İtirazın kaldırılması nedir?

Kavram ve işlev

Borçlu genel haciz takibine süresinde itiraz ettiğinde alacaklı aynı dosyada hacze doğrudan devam edemez. Kanunun aradığı nitelikte belgesi varsa itirazın kaldırılması yolunu değerlendirebilir. Bu yol alacağın her delille ve bütün yönleriyle incelendiği genel bir alacak davası değildir. Belgenin özel niteliği, daha dar bir incelemeyle takibin sürmesini mümkün kılar.

Belgenin belirleyici rolü

İİK 68 imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş borç ikrarı içeren senetler ile maddede belirtilen resmî belgeleri düzenler. Her fatura, e-posta veya hesap özeti bu kapsamda değildir. Belge yalnızca ticari ilişkinin bulunduğunu gösteriyor fakat belirli borcun ikrarını taşımıyorsa kaldırma yolu için yeterliliği ayrıca sorgulanır. İİK 68/b gibi özel düzenlemeler de kendi şartlarıyla değerlendirilir.

İptal davasından farkı

İtirazın iptali görevli genel mahkemede daha geniş delil incelemesiyle yürütülen davadır. Kaldırma ise icra mahkemesinde belgeye bağlı sınırlı incelemedir. UYAP resmî içtihat metninde bu ayrım ve İİK 68 belgelerinin önemi açık biçimde ele alınır. Kaldırma için uygun belgenin bulunmaması alacağın hiç olmadığı anlamına gelmez; başka yargısal yol gerekebilir.

Altı aylık süre

İtirazın kaldırılması talebi itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde ileri sürülür. Başlangıç her durumda borçlunun itiraz dilekçesini verdiği gün değildir. Tebliğ kaydı bu nedenle dosyadan alınmalıdır. İtirazın iptali için öngörülen bir yıllık süreyle karıştırılmamalıdır. Sürenin geçmesinin takip ve dava hakkına etkisi ayrı değerlendirilir; genel zamanaşımı kuralları da devam eder.

Kesin ve geçici kaldırma

İmzanın kabul edildiği belgede borca itirazın kesin kaldırılması gündeme gelebilir. Adi senette imza inkâr edilmişse İİK 68/a koşullarıyla geçici kaldırma ve imza incelemesi söz konusu olabilir. Geçici kaldırma kararı kesin kaldırmayla aynı sonuçlara sahip değildir. Özellikle karar sonrasındaki borçtan kurtulma davası ve teminat gibi kısa süreli usul ihtiyaçları ayrıca takip edilmelidir.

Borçlunun savunma belgeleri

Borçlu ödeme, erteleme veya başka sona erme nedenini ileri sürüyorsa bu dar incelemede kullanılabilir belge rejimi önemlidir. Genel mahkemede dinlenebilecek her tanık veya her yazışma aynı biçimde yeterli olmayabilir. Alacaklının imzaladığı açık ödeme makbuzu ile açıklamasız üçüncü kişi havalesi aynı değerde değildir. İtiraz sebeplerinin takipteki kapsamı ve sonradan ileri sürülme sınırları da incelenir.

Kararın takipteki sonucu

Kaldırma kararı itiraz engelini gidererek takibin devamını sağlayabilir. Kararın niteliği nedeniyle maddi borç ilişkisinin bütün olasılıklarını kesin hükümle çözdüğü varsayılmaz. Menfi tespit veya başka dava yollarının koşulları ayrı kalabilir. Haciz, satış ve dosya hesabı da ilgili kanuni usulle yürütülür; kaldırma kararı alacaklıya sınırsız işlem yetkisi vermez.

Tazminat ve gider ayrımı

Kanuni koşullar ve taraf talebi varsa tazminat gündeme gelebilir. İnceleme sonucundaki ret nedeni, belgenin niteliği ve itirazın kapsamı önem taşır. Her başvurunun reddedilmesinin otomatik aynı tazminatı doğurduğu söylenemez. Yargılama gideri, vekâlet ücreti, icra gideri ve tazminat ayrı kalemlerdir. Talep dilekçesinde dayanak ve hesaplar anlaşılır biçimde gösterilmelidir.

Örnek ve belge hazırlığı

Borç ikrarını içeren imzası kabul edilmiş senet ile ödeme yapıldığını gösteren alacaklı imzalı makbuz birlikte değerlendirilir. Yalnız teslim ilişkisine işaret eden bir fatura ise her durumda aynı usulü sağlamaz. Takip talebi, ödeme emri, borçlunun itirazı, itirazın alacaklıya tebliği, senet aslı ve ödemeler hazırlanır. Başvuru öncesi asıl soru alacak haklı mı kadar elimizdeki belge bu yolun şartlarını karşılıyor mu sorusudur.

İtirazın tebliğini belgelemek

Altı aylık sürenin başlangıcını belirlerken borçlunun itiraz tarihi, icra dairesinin itirazı sisteme işlediği tarih ve alacaklıya tebliğ tarihi ayrılır. UYAP resmî içtihadında bu ayrımın süre bakımından önemi açıklanır. İtiraz evrakının dosyada görünmesiyle usulüne uygun tebliğ aynı şey kabul edilmeden somut kayıt incelenmelidir. Alacaklı vekili varsa tebligatın kime yapıldığı önemlidir. Süre hesabını yalnız dosyanın kapağındaki son işlem tarihine dayandırmak yeterli değildir. Başvuru hazırlığında itiraz dilekçesi, alacaklıya yapılan bildirim ve tebligat delil kaydı birlikte alınır. Bu kayıtlar, başvurunun esasına geçilmeden önce süresinde olup olmadığının değerlendirilmesine hizmet eder; borcun haklılığı ayrı aşamada incelenir.

Belge uygunluğu için somut kontrol

Bir belgede borçlunun imzası bulunması her zaman borç ikrarı içerdiğini göstermez. Teslim alındı imzası, yalnız belirli malın teslimini kanıtlıyor olabilir; ödenecek tutar, vade veya borcun kabulü ayrı belgelerde kalabilir. Buna karşılık belirli miktar borcun kabulünü içeren ve imzası inkâr edilmeyen senet farklıdır. Belgedeki koşul, karşı edim veya hesaplaşma kaydı da önem taşır. Borç ifaya bağlıysa alacaklının kendi edimini yerine getirip getirmediği değerlendirilir. İcra mahkemesindeki dar inceleme için uygun olmayan belge, genel mahkemede başka delillerle anlam kazanabilir. Bu nedenle başvuru yolunun seçimi yalnız belgenin varlığına değil içeriğinin kanundaki sınıfa girip girmediğine dayanmalıdır.

Paralel yolların usuli ilişkisi

Alacaklı itirazın kaldırılması ve itirazın iptali seçeneklerini değerlendirirken açılmış davanın etkisini gözetmelidir. Aynı uyuşmazlıkta bir mahkemede başlayan incelemeyi yok sayarak diğer yolda sürekli yeniden başvuru yapmak mümkün olmayabilir. UYAP resmî içtihadında seçeneklerin kullanılma sırası ve derdest davanın etkisi ele alınır. Hangi yolun sürdürülmesi gerektiği belge yeterliliği, süresi ve mevcut işlemlerle birlikte belirlenir. Kaldırma başvurusunun reddi sonrasında alacak davası olanağı ayrı değerlendirilse de bütün sürelerin otomatik yenilendiği varsayılmaz. Başvuru dosyasında önceki kararlar, açılmış dava bilgileri ve varsa arabuluculuk son tutanağı da yer almalıdır. Böylece aynı alacağın usuli geçmişi saklanmadan uygun devam yolu kurulabilir.

Talep sonucunu hesapla eşleştirme

Alacaklı kaldırma isterken bütün takip mi yoksa yalnız itiraz edilmiş bölüm mü için devam talep ettiğini açıklamalıdır. Borçlunun kısmi itirazı varsa itiraz edilmeyen tutar ayrı değerlendirilir. Faiz oranına veya başlangıcına itiraz, ana para itirazından farklı hesap gerektirebilir. Talep edilen tazminatın dayanağı ve koşulları ayrıca belirtilmelidir. Dilekçede yalnız takibin devamını isterim denilmesi, belgenin hangi alacak kalemini karşıladığını açıklamaya yetmeyebilir. Senet bedeli, önceki ödemeler, faiz ve masraflar tarihli tabloda gösterilir. Bu hazırlık icra mahkemesinin sınırlı inceleme niteliğini değiştirmez; ancak belgenin talep edilen tutarla bağlantısını anlaşılır kılar. Aynı borcun başka dosyada tahsil edilen kısmı da hesaptan ayrılmalıdır.

Sık sorulan sorular