra taahhüdü bulunup bulunmadığı incelenir. WhatsApp’ta ödeme sözü verilmesiyle icra dairesinde gereken şartları taşıyan taahhüt aynı hukuki işlem değildir; belgenin düzenlenme biçimi önemlidir.

Taahhüdün kanuni dayanağı

İİK 111 kapsamında taksitlendirme şartları veya alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartı gündeme gelebilir. Tarafların dosya dışında hazırladığı her protokol İİK 340 sonucunu doğurmaz. Taahhüdün hangi takip dosyasında, kimin huzurunda ve hangi yetkiyle kurulduğu belirlenir. Vekilin imzası varsa özel yetki ve kanuni koşullar ayrıca incelenir. İcra tutanağı ve alacaklının kabulü bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Yalnız belgenin başlığında taahhütname yazması geçerlilik hakkında kesin sonuç vermez.

Toplam borcun açık olması

Taahhüde esas tutarın borçlu tarafından bilinebilir ve açık olması gerekir. Asıl alacak, işlemiş ve işleyecek faiz, vekâlet ücreti, harç ve giderler belirsiz bırakılmamalıdır. Toplam tutarın yanında kalemlerin nasıl oluştuğu anlaşılmalıdır. İcra dosyasındaki genel borç hesabı ile taahhüt tarihindeki hesap farklı olabilir. Borçlunun daha önce yaptığı ödeme ve mahsuplar da gösterilmelidir. Hangi tarihteki borcun üstlenildiği net değilse geçerlilik ve ihlal değerlendirmesi sorun doğurabilir; sonradan tek taraflı açıklama her eksikliği gidermez.

Taksit ve vade belirlenmesi

Ödenecek taksitlerin tutarı ve tarihleri açık olmalıdır. Maaş alınca veya iş düzelince gibi belirsiz ifadeler kesin ödeme takvimiyle aynı değildir. Taksitlerin toplamıyla kabul edilen borç tutarı karşılaştırılır. Alacaklının kabulünün ne zaman ve nasıl gerçekleştiği önem taşır; borçlunun bunu bilip bilmediği somut dosyada değerlendirilir. Vadesi henüz gelmemiş taksit yönünden ihlal iddiası kurulamaz. Bir taksitin ödenip diğerinin ödenmemesi halinde hangi vadenin şikâyet konusu yapıldığı açık gösterilmelidir.

Makbul sebep ve ödeme güçlüğü

İİK 340 makbul sebep olmadan ihlali düzenler. Her ekonomik zorluk otomatik mazeret sayılmadığı gibi her hastalık veya olağanüstü olay da belgesiz kabul edilmez. Borçlunun neden ödeme yapamadığı, olayın zamanı ve ödeme imkânına etkisi araştırılır. Sağlık belgesi, afet kaydı veya somut engeli gösteren bilgi gerekebilir. Sadece işim yoktu demekle değerlendirme tamamlanmaz. Mahkeme somut olayı ve kanuni ölçütleri inceler; mazeretin gerçekten ilgili taksitin ödenmesini engelleyip engellemediği açıklanmalıdır.

Şikâyet ve hak düşürücü süre

İcra ceza yargılamasında İİK 347 uyarınca fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her halde işlenmesinden itibaren bir yıllık şikâyet süreleri önemlidir. Her taksitte hangi ihlalin ve hangi öğrenmenin esas alındığı ayrıca incelenir. Şikâyet dilekçesinde taahhüt tarihi, ödeme takvimi ve ihlal edilen taksit belirtilmelidir. Aynı dosyada birden çok vade olması bütün sürelerin tek ilk takip gününden başlayacağı anlamına gelmez. Suç duyurusuyla veya başka davayla bu sürelerin otomatik korunduğu düşünülmemelidir.

Tazyik hapsinin niteliği

İİK 340 kapsamında üç aya kadar tazyik hapsi öngörülür. Bu, her borca eklenen otomatik adli para cezası veya borcu ortadan kaldıran ödeme alternatifi değildir. Aynı borçtan dolayı toplam sınır ve ödeme halinde tahliye düzenlemeleri birlikte incelenir. Borçlu cezaevine girince borç silinir düşüncesi yanlıştır. Alacaklı da yalnız borç ödenmedi diyerek geçerli taahhüt şartlarını atlayamaz. Tazyik hapsinin uygulanması için görevli mahkemenin incelemesi ve kanuni usul gerekir; belge ve savunma hakkı önemlidir.

Ödeme ve dosya hesabının etkisi

İhlal edildiği söylenen taksit aslında ödenmiş olabilir. Dekontta dosya ve borç açıklaması, ödeme tarihi ve alıcı bilgisi kontrol edilir. Alacaklıya doğrudan yapılan ödemenin dosyaya yansıtılması gerekir. Kısmi ödemenin hangi taksite mahsup edildiği uyuşmazlık yaratabilir. İnfaza başlandıktan sonra ödeme veya belirli tutarın yatırılması halinde kanundaki tahliye sonuçları ayrıca değerlendirilir. Başka dosyaya yapılan ödeme aynı taahhüdü kapatmaz; tüm tahsilatlar ilgili dosya hesabıyla eşleştirilmelidir. Borcun sonradan azalması savunmada açık gösterilmelidir.

Gerekli savunma ve başvuru belgeleri

Taahhüt tutanağının tamamı, alacaklının kabulü, borç hesabı, ödeme planı, tebligatlar ve ödeme belgeleri alınır. İmza veya temsil tartışması varsa yetki kayıtları incelenir. Makbul sebep ileri sürülüyorsa ilgili tarihe ait belgeler sunulur. Belgenin yalnız son sayfası toplam borcun açıklığını göstermeyebilir. Şikâyetçi de hangi taksitin ne kadar eksik kaldığını hesabıyla sunmalıdır. Mahkeme kararının gerekçesi, kanun yolu ve infaz aşamasında ayrı önem taşır; yalnız dosya numarasıyla başvuru hazırlanması yeterli değildir.

Örnek: belirsiz gider kalemi

Taahhütte toplam borç yazılmış fakat diğer takip giderleri altında açıklanmayan tutar bırakılmış olabilir. Borçlu açısından taahhüdün kapsamı ve geçerliliği tartışılır. Bu eksikliğin sadece küçük miktar olduğu söylenerek otomatik önemsiz kabul edilmesi doğru değildir. Resmî UYAP kararında 23.12.2025 tarihinde tebligat gideri ve peşin harcın açık gösterilmemesiyle belirsiz gider kaleminin etkisi incelenmiştir. Mahkeme, özel ihlalin unsurlarını değerlendirirken tutanağın bütün hesap kalemlerini görmelidir; başka dosyanın formu yeterli örnek sayılmaz.

Yargısal kararın sınırı

Doğrulanan UYAP kararında geçersiz taahhüt nedeniyle ihlalin unsurlarının oluşmadığı ve tazyik hapsinin kaldırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu, her küçük yazım hatasının otomatik beraat sağladığı veya geçerli taahhüdün hiç sonuç doğurmadığı anlamına gelmez. Somut tutanak, hesap ve ödeme planı karşılaştırılır. Kullanıcı için öncelik, imzalamadan önce toplam borcu ve vadeleri anlamak; şikâyet geldiğinde ise geçerlilik, ödeme, mazeret ve süre başlıklarını belgelerle ayrı ayrı incelemektir. Sonuç dosyanın gerçek kayıtlarına bağlıdır.

Sık sorulan sorular