KISA CEVAP
Boşanmada bütün mallar otomatik olarak ikiye bölünmez. Önce uygulanacak mal rejimi ve dönem belirlenir; her malın edinilme tarihi, kaynağı, borcu ve kişisel mal niteliği araştırılır. Türk hukukundaki edinilmiş mallara katılma rejiminde hesap çoğunlukla net artık değer üzerinden bir alacak doğurur; her taşınmazın tapusunun yarısının kendiliğinden diğer eşe geçmesi anlamına gelmez.
Resmî dayanak: Türk Medenî Kanunu — aile hukuku ve mal rejimi hükümleri · 4721 sayılı Kanun — TBMM kabul metni, ilgili maddeler · Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı

Önce mal rejimi ve tarihler belirlenir
Evlilik tarihi, varsa mal rejimi sözleşmesi, malın edinilme tarihi ve boşanma dosyasının aşaması birlikte incelenir. Türk hukukunda 1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası dönemlerin farklı kurallara tabi olabilmesi nedeniyle tek bir evlilik boyunca bütün mallara aynı hesabın uygulanacağı varsayılmaz. Seçilmiş mal rejimi bulunması da sonucu değiştirebilir.
Türk hukukundaki yasal edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanıyorsa, boşanma nedeniyle sona erme ve tasfiye birbirinden ayrılır. Boşanma kabul edildiğinde rejimin sona erme anı bakımından dava tarihi önem taşır; hesap ve değerleme tarihleri ise aynı soru değildir. Dosyanın sadece “dava açıldı” veya “karar çıktı” şeklinde anlatılması hazırlık için yeterli olmaz.
Resmî dayanak: Türk Medenî Kanunu — aile hukuku ve mal rejimi hükümleri · 4721 sayılı Kanun — TBMM kabul metni, ilgili maddeler · 4722 sayılı Kanun — m.10, mal rejimlerinde geçiş dönemi
Edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı
Çalışma karşılığı edinimler ve kanunda belirtilen bazı ödemeler edinilmiş mal grubunda değerlendirilebilir. Evlilikten önce var olan mal, miras veya karşılıksız kazandırma gibi değerler ise kişisel mal yönünden incelenir. Bunun yanında malın geliri, yerine geçen yeni değer ve başka gruptan yapılan ödeme ayrı hesap soruları doğurabilir.
Örneğin evlilikten önce alınmış bir evin evlilik içinde krediyle ödenmesi veya miras parasıyla alınan malın üzerine ortak dönemde ek yatırım yapılması basit bir “kişisel maldır, hiçbir talep olmaz” cevabıyla çözülmez. Hangi kaynaktan ne kadar ödeme yapıldığı belgelenir. Tapunun yalnız bir eş adına olması da diğer eşin hiçbir mal rejimi alacağı bulunmadığını göstermez.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — kişisel mallar ve mal rejiminin sona ermesi · Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı
Yarı pay hangi değer üzerinden değerlendirilir?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde artık değer, ilgili mal grubunun değerleriyle bu gruba ilişkin borçlar ve kanuni hesap kalemleri dikkate alınarak bulunur. Diğer eşin katılma alacağı ile belirli bir mal için yaptığı katkıya dayalı değer artış payı aynı hesap değildir. Bir talebin varlığı için her durumda aynı tür nakit katkı ispatı aranacağı söylenemez.
Bu nedenle evin bugünkü satış bedelini ikiye bölmek, kapsamlı tasfiye hesabının yerine geçmez. Eşlerin karşılıklı alacakları, kredi borcu, kişisel kaynaktan yapılan ödeme ve gerekiyorsa eklenecek değerler araştırılır. Birden fazla mal varsa her biri için ayrı edinim ve ödeme çizelgesi hazırlanması, bilirkişi ve mahkeme incelemesini somutlaştırır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı · 4721 sayılı Kanun — TBMM kabul metni, ilgili maddeler
Malın satılması veya devredilmesi riski
Malvarlığının elden çıkarılacağı endişesi varsa hangi malın, hangi somut tehlikeyle karşı karşıya olduğu açıklanmalıdır. Boşanma dilekçesi verilmesi bütün banka ve tapu kayıtlarını kendiliğinden durdurmaz. Koruma talebinin koşulları, kapsamı ve gerekiyorsa güvence meselesi ayrıca ele alınır.
Malın üçüncü kişiye devredilmiş olması da bütün hakların mutlaka kaybolduğu veya her devrin geçersiz olduğu anlamına gelmez. Devrin zamanı, amacı, karşılığı ve üçüncü kişinin durumu seçilecek talebi etkiler. Mal rejimi alacağı, tapu mülkiyeti ve üçüncü kişiye yöneltilebilecek istemler birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Resmî dayanak: 6100 sayılı HMK — dava, temsil, tedbir ve delil kuralları · Türk Medenî Kanunu — aile hukuku ve mal rejimi hükümleri
Yabancı eş ve başka ülkedeki mallar
Eşlerden birinin yabancı olması hâlinde önce mal rejimine hangi hukukun uygulanacağı belirlenir. MÖHUK m.15; hukuk seçimi, evlenme anındaki bağlar ve malların tasfiyesinde taşınmazın bulunduğu ülke hukuku gibi ayrı kurallar içerir. Türkiye’de boşanma davası görülmesi her ülkedeki bütün mallara Türk tasfiye hesabının uygulanacağı anlamına gelmez.
