Ceza hukuku
ADAR HUKUK BİLGİ ANSİKLOPEDİSİ
Hukukun dilini
birlikte açalım.
Bir kavramdan başlayın. Anlamını, hangi durumda uygulandığını ve önünüzdeki işlem yolunu kaynaklarıyla öğrenin.
500 kaynaklı kavram rehberi13 hukuk ve işlem alanıA–Z alfabetik erişim
Kavramları keşfedin ↓
Yeni ve güncellenen kavram rehberleri
35 kavram rehberi · Ceza hukuku
Ceza hukuku
Adli para cezası nedir?
Adli para cezası, ceza mahkemesince kanuni gün sayısı ile bir gün karşılığı tutarın çarpılmasıyla belirlenip Hazineye ödenen ceza yaptırımıdır. Mağdura ödenen tazminat veya idari para cezası değildir. Gün sayısı, ekonomik durum, ödeme planı ve ödenmemenin sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Arama nedir?
Arama, suç delillerini veya yakalanabilecek kişiyi bulmak amacıyla kişinin üstü, eşyası, konutu veya diğer yerlerinde yapılan kanuni incelemedir. Adli arama ile önleme araması farklı yetkilere dayanır. Kararın varlığı kadar kapsamı, uygulama biçimi ve elde edilen bulgunun hukuka uygunluğu da önemlidir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Beraat nedir?
Beraat, ceza mahkemesinin CMK 223’te sayılan nedenlerden biriyle sanık hakkında suçtan mahkûmiyet kurmamasıdır. Suçun unsurlarının oluşmaması, fiilin sanık tarafından işlenmemesi veya işlendiğinin sabit olmaması farklı beraat gerekçeleridir. Kararın neden verildiği ve kesinleşip kesinleşmediği sonraki haklar bakımından önem taşır.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Ceza zamanaşımı nedir?
Ceza zamanaşımı, kesinleşmiş cezanın kanunda öngörülen sürenin geçmesi nedeniyle artık infaz edilememesidir. Suçun yargılanmasını sınırlayan dava zamanaşımından farklıdır. Kesinleşme, ceza türü, kalan ceza, kesilme ve özel istisnalar birlikte incelenir; hükümlünün yalnız uzun süredir aranıyor olması yeterli hesap değildir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Cezanın ertelenmesi nedir?
Cezanın ertelenmesi, mahkûm olunan hapis cezasının ceza infaz kurumunda çektirilmesini TCK 51’deki koşullarla denetim süresine bağlayan kurumdur. Mahkûmiyet ortadan kalkmaz. HAGB, koşullu salıverilme veya infazın sağlık nedeniyle ertelenmesiyle aynı değildir; karar türü ve uygulanacak şartlar ayrı incelenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Dava zamanaşımı nedir?
Dava zamanaşımı, suç hakkında soruşturma ve kamu davası yürütülmesini kanuni süreyle sınırlayan kurumdur. Süre dolduğunda koşullarla düşme kararı gündeme gelir. Suçun cezası, fiil tarihi, yaş, kesilme ve durma birlikte hesaplanır; şikâyet süresi veya kesinleşmiş cezanın infaz zamanaşımıyla aynı değildir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Delil yasakları nedir?
Delil yasakları, gerçeği araştırırken kullanılabilecek yöntemlere ve hükme esas alınabilecek bilgilere hukuk düzeninin koyduğu sınırlardır. Gerçek bir kayıt bile hukuka aykırı elde edilmişse kullanılamayabilir. Güvenilirlik, elde edilme hukukiliği ve delilin sonuca etkisi birbirinden ayrılması gereken değerlendirmelerdir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Denetimli serbestlik nedir?
Denetimli serbestlik, kişinin toplum içinde kanuni denetim, yardım ve yükümlülüklere tabi tutulduğu uygulamalar bütünüdür. Ceza hukukunda farklı kurumlarda yer alır.105/A kapsamında cezanın dışarıda infazı, HAGB denetimi ve adli kontrol aynı şey değildir; koşullar ve ihlal sonuçları somut kararın dayanağına göre belirlenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Düşme kararı nedir?
Düşme kararı, ceza davasının zamanaşımı, geçerli şikâyetten vazgeçme veya kanundaki başka bir sona erme nedeni yüzünden devam ettirilememesidir. Beraatla aynı anlama gelmez. Hangi nedenin uygulandığı, hemen beraat imkânı, kanun yolu ve koruma tedbirlerinin durumu ayrıca incelenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Elkoyma nedir?
Elkoyma, ceza muhakemesinde delil olabilecek veya müsadereye tabi bulunabilecek eşya ya da malvarlığı üzerinde tasarruf imkânının kanuni usulle geçici olarak sınırlandırılmasıdır. Mülkiyetin kesin olarak devlete geçmesi anlamına gelmez. Tedbirin amacı, kapsamı, hâkim denetimi ve iade koşulları ayrı değerlendirilir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Gözaltı nedir?
Gözaltı, yakalanan kişinin soruşturmanın tamamlanabilmesi için kanuni koşullarla geçici olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Yakalama ve tutuklamadan farklıdır. Zorunluluk, somut suç şüphesi, yetkili makamın kararı ve sıkı süre sınırları birlikte aranır; gözaltına alınmak suçluluk kararı değildir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Haksız tahrik nedir?
Haksız tahrik, haksız bir fiilin doğurduğu öfke veya şiddetli elemin etkisiyle suç işleyen kişinin cezasında kanuni indirim yapılmasıdır. Fiili hukuka uygun hâle getirmez. Söylenen her rahatsız edici söz, kıskançlık veya kişisel değer yargısı indirim sebebi değildir; haksız fiil ve etkisi somut olarak araştırılır.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkemenin belirlediği hükmün müsadere istisnası dışında sanık hakkında hukuki sonuç doğurmasını kanuni denetime bağlayan kurumdur. Beraat veya cezanın ertelenmesi değildir. 2025 AYM iptali sonrasında 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun’la CMK 231 yeniden düzenlenmiştir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
İddianame nedir?
İddianame, savcının soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunduğu kanaatiyle suç isnadını ve delillerini görevli mahkemeye sunduğu belgedir. Mahkemece kabulüyle kovuşturma başlar; iddianame mahkûmiyet hükmü değildir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
İnfaz hâkimliği nedir?
İnfaz hâkimliği, ceza ve güvenlik tedbirlerinin uygulanmasıyla kurum içi belirli karar ve faaliyetlerin kanuna uygunluğunu denetleyen yargı merciidir. Ceza davasındaki mahkûmiyeti yeniden yargılayan mahkeme değildir. Görev, şikâyet süresi, talebin türü ve karara karşı itiraz yolu ayrı ayrı belirlenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi nedir?
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, yeterli şüphe bulunmasına rağmen CMK 171 koşullarıyla savcının iddianame düzenlenmesini belirli süre bekletmesidir. Mahkûmiyet, beraat ve cezayı ertelemeden farklıdır.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Koşullu salıverilme nedir?
Koşullu salıverilme, cezasının kanunda belirtilen bölümünü iyi hâlli geçiren hükümlünün kalan bölümünü denetim altında kurum dışında sürdürmesidir. Ceza tamamen ortadan kalkmaz. Suç türü, suç tarihi, tekerrür, iyi hâl ve bütün ilamlar birlikte değerlendirilir; herkes için aynı infaz oranı uygulanmaz.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Kovuşturma nedir?
Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren ceza muhakemesi evresidir. Bu aşamada suçlama bağımsız mahkeme önünde tartışılır; sanık ve müdafii delillere karşı savunma yapar. Duruşma açılması veya tutukluluk, suçluluğun kesinleştiği anlamına gelmez.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı nedir?
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı, savcının soruşturma sonunda dava açmaya yeterli şüphe bulunmadığı veya kovuşturma olanağının olmadığı gibi kanuni sebeplerle ceza davası açmamasıdır. Günlük dilde takipsizlik denir; beraat hükmünden farklıdır.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Mahkûmiyet nedir?
Mahkûmiyet, ceza mahkemesinin yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğini sabit görerek ceza yaptırımı belirlemesidir. İlk derece mahkûmiyetiyle hükmün kesinleşmesi ve infazı farklı aşamalardır. Suçun unsurları, hukuka uygun deliller, gerekçe, kanun yolu ve ek sonuçlar birlikte incelenmelidir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Memnu hakların iadesi nedir?
Memnu hakların iadesi, kanundaki adıyla yasaklanmış hakların geri verilmesi, belirli mahkûmiyetlere başka kanunların bağladığı hak yoksunluklarının koşullarla giderilmesidir. Beraat, af veya sicilin hemen silinmesi değildir.5352 sayılı Kanun 13/A kapsamında infaz, bekleme süresi, yeni suç ve iyi hâl birlikte değerlendirilir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Meşru savunma nedir?
Meşru savunma, kişinin kendisine veya başkasına yönelen haksız ve mevcut saldırıyı, o anda gerekli ve saldırıyla orantılı biçimde defetmesidir. Koşulları varsa fiil hukuka uygun kabul edilir. Öç alma, geçmiş saldırıyı cezalandırma veya varsayımsal tehlikeye sınırsız güç kullanma meşru savunma sayılmaz.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Önödeme nedir?
Önödeme, TCK 75 kapsamındaki suçlarda kanuna göre belirlenen para ile giderlerin süresinde ödenmesiyle kamu davasının açılmamasını veya açılmış davanın düşmesini sağlayan yöntemdir. Mağdura tazminat veya mahkûmiyet cezasıyla aynı değildir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Soruşturma nedir?
Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen ceza muhakemesi evresidir. Savcı ve adli kolluk olayın lehe ve aleyhe delillerini araştırır; bu evrede kişinin şüpheli olması suçlu olduğu anlamına gelmez.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Suç duyurusu nedir?
Suç duyurusu, işlendiği düşünülen bir fiilin araştırılması için yetkili makamlara bildirilmesidir. Başvurunun adı değil; olayın anlatımı, suçtan etkilenme durumu, şikâyet iradesi ve hukuka uygun deliller ceza sürecinin yönünü belirler.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Suça iştirak nedir?
Suça iştirak, birden fazla kişinin aynı suçun işlenmesine hukuken önem taşıyan katkıda bulunmasıdır. Birlikte faillik, azmettirme ve yardım etme farklı sorumluluk biçimleridir. Olay yerinde bulunmak, arkadaşlık veya akrabalık tek başına iştirak sayılmaz; kişinin kastı ve somut katkısı ayrı ayrı belirlenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Suça teşebbüs nedir?
Suça teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği suçun icrasına elverişli hareketlerle doğrudan başlayıp elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamamasıdır. Hazırlık hareketi, gönüllü vazgeçme ve tamamlanmış suçtan ayrılır. Ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre TCK 35 çerçevesinde belirlenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Şikâyet nedir?
Şikâyet, kanunun takibi hak sahibinin iradesine bağladığı suçlarda soruşturma ve kovuşturma yapılmasının istenmesidir. İhbar, hukuk davası ve şikâyetten vazgeçme farklı hukuki işlemlerdir; süre ve hak sahipliği ayrı incelenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Tekerrür nedir?
Tekerrür, önceki suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra kanuni koşullar içinde yeni suç işlenmesine bağlanan özel ceza ve infaz sonuçlarıdır. Önceki cezanın mutlaka çekilmiş olması gerekmez. Sabıka kaydındaki her kayıt tekerrüre esas olmaz; tarihler, suç türü, yaş ve kanuni süreler birlikte incelenir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Tutuklama nedir?
Tutuklama, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve kanuni tutuklama nedeni bulunduğunda hâkim kararıyla uygulanan geçici özgürlük kısıtlamasıdır. Ceza değildir; peşin mahkûmiyet gibi kullanılamaz. Adli kontrolün yeterliliği, ölçülülük ve devam eden gereklilik her kişi ve dosya için ayrıca değerlendirilir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Uzlaştırma nedir?
Uzlaştırma, kanunun kapsamına aldığı ceza dosyalarında şüpheli veya sanık ile mağdurun, tarafsız uzlaştırmacı yardımıyla özgür iradeleriyle anlaşmalarını amaçlayan muhakeme yöntemidir. Her suç veya her özel anlaşma bu kapsama girmez.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Yakalama nedir?
Yakalama, kişinin kanunda belirtilen nedenlerle hareket özgürlüğünün geçici olarak fiilen kısıtlanmasıdır. Suçüstü yakalaması, yakalama emrinin uygulanması ve kolluğun özel yetkileri aynı koşullara tabi değildir. Yakalama bir ceza veya otomatik gözaltı kararı değil, gecikmeden hukuki denetime bağlanması gereken koruma tedbiridir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Zincirleme suç nedir?
Zincirleme suç, kanunda belirtilen şartlarla aynı suçun birden fazla kez işlenmesine rağmen tek ceza belirlenip bunun artırılmasıdır. TCK 43’teki kurum, tekrarlanan her suçta otomatik uygulanmaz. Suç işleme kararı, mağdur, zaman ve kanuni istisnalar tek tek değerlendirilir.Rehberi okuyun →Ceza hukuku
Zorunluluk hali nedir?
Zorunluluk hâli, kişinin bilerek yol açmadığı ağır ve muhakkak bir tehlikeden kendisini veya başkasını kurtarmak için başka korunma imkânı bulunmadığında, orantılı bir fiil işlemesidir. TCK 25/2’deki koşulları varsa kusurluluk bakımından özel sonuç doğurur; her güçlük veya ekonomik ihtiyaç bu kapsamda değildir.Rehberi okuyun →Tanımdan uygulamaya
Her rehber; kavramın kapsamını, karıştırılan konuları, başvuru koşullarını ve resmî kaynaklarını birlikte sunar. İlgili konularda mevcut kapsamlı rehberlere doğrudan ulaşabilirsiniz.