Kişisel mal nedir?

Kişisel kullanım eşyasının kapsamı

TMK 220 eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyayı kişisel mal sayar. Eşyanın fiilî amacı ve niteliği önemlidir; ekonomik yatırım için tutulan her varlık kişisel kullanım başlığına sokulamaz. Evin bütün demirbaşlarını sırf bir eş daha çok kullanıyor diye aynı gruba yazmak doğru değildir. Aidiyet ve mal grubu ayrı incelenir. Ziynet uyuşmazlıklarında mülkiyet ve teslim iddiaları ayrıca kendi delilleriyle değerlendirilmelidir.

Rejim başlangıcındaki malvarlığı

Rejim başlamadan önce eşe ait ev, araç veya birikim kişisel mal olabilir. Başlangıç evlenme günüyle her dosyada aynı değildir; önceki rejim ve geçiş hükümleri incelenir. 2002 öncesi evliliklerde dönem ayrımı önem taşır. Varlığın daha sonra değişmesi kaynağının izlenmesini gerektirir. Evlilik boyunca değerinin artması veya onarım yapılması da bütün malı otomatik edinilmiş mal hâline getirmez; katkı ve gelir ayrı sorulardır.

Miras ve karşılıksız kazanma

Evlilik sırasında miras kalan veya karşılıksız kazandırmayla edinilen varlıklar kanuni kişisel mal grubunda değerlendirilebilir. Karşılık ödenen aile içi satışla gerçek bağış aynı değildir. Bağışın kime yapıldığı, paranın kaynağı ve tasarruf iradesi incelenir. “Babam yardım etti” sözü tek başına bütün malın finansmanını kanıtlamaz. Mirasçılık belgesi, satış ve banka kayıtları arasındaki bağ kurulmalı; karışık kaynaklar oranlarıyla açıklanmalıdır.

Yakın kavramlarla karşılaştırma

Kişisel malın yerine geçen değer

Evlilik öncesi ev satılıp bedeliyle başka bir varlık alındığında kaynak zinciri korunmuşsa ikame değeri kişisel mal niteliğini sürdürebilir. Ancak yeni alımda maaş veya kredi eklenmişse bunun etkisi ayrıca hesaplanır. Tapunun evlilik içinde alınması tek başına bütün bedeli edinilmiş mal yapmaz. Buna karşılık eski bir malın varlığını göstermek, onun satış bedelinin yeni alımda kullanıldığını her durumda ispatlamaz.

Gelir ile ana mal arasındaki fark

TMK 219 kişisel malların gelirlerini kural olarak edinilmiş mallar arasında düzenler. Bu nedenle kişisel evin kendisiyle kira geliri farklı gruplara girebilir. TMK 221 çerçevesinde geçerli sözleşmeyle gelirlerin durumu farklı kararlaştırılabilir. Bir varlığın kişisel olduğu ispatlandı diye bütün yıllık gelirlerinin de otomatik aynı sayılması doğru değildir. Gelirin tahsil edildiği dönem, giderler ve yeni yatırımlara aktarılması ayrıca incelenir.

Manevi tazminat ve başka ödemeler

Manevi tazminat alacağı TMK 220’de kişisel mal olarak sayılır. Buna karşılık çalışma gücü kaybı, sosyal güvenlik veya benzeri toplu ödemelerin tamamı aynı etiketle değerlendirilemez; kanundaki özel düzenlemeler ve ödeme amacı önemlidir. Ödemenin adı, dayanak kararı ve kapsadığı dönem belgelenmelidir. Farklı zarar kalemlerini içeren tek ödeme varsa ayrıştırma gerekebilir. Yalnız hesaba toplu para yatmış olması onun mal grubunu çözmez.

Sözleşmeyle kişisel sayılan değerler

TMK 221 meslek veya işletme faaliyeti nedeniyle edinilmiş mallara dahil olması gereken belirli değerlerin kişisel sayılması ve kişisel mal gelirleri hakkında düzenleme imkânı tanır. Bu yetki bütün kanuni sınırlamaları kaldıran sınırsız serbestlik değildir. Rejim sözleşmesinin tam metni, şekli ve tarihi incelenir. Bir şirket payı ile şirketin tüzel kişiliğine ait bütün mallar da aynı şey değildir; hangi değerin eşe ait olduğu belirlenmelidir.

İspat ve karinenin etkisi

TMK 222 uyarınca malın aidiyetini ileri süren kişi iddiasını ispatlar; eşin malları aksi kanıtlanıncaya kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu nedenle kişisel mal savunmasının kaynağı somutlaştırılmalıdır. Belgesiz bir “önceden birikimim vardı” cümlesi bütün alımları kişisel yapmaz. Banka hareketleri, miras veya bağış belgeleri ve edinim tarihleri önem taşır. Karine ispat değerlendirmesinin parçasıdır; mahkemenin delilleri hiç incelemeyeceği anlamına gelmez.

Katkı ve bakım masrafları

Diğer eş kişisel mala para veya para ile ölçülebilen katkı yapmış olabilir. Bu durum uygun koşullarda değer artış payı veya başka hesap kalemleri doğurabilir; malın mülkiyetinin tümden değişmesiyle aynı değildir. Olağan kullanım gideri ile edinim veya değer artırıcı iyileştirme ayrılmalıdır. Fatura, ödeme kaynağı ve yapılan işin niteliği araştırılır. Aynı katkının hem borç hem tasfiye kaleminde iki kez hesaplanmaması gerekir.

Doğrulanmış içtihat ve dosya hazırlığı

UYAP 1140066700 numaralı kararda TMK 219–222 kapsamında kişisel ve edinilmiş mal ayrımı ile ispat yükü açıklanır. Temsili olarak miras parasıyla ev alındığında mirasın alınması, paranın aktarılması ve satış bedeli birlikte incelenir. Görüşmeye bu zinciri gösteren kayıtlar ve rejim tarihleriyle gelmek yararlıdır. İnceleme ve dava gideri varlık ve delil ihtiyacına göre değişir; kişisel mal etiketinden sabit masraf veya kesin sonuç çıkarılamaz.

Kaynak zincirinin korunması

Kişisel mal satışının tarih ve bedeli ile yeni edinimdeki ödeme günleri yan yana konularak para akışındaki boşluklar belirlenebilir.

Sık sorulan sorular