5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu: Tedbirler ve Başvuru Rehberi

Kanunun amacı ve 2026 terminolojisi

5395 sayılı Kanun, korunma ihtiyacı olan çocukların ve hakkında adli süreç yürütülen çocukların haklarını ve esenliğini güvenceye almak için tedbirler ve özel usuller getirir. Çocuk, daha erken ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir.

8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı değişikliklerin işlendiği resmî konsolide metinde ceza süreci için “adli süreçteki çocuk” ifadesi kullanılır. Önceki mevzuat ve uygulamada kullanılan “suça sürüklenen çocuk” arama terimi bu rehberde aynı süreçle ilişkilendirilir; çocuğun suçlu olduğu anlamına gelmez.

Korunma ihtiyacı olan çocuk

Bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi veya kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal-istismar edilen ya da suç mağduru çocuk bu gruptadır. Koruma için çocuğa isnat edilen bir suç veya ceza dosyası bulunması şart değildir.

Örneğin sürekli ihmal edilen çocuğun bakım, eğitim ve sağlık ihtiyacı için koruyucu-destekleyici tedbir değerlendirilebilir. Tedbir çocuğun ailesinden hemen ve her durumda ayrılacağı anlamına gelmez; aile ortamında destek ve kurum bakımının son çare olması gözetilir.

Adli süreçteki çocuk ile korunma sürecini ayırın

Suç olduğu iddia edilen bir fiil nedeniyle hakkında soruşturma, kovuşturma veya güvenlik tedbiri süreci yürütülen çocuk bakımından ceza muhakemesi güvenceleri devreye girer. İsnat ile mahkûmiyet farklıdır; masumiyet karinesi korunur.

Aynı çocuk hem mağdur veya korunma ihtiyacında olabilir hem de adli süreçte bulunabilir. Bu durumda ceza soruşturması ile danışmanlık, bakım ve diğer koruma tedbirleri ayrı hukuki dayanaklarla yürütülür. Tedbir kararı tek başına suç işlendiğini kanıtlamaz.

Çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesi

Çocuk mahkemesi çocuk hakkında asliye ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlara; çocuk ağır ceza mahkemesi ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlara bakar. Koruyucu-destekleyici tedbir yetkileri 5395 m.26 ve ilgili hükümlerle ayrıca düzenlenir.

Mahkemenin görevinde suçun türü, fiil tarihinde yaş ve dosyanın usulî aşaması önemlidir. Çocuk mahkemesi bulunmayan yerlerde geçiş-görevlendirme kuralları kontrol edilir. Velayet davasının sırf taraflar arasında çocuk bulunduğu için ceza mahkemesine taşınması söz konusu değildir.

Beş temel koruyucu ve destekleyici tedbir

M.5 danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirlerini düzenler. Tedbirler mümkün olduğunca çocuğun aile ortamında desteklenmesine yöneliktir; birkaçı birlikte uygulanabilir. İhtiyaç ve uygun uygulayıcı kurum kararda açıkça gösterilmelidir.

Tedbirin adı kadar uygulanması önem taşır. Kararın hangi kuruma gönderildiği, ilk randevu veya yerleştirme, takip sorumlusu ve değerlendirme zamanı izlenmelidir. Tedbirler ceza yerine otomatik uygulanan yaptırımlar olarak anlatılmamalıdır.

2026 yönlendirme tedbirleri ve uygulama

M.5/A, beş temel tedbirin yanında sosyal-toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap-kütüphane, çevre ve bağımlılıktan korunma yönlendirmelerini düzenler. Ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuk bakımından çocuklara özgü güvenlik tedbiri çerçevesi vardır. Bunlar sıradan velayet davasında her çocuğa otomatik uygulanacak tedbirler değildir.

M.45/5 kapsamında tedbirin gereklerine aykırı davranan veli, vasi veya bakım-gözetim sorumlusuna üç günden on güne kadar tazyik hapsi uygulanabilir; m.14 itiraz yolu ve kesinleşme sonrası infaz düzenlenir. Bu, 6284’te şiddet uygulayanın tedbir ihlali için verilen zorlama hapsiyle karıştırılmamalıdır.

Danışmanlık tedbiri

Çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme; çocuğa eğitim ve gelişim sorunlarının çözümünde rehberlik verilmesidir. Ebeveyn desteği, okul uyumu ve aile içi iletişim gibi ihtiyaçlar somutlaştırılabilir.

Başvuruda rehberliğin hangi ihtiyacı karşılayacağı açıklanır. Her danışmanlık kararı velayetin değiştirilmesi anlamına gelmez. Çocuğun yaşına, görüşüne ve gelişimine uygun plan ile uygulayıcı kurumun raporları birlikte değerlendirilir.

Eğitim tedbiri

Çocuğun gündüzlü veya yatılı eğitimine devamı, meslek-sanat edinmesi için kursa gitmesi, meslek sahibi usta yanına ya da kamu/özel işyerine yerleştirilmesine ilişkin kanuni seçenekleri kapsar. Devamsızlık ve eğitim dışına çıkma riski belgelendirilebilir.

Kararda okul, kurum ve uygun destek netleştirilir. Çocuğun yaşına ve çalışma mevzuatına aykırı bir uygulama kurulamaz. Eğitim tedbiri ceza dosyasındaki savunma hakkının veya aile mahkemesinin kişisel ilişki kararının yerine geçmez.

Bakım tedbiri

Bakımından sorumlu kişinin görevini yerine getiremediği hâllerde resmî veya özel bakım yurdu, koruyucu aile hizmeti veya uygun kurum desteği sağlanabilir. Kurumda bakım son çare ilkesiyle değerlendirilir.

Bu süreçte sosyal inceleme, ailede kalmanın imkânları, yakınların desteği ve çocuğun görüşü önemlidir. Bakım kararı evlat edinme ile aynı işlem değildir. Aileye dönüş, kişisel ilişki ve takip koşulları ayrıca ele alınır.

Sağlık tedbiri

Çocuğun fiziksel-ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli bakım, rehabilitasyon ve bağımlılık tedavisi kanundaki çerçevede değerlendirilir. İhtiyaç tıbbi bulgularla açıklanır; sağlık tedbiri cezalandırma amacı taşımaz.

2026’da m.9’a eklenen sağlık kurumu kaynaklı acil korunma süreci ayrıca önemlidir. Ciddi tehlike ve tedavi ihtiyacının uzman tarafından tespiti, süreli raporlar ve hâkim denetimi bulunur; yalnız ebeveyn isteğiyle süresiz kapalı tutulma sonucu çıkarılamaz.

Barınma tedbiri

Barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlanmasını kapsar. Talep hâlinde kimlik ve adres bilgilerinin gizliliğine ilişkin kanuni düzenleme de dikkate alınır.

Barınma, bakım ve 6284’teki güvenli konaklama tedbirleri aynı adlarla birbirinin yerine kullanılamaz. Başvuruda kimin barınma ihtiyacı olduğu, beraberindeki çocuklar, tehlike ve mevcut kurum teması açıklanır.

Bildirim ve tedbir başvurusu

M.6 kapsamında adli-idari merciler, kolluk, sağlık-eğitim kuruluşları ve sivil toplum kuruluşları korunma ihtiyacındaki çocuğu ilgili sosyal hizmet birimlerine bildirmekle yükümlüdür. Çocuk ve bakımından sorumlu kişiler de başvurabilir.

M.7 uyarınca anne, baba, vasi, bakım-gözetim sorumlusu, sosyal hizmet kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da resen çocuk hâkimi tedbir verebilir. Çocuğun bulunduğu yerdeki Aile ve Sosyal Hizmetler birimi veya kolluk üzerinden somut risk ve ihtiyaç açıklanmalıdır. Acil tehlikede 112’ye ulaşılır.

Acil korunma: genel usul

M.9/1–3 kapsamında derhâl koruma gereken çocuk bakım ve gözetim altına alındıktan sonra kurum en geç beş gün içinde çocuk hâkimine başvurur; hâkim üç gün içinde karar verir. Acil korunma kararı en fazla otuz gün için verilir.

Bu sürede sosyal inceleme yapılır. Çocuğun ailesine teslimi veya başka tedbir hâkimce değerlendirilir. Beş ve üç günlük süreleri ailelerin başvuru bekleme zorunluluğu gibi okumayın; acil durumda bildirim geciktirilmemelidir.

2026 sağlık kurumundaki acil korunma usulü

M.9/4–6, kanunda belirtilen sağlık veya bağımlılık sebepleriyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturan ve tedavi ihtiyacı uzman hekimce belirlenen çocuklara ilişkin özel süreci düzenler. Sağlık kuruluşuna gelmesinden itibaren yirmi dört saat içinde rapor, rapordan itibaren en geç yirmi dört saat içinde hâkime başvuru öngörülür.

Başvurudan itibaren en geç kırk sekiz saat içinde ilgili dal uzmanının yer aldığı üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulu raporu mahkemeye sunulur. Hâkim başvuru ve raporu değerlendirerek en geç kırk sekiz saat içinde karar verir; gizlilik, kişisel ilişki ve uygun tedbirin devamı-kaldırılması çocuğun üstün yararıyla değerlendirilir. Bu süreler genel acil korunma yoluyla karıştırılmamalıdır.

Tedbir süresi, değişiklik ve takip

M.7–8 kapsamında tedbirin uygulanması ve sonuçları izlenir; tedbirler en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir. İhtiyaç değişirse karar kaldırılabilir, süresi uzatılabilir veya başka tedbire çevrilebilir. Eğitime devam için kanundaki koşullarla on sekiz yaş sonrasında da eğitim tedbiri sürdürülmesi değerlendirilebilir.

Karar kâğıt üzerinde bırakılmamalıdır. Uygulayıcı birime ulaşma, çocuğun katılımı, hizmetin erişilebilirliği ve sosyal çalışma raporları takip edilir. İtiraz yapılması tek başına bütün hizmetlerin durduğu anlamına gelmez; kararın uygulanma durumu yetkili makamdan öğrenilir.

Tedbir kararına itiraz

Çocuk hâkiminin tedbir kararına m.14 uyarınca itiraz mümkündür; CMK’nın itiraz hükümleri uygulanır ve en yakın çocuk mahkemesi yetkilidir. Güncel CMK m.268’de kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftalık süre bulunur. Önceki kararlar için geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilir.

İtirazda kararın tarih-sayısı, öğrenme tarihi, çocuğun güncel ihtiyacı, eksik inceleme veya uygulanamayan hususlar somut belgelerle belirtilir. 5395 m.41/E’de çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemlerine ilişkin şikâyet-karar itirazı ayrı bir usuldür; ilk şikâyet süresi ile karara itiraz süresi birbirine karıştırılmaz.

Sosyal inceleme raporu

M.35 kapsamında çocuğun bireysel özellikleri ve sosyal çevresi uzmanlarca incelenebilir. Aile, okul, sağlık, ekonomik şartlar ve destek kaynakları çocuğun ihtiyaçlarıyla ilişkilendirilir. 2026 değişikliğiyle on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme zorunludur. On beş yaşını doldurmuş çocukta yaptırılmamasının gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.

Raporda maddi hata veya eksik bilgi varsa ilgili okul-sağlık kayıtlarıyla açıklama ve ek inceleme istenebilir. Rapor hukuki kararın yerine geçmez; hâkim bütün delillerle değerlendirir. Çocuğun adresi ve sağlık bilgileri herkese açık örneklerde paylaşılmamalıdır.

İfade ve sorgu süreçleri

Çocuk hakkındaki soruşturma çocuk bürosundaki Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır. M.15 çerçevesinde işlemlerde sosyal çalışma görevlisi bulunabilir; ebeveyn katılımı, yarar ve olayın niteliğine göre değerlendirilir. Çocuğun kollukta yetişkinlerle aynı koşullarda tutulması doğru değildir.

Çocuk şüpheli için savcı tarafından ifade alınması ile hâkim önündeki sorgu farklı işlemlerdir. Suç mağduru çocuğun dinlenmesinde CMK m.236 ve özel güvenceler ayrıca uygulanır. Tekrarlı anlatımı azaltan uzman destekli yöntemler önemlidir. Susma ve müdafi yardımından yararlanma hakları korunur.