Yabancı banka hesabı, şirket payı veya taşınmaz varsa doğru ülke kayıtları, sahiplik ve edinim tarihleri hazırlanır. Yabancı boşanma protokolünün malvarlığına ilişkin maddeleri ile Türkiye’de istenen sonuç karşılaştırılır. Aynı mal için iki ülkede yürüyen talepler ve yapılmış ödemeler açıkça bildirilmelidir; yabancı kararın Türkiye’deki etkisi ayrıca incelenebilir.
Resmî dayanak: MÖHUK — m.1, 14–15 ve 40–41, uygulanacak hukuk ve yetki
VARSAYIMSAL ÖRNEK
Varsayımsal örnek: miras parası ve krediyle alınan ev
Bir evin peşinatı miras parasıyla, kalan kısmı evlilik dönemindeki gelirle ödenmiştir. Sadece tapu sahibine veya evin bugünkü fiyatına bakılarak yarı pay sonucu kurulmaz. Kişisel kaynak, kredi ödemeleri, rejim dönemi ve borçlar ayrı ayrı belgelenir.
Örnek açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek dosya veya alınmış sonuç aktarımı değildir.
Hangi Belgeler Hazırlanabilir?
- Evlilik tarihi, boşanma dosyası ve kesinleşme bilgileri
- Varsa mal rejimi sözleşmesi ve önceki protokoller
- Tapu, araç, banka, şirket payı ve ilgili malvarlığı kayıtları
- Edinim tarihi, ödeme ve kredi belgeleri
- Miras veya bağış gibi kişisel kaynağı gösteren belgeler
- Yabancı malların ve yabancı kararların eksiksiz kayıtları
Önce evlilik ve boşanma tarihleri, varsa mal rejimi sözleşmesi ve her malın edinim kaydı incelenir. Uygulanacak rejim ve mal grubu bilinmeden paylaşım oranı hesaplanmaz.
Yetkili makam ve başvuru yolu
Türk mahkemelerinin görevli ve yetkili olduğu mal rejimi uyuşmazlıklarında aile mahkemesi çerçevesi incelenir. Yabancı mallar ve taşınmazlar bakımından milletlerarası yetki ve yerel işlem kuralları ayrıca belirlenir.
Süre ve dosya aşaması
Türk hukukunun uygulandığı mal rejimi alacaklarında genel on yıllık zamanaşımı uygulaması ve boşanmanın kesinleşmesi önemlidir. Başka mülkiyet veya üçüncü kişi taleplerinin süreleri farklı olabilir; bütün taleplere TMK m.178’deki bir yıllık süre uygulanmaz.
Vekâletname ve temsil
Dava takibi ile malın satılması, tapu devri, sulh veya feragat farklı yetkilerdir. Yapılacak iş belirlenerek uygun vekâletname hazırlanır; yabancı ülkede işlem varsa o ülkenin koşulları da kontrol edilir.
Kendiniz hazırlayabileceğiniz bilgiler
- Her mal için edinim tarihi, malik, kaynak ve kalan borcu ayrı satırda yazın.
- Malın kaynağını gösteren eski banka ve resmi belgeleri mevcut hâliyle saklayın.
- Bilmediğiniz hesap ve değerleri kesin bilgi gibi sunmadan araştırılacak kayıtları ayırın.
Sık Sorulan Sorular
Evlilikten önce alınan ev hiç hesaba girmez mi?
Ev kişisel mal yönünden incelenir; ancak evlilik dönemindeki borç ödemeleri, katkı, gelir ve yerine geçen değer gibi ayrı hesap kalemleri bulunabilir. Belgeler görülmeden hiçbir talep yok denilmez.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — kişisel mallar ve mal rejiminin sona ermesi · Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı
Çalışmayan eşin katılma alacağı olabilir mi?
Türk hukukundaki edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağı her durumda doğrudan para katkısı koşuluna bağlanmaz. Edinilmiş mal ve artık değer hesabı kendi koşullarıyla yapılır.
Resmî dayanak: Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı
Mal paylaşımı boşanma kararıyla kendiliğinden tamamlanır mı?
Boşanma hükmü ile mal rejiminin tasfiyesi farklı konulardır. Protokolde açık ve geçerli bir düzenleme bulunup bulunmadığı ve ayrıca talep gerekip gerekmediği incelenir.
Resmî dayanak: Türk Medenî Kanunu — aile hukuku ve mal rejimi hükümleri · Adalet Bakanlığı — boşanma protokolünün kapsamı ve farklı alacakların ayrılması
DOSYANIZIN KOŞULLARINI DEĞERLENDİRELİM
İki ülkedeki işlemleri
birlikte planlayın.
Avukat mal rejimini ve uygulanacak hukuku belirler; mal-kaynak-borç envanterini, uygun alacak türünü, koruma ihtiyacını ve üçüncü kişi işlemlerini değerlendirir, tasfiye davasını ve bilirkişi incelemesini takip eder.
Sesli mesaj gönderebilirsiniz.
Resmî Kaynaklar
- Türk Medenî Kanunu — aile hukuku ve mal rejimi hükümleri
- 4721 sayılı Kanun — TBMM kabul metni, ilgili maddeler
- Adalet Bakanlığı — kişisel mal, edinilmiş mal ve artık değer ayrımı
- Adalet Bakanlığı — kişisel mallar ve mal rejiminin sona ermesi
- MÖHUK — m.1, 14–15 ve 40–41, uygulanacak hukuk ve yetki
- 6100 sayılı HMK — dava, temsil, tedbir ve delil kuralları
- Adalet Bakanlığı — mal rejimi alacağında on yıllık genel zamanaşımı uygulaması
- 4722 sayılı Kanun — m.10, mal rejimlerinde geçiş dönemi
- Adalet Bakanlığı — boşanma protokolünün kapsamı ve farklı alacakların ayrılması