Müdafi ve vekil yardımı

CMK m.150/2 kapsamında on sekiz yaşından küçük şüpheli veya sanık için istem aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi gerekir. Çocuğun suçu kabul etmesi ya da ailesinin avukat istememesi bu güvenceyi kaldırmaz.

Mağdur çocukta CMK m.234 kapsamındaki koşullarla vekil görevlendirmesi değerlendirilir. Şüphelinin müdafii ile mağdurun vekili aynı rol değildir. Çocuk ile veli arasında çıkar çatışması varsa temsil ve gerekiyorsa kayyım meselesi ayrıca incelenir.

Velayet, kişisel ilişki ve aile mahkemesi

Çocuk koruma tedbirleri, velayet-kiminle yaşayacağı uyuşmazlığından ayrıdır. Aile mahkemesi ve çocuk mahkemesinin yetkileri ile TMK m.346–347’deki çocuk koruma hükümleri birlikte değerlendirilir. 5395 m.7/7 velayet, vesayet, nafaka ve kişisel ilişki bakımından yetki bağlantısı kurar.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasında m.41/A ve devamı ile Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri birimleri önemlidir. 6284 kararı varsa güvenli teslim ve görüşme, kararın yaklaşmama ve iletişim yasaklarıyla uyumlu düzenlenir. Çocuk ebeveynler arasında mesaj taşıyıcısı yapılmamalıdır.

2828 ve uluslararası çocuk hakları

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, hizmetlerin ve kurumsal desteğin temel çerçevesini sağlar; 5395 yargısal tedbirleriyle bağlantılı uygulanır. Hangi birimin bakım, danışmanlık veya rehabilitasyonu yerine getireceği karar ve güncel idari örgütlenmeye göre belirlenir.

BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme çocuğun üstün yararı, görüşünün alınması, özel hayatı ve şiddetten korunmasını öne çıkarır. Yabancı uyruklu çocukta da koruma ihtiyacı değerlendirilir; tercüman, kimlik, aileye ulaşma ve göç statüsü işlemleri koruma süreciyle koordineli yürütülür.

İçtihat, gizlilik ve dosya hazırlığı

AYM’nin çocuk ve aile hayatına ilişkin yaklaşımında çocuğun üstün yararı ile etkili gerekçe önem taşır. Örneğin Halil Çelebi (2), 2020/10027, 16 Temmuz 2025 kararındaki 6284 itiraz merciine ilişkin mahkemeye erişim değerlendirmesi, bağlantılı koruma dosyasında doğru merciin önemini gösterir; bu karar 5395 tedbirine doğrudan aynı sonucu vaat etmez.

Kimlik, adres, okul ve sağlık bilgileri örnek olayda ifşa edilmez. Görüşme öncesinde kararlar, tebliğ-öğrenme tarihleri, okul ve sağlık evrakı, kurum başvuruları ve uygulanmayan tedbirleri kısa bir kronolojiyle hazırlayın. Başvuruda suç isnadı ile çocuğun somut destek ihtiyacını ayrı açıklayın.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve kararlar

• 5395: 2026 değişikliklerini içeren resmî konsolide metin ↗
• CMK: müdafi, mağdur vekili ve itiraz ↗
• Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü mevzuat ↗
• Adalet Bakanlığı çocuk teslimi ve kişisel ilişki görüşleri ↗
• AYM Halil Çelebi (2), 2020/10027 ↗
• BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ↗

Kaynak incelemesi: 12 Ekim 2026. İlk kabul metinleri değişiklikleri içermeyebilir; resmî konsolide yayım ve yürürlük dipnotları esas alınır.

Sorunuzla bağlantılı hukuk rehberleri

Mutlak ve nispi butlana genel bakış · Çocuk koruma tedbirleri

Hesaplama ve hazırlık araçları

Somut hüküm ve tarihleri esas alan araçları kullanın; sonuçlar hukuki hak sahipliğini tek başına belirlemez